Μικρά Κοροβέσεια έργα. Ειδώλια δώρων πολυδιάστατων

Το έργο του Δημήτρη Κοροβέση  δεν είναι μόνο αισθητικά ενδιαφέρον, αλλά και φιλοσοφικά και ψυχολογικά φορτισμένο, όπως φαίνεται από τις αναφορές του σε φιλοσοφικές έννοιες και ανατροπές  σαν αυτές του Μάρτιν Χάιντεγκερ.  

Παιχνίδια με ανατροπή και  αβεβαιότητα  θέλουν να προκαλέσουν οι δημιουργίες του Κοροβέση.  Οι μικρές γλυπτικές μορφές που ο ίδιος αποκαλεί “ειδώλια δώρων” είναι ενδιαφέρουσες, αφού συνδυάζουν την τέχνη με την κοινωνική διάσταση του δώρου, το οποίο, σύμφωνα με τον Marcel Mauss (Μαρσέλ Μος, 1872 – 1950 Γάλλο ανθρωπολόγο, φιλόσοφο και κοινωνιολόγο) δημιουργεί δεσμούς και μεταφέρει στοχασμούς και νοήματα. Αυτή η ιδέα, όπου το καλλιτεχνικό αντικείμενο λειτουργεί ως δώρο και όχι μόνο ως έργο τέχνης, προσφέρει μια νέα διάσταση στον τρόπο που μπορούμε να δούμε την τέχνη και τη σχέση του καλλιτέχνη με το κοινό του.

Στο κλασικό  έργο του Το Δώρο, ο Μαρσέλ Μος   θεώρησε ότι τα δώρα  δεν υφίστανται  χωρίς κάποιο αντάλλαγμα. Αντίθετα, διαπίστωσε και απέδειξε  ότι η ανθρώπινη ιστορία είναι γεμάτη από περιστατικά  όπου τα δώρα εντείνουν  τη διαδικασία αμοιβαίας ανταλλαγής, εμπιστοσύνης  και συναλλαγής. Η έρευνά του προκλήθηκε από την ερώτηση “Ποια δύναμη  βρίσκεται  στο αντικείμενο που  δωρίζεται, ώστε να ωθεί τον αποδέκτη να  ανταποδώσει;”  Η απάντηση του Μαρσέλ  Μος είναι απλή:   Το δώρο είναι μια συνολική παροχή,  εμποτισμένη με πνευματικούς μηχανισμούς,  στους οποίους εμπλέκεται η τιμή του παρόχου και του παραλήπτη. Τέτοιες δοσοληψίες υπερβαίνουν τα φράγματα μεταξύ του πνευματικού και του υλικού με έναν τρόπο που σύμφωνα με τον Μος είναι γοητευτικός.  Εκείνος που προσφέρει το δώρο, δε δίνει απλά ένα αντικείμενο αλλά επίσης και ένα τμήμα του εαυτού του, γιατί το αντικείμενο είναι αξεδιάλυτα δεμένο με εκείνον που το προσφέρει.

Τα αντικείμενα δεν είναι ποτέ πλήρως διαχωρισμένα από τους ανθρώπους που τα ανταλλάσσουν. Εξαιτίας αυτού του δεσμού που υπάρχει ανάμεσα σε εκείνον που προσφέρει το δώρο  και το ίδιο το δώρο, η πράξη της προσφοράς δημιουργεί έναν κοινωνικό δεσμό με υποχρέωση ανταπόδοσης από μέρους του παραλήπτη. Η μη ανταπόδοση σημαίνει αδιαφορία, υπεροψία, αχαριστία, τσιγκουνιά, ηθικές και πνευματικές επιπλοκές .

Στην Κρήτη κυρίως αλλά και σ` όλη την Ελλάδα, η ανταπόδοση ενός μικρού δώρου θεωρείται θεσμική. Οι φράσεις:

-Λίγο πράγμα και πολλή αγάπη.

-Το δώρο θέλει αντίδωρο και πάλι δώρο θάναι.

– Η χάρη θέλει αντίχαρη και πάλι χάρη θάναι.

Στην Πολυνησία, η μη ανταπόδοση σημαίνει απώλεια της πνευματικής  ευημερίας.

Ο Μος διέκρινε τρεις βασικές υποχρεώσεις:

-Προσφορά: Το  πρώτο βήμα για τη δημιουργία και τη συντήρηση του κοινωνικού δεσμού.

-Αποδοχή: Η άρνηση αποδοχής ενός δώρου ισοδυναμεί με απόρριψη των εθιμικών και κοινωνικών υποχρεώσεων.

-Ανταπόδοση: Απόδειξη ευγένειας και απόδοση τιμής.

Αυτό που επισημαίνει επίσης ο Δημήτρης Κοροβέσης  είναι πως τα έργα του δεν εμπορεύονται τις  πνευματικές και καλλιτεχνικές αξίες του, αλλά την προσωπική του περιέργεια και τη διάθεση να μοιραστεί τα παιχνίδια και τις σκέψεις του με τους άλλους. Η χαμηλή τιμή και η σύνδεση με το κοινό του, η αμεσότητα των ανατροπών που προσφέρει, κάνουν την τέχνη του εύκολα προσιτή με άμεση συναισθηματική επιρροή.

Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ είναι ένας από τους πιο σημαντικούς και επιδραστικούς φιλοσόφους του 20ού αιώνα, κυρίως γνωστός για το έργο του στη φιλοσοφία του υπαρξισμού και της φαινομενολογίας. Στο έργο του «Είναι και Χρόνος» (1927), ανέλυσε τη φύση της ανθρώπινης ύπαρξης και την έννοια του «είναι». Ο Χάιντεγκερ ενδιαφέρθηκε βαθιά για το πώς οι άνθρωποι βιώνουν την ύπαρξή τους στον κόσμο και πώς η αντίληψη του κόσμου συνδέεται με το αίσθημα του χρόνου και της ατομικής μας ύπαρξης.

Αν εμβαθύνουμε στη φιλοσοφία του Χάιντεγκερ, μπορούμε να αναγνωρίσουμε κάποια έμμεση σχέση με το θέμα των παιχνιδιών μέσω της έννοιας της ανοιχτής σκέψης και της αλληλεπίδρασης με τον κόσμο.

Ο Χάιντεγκερ αναφέρεται συχνά σε δημιουργικές δραστηριότητες ως μια μορφή παιχνιδιού. Αυτή η έννοια του παιχνιδιού είναι περισσότερο μια ελεύθερη αλληλεπίδραση με τον κόσμο, όπου η πραγματικότητα και η ανθρώπινη ύπαρξη συγκλίνουν και αποκαλύπτονται μέσα από τις πράξεις μας. Ο Κοροβέσης  διαθέτει ατέλειωτα αποθέματα  «λέγειν και δημιουργείν»  που συνδέονται με τις θεωρίες του Χάιντεγκερ για το «είναι» και την κατασκευή της πραγματικότητας μέσα από την αλληλεπίδραση.

Ο Δημήτρης Κοροβέσης ερωτά :

Τι είναι τέχνη;

Μην είναι τα έργα τα μεγάλα;

Μην είναι τα αφαιρετικά βουνά;

Μην είναι η φήμη που χρυσολάμπει;

Μην είναι τα λόγια τα παχιά;

Όπως οι  δημιουργοί της αρχαιότητος επικαλούνται στην αρχή των έργων τους τις θεϊκές Μούσες  για να τους δώσουν έμπνευση και φώτιση, έτσι και ο Δημήτρης Κοροβέσης  εμπνέεται από τη δική του Μούσα την, αξεπέραστη Τίνα.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Αφιερωμένο στην ξακουσμένη  Μούσα Τίνα.