Ασαφείς διαπιστώσεις, εργαλείο στα χέρια της κυβέρνησης

Την τελευταία στιγμή μπήκαν στο πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ για τα Τέμπη οι αναφορές που συνδέουν την έκρηξη με ποσότητα καυσίμων έως 2,5 τόνους που ήταν κρυμμένη πιθανόν στο πίσω μέρος της δεύτερης μηχανής της εμπορικής αμαξοστοιχίας. Η «Εφ.Συν.» αποκαλύπτει ότι στο προσχέδιο του πορίσματος που είχε δημοσιεύσει στις 3/2/2025 («Πώς ναρκοθέτησαν την έρευνα για το έγκλημα») δεν υπήρχε καμία σχετική αναφορά που να κινεί υποψίες σχετικά με το πίσω πιλοτήριο της εμπορικής αμαξοστοιχίας, ούτε και με το βαγόνι που ακολουθούσε, το οποίο υποτίθεται πως ήταν φορτωμένο μόνο με λαμαρίνες.

Ποια ήταν, άραγε, τα νέα στοιχεία που ήρθαν τις τελευταίες μέρες υπ’ όψιν των ερευνητών του ΕΟΔΑΣΑΑΜ και πρόσθεσαν αυτές τις αναφορές οι οποίες ενισχύουν το σενάριο της μεταφοράς μικρής ποσότητας καυσίμων; Δυστυχώς, η απάντηση δεν δίνεται από το ίδιο το πόρισμα που δόθηκε στη δημοσιότητα καθώς αυτό στερείται σαφούς τεκμηρίωσης. Δηλαδή, πολλές από τις διαπιστώσεις του προκύπτουν σαν συμπεράσματα των ερευνητών και δεν υπάρχουν παραπομπές στις εκθέσεις των πραγματογνωμόνων που ζητήθηκαν από τον φορέα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας ελλιπούς τεκμηρίωσης αφορά και την επίμαχη υπόθεση του μπαζώματος και της εξαφάνισης αποδεικτικών στοιχείων από τον τόπο του εγκλήματος. Ενώ δηλαδή οι ερευνητές στηλιτεύουν σε πολλά σημεία την έλλειψη σχεδίου που θα επέτρεπε τη συλλογή στοιχείων και το γεγονός ότι υλικά απομακρύνθηκαν άρον άρον, όταν φτάνουν στο κρίσιμο σημείο σχετικά με το ποιος έδωσε την εντολή, αναφέρουν: «Η κυβέρνηση ήταν παρούσα στον τόπο του ατυχήματος από τις πρώτες ώρες με υπηρεσιακούς υπουργούς και γενικούς γραμματείς διαφόρων υπουργείων, αλλά όλοι λειτουργούσαν υπό το καθεστώς του “παρατηρητή”, χωρίς κάποιος που ενεργούσε με επίσημο τρόπο να δίνει εντολές».

Σε ένα πόρισμα διερεύνησης ατυχήματος θα έπρεπε ύστερα από αυτήν την κρίσιμη αναφορά να υπάρχει και η σχετική τεκμηρίωση. Εφόσον κανείς από τους ερευνητές δεν ήταν παρών στον τόπο του δυστυχήματος, θα έπρεπε να αναφέρεται ποιοι από τους τότε παρόντες δήλωσαν ότι «κανείς επίσημος δεν έδινε εντολές» ή τουλάχιστον πόσοι ρωτήθηκαν και πόσοι απάντησαν. Ομως καμία τέτοια αναφορά δεν υπάρχει και ο μόνος τρόπος να αναζητηθούν τέτοιας μορφής στοιχεία είναι μέσω του εφέτη ανακριτή της υπόθεσης.

Σημειώνεται ότι η παραπάνω διαπίστωση του πορίσματος περί «έλλειψης κυβερνητικών εντολών» για το μπάζωμα, τη χημική απολύμανση του χώρου και την απομάκρυνση όλων των συντριμμιών έχει ήδη μετατραπεί σε αγαπημένο εύρημα για την κυβέρνηση, που ετοιμάζεται πυρετωδώς να το αξιοποιήσει στις συζητήσεις που θα γίνουν στη Βουλή μέσα σε αυτήν την εβδομάδα. Υπενθυμίζεται ότι μια από αυτές τις συζητήσεις αφορά την εμπλοκή του τότε υφυπουργού παρά τω πρωθυπουργώ Χρήστο Τριαντόπουλο ως προσώπου που έδινε εντολές για το μπάζωμα.

Υπενθυμίζεται επίσης ότι πρόσφατα (19/2/25-datajournalists.co.uk) αποκαλύφθηκε από τον υπογράφοντα εσωτερική έκθεση της Hellenic Train από στέλεχος της εταιρείας που δήλωνε σαφώς ότι ο τότε γενικός γραμματέας του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, Γιάννης Ξιφαράς, ζητούσε να απομακρυνθούν όλα τα συντρίμμια μέσα σε τέσσερις μέρες, χωρίς ο καταγγελλόμενος να το διαψεύσει ή ο ανακριτής να τον καλέσει για κατάθεση.

Ανακυβίστηση

Ενα άλλο σημείο που σχετίζεται με την έκδοση του πορίσματος από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ και «πόνεσε» την κυβέρνηση ήταν οι αναφορές που σχετίζονται με την περιβόητη σύμβαση 717 για τη λειτουργία των συστημάτων σηματοδότησης-τηλεδιοίκησης που θα μπορούσαν να αποτρέψουν την τραγωδία στα Τέμπη.

Ενδεικτικό των πιέσεων που προφανώς ασκήθηκαν είναι το γεγονός ότι ο αναπληρωτής πρόεδρος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ (επικεφαλής του σιδηροδρομικού τομέα), Χρήστος Παπαδημητρίου, αναγκάστηκε να εκδώσει δύο ανακοινώσεις με διευκρινίσεις, λέγοντας ότι όσα είπε στη διάρκεια της παρουσίασης ήταν προσωπικές του απόψεις και αποτέλεσμα «συναισθηματικής φόρτισης». Ο κ. Παπαδημητρίου είχε επιρρίψει σαφώς ευθύνες για τους θανάτους στην ανώτερη ηγεσία που δεν φρόντισε να ολοκληρωθεί η σύμβαση 717. Ομως στην ανακοίνωση που εξέδωσε διευκρινίζει: «Η εξέλιξη και μη έγκαιρη ολοκλήρωση της σύμβασης 717 όπως αναγράφεται ρητά στο πόρισμα της Επιτροπής δεν αποτέλεσε αντικείμενο εξέτασης από την Επιτροπή… Προσωπικές απόψεις που εκφράστηκαν κατά την παρουσίαση του πορίσματος παρερμηνεύτηκαν και σε κάθε περίπτωση δεν αποτελούν παρά προσωπική άποψη που δεν πρέπει να εκληφθεί παρά μόνο ως τέτοια».

Στη συνέχεια αναφέρεται κάπως αόριστα στις ενέργειες «που δεν έγιναν στον τόπο του τραγικού δυστυχήματος», λέγοντας ότι «περιγράφονται επακριβώς στο πόρισμα και ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ δηλώνει ότι εμμένει στην ακριβή διατύπωση του πορίσματος, η ακριβής μετάφραση του οποίου θα ολοκληρωθεί το συντομότερο ώστε να μην υπάρχουν περιθώρια παρερμηνειών και γενικών αναλογικών κρίσεων που ενέχουν πάντοτε τον κίνδυνο παρερμηνείας». Στη συνέχεια, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ εξέδωσε και δεύτερη διευκρινιστική ανακοίνωση (την 1/3), λέγοντας ότι το πόρισμα συντάχθηκε από τα μέλη της επιτροπής «κ.κ. Bart Accou, Fabrizio Carpinelli και Κωνσταντίνο Καπετανίδη (ο Αστέριος Αλεξάνδρου ήταν αναπληρωματικό μέλος)», εισήχθη στο συμβούλιο στη συνεδρίαση της 26/2/2025, εγκρίθηκε «χωρίς ουδεμία αλλαγή» και, τέλος, υπογράφηκε από τα πέντε μέλη του συμβουλίου σε ειδικό χώρο του κειμένου βάσει υπόδειξης της Επιτροπής, ώστε να αποδεικνύεται η έγκρισή του από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ».

Ολα τα παραπάνω δείχνουν σαφώς ότι ασκήθηκαν και ασκούνται μεγάλες πιέσεις τόσο πριν όσο και μετά την παρουσίαση του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ καθώς αυτό θα αποτελέσει κεντρικό εργαλείο όχι μόνο για τις πολιτικές μάχες εντός της Βουλής αλλά και για τον μελλοντικό καταλογισμό ευθυνών από τη Δικαιοσύνη που θα αποφανθεί για το ποιος θα πληρώσει αποζημιώσεις ύψους πολλών δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Στην πλευρά της κυβέρνησης φαίνεται ξεκάθαρα ότι θα χρησιμοποιήσει κατά το δοκούν το πόρισμα και τις διευκρινίσεις του για να πει ότι δεν έδωσε εκείνη εντολές για μπάζωμα, ότι η απουσία συστημάτων τηλεδιοίκησης-σηματοδότησης δεν έπαιξαν ρόλο στη μετωπική σύγκρουση και ότι η ποσότητα των καυσίμων ήταν τόσο μικρή που δεν θα μπορούσε να συνδέεται με κάποιον λαθρέμπορο καυσίμων. Το ερώτημα είναι αν θα πείσουν τον κόσμο που βγήκε στους δρόμους στα συλλαλητήρια της περασμένης Παρασκευής…

Οι διαφοροποιήσεις ανάμεσα στο προσχέδιο και το τελικό πόρισμα για τη «σύγκρουση των τρένων»

Στις 3 Φεβρουαρίου 2025, η «Εφ.Συν.» παρουσίασε βασικά σημεία από το προσχέδιο του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, δηλώνοντας ότι είχε στη διάθεσή της τμήματα του κειμένου που είχε δοθεί προς διαβούλευση στους εμπλεκόμενους φορείς. Αυτά τα τμήματα συγκρίναμε με το τελικό πόρισμα και εντοπίσαμε κρίσιμες διαφοροποιήσεις που δεν εξηγούνται επαρκώς καθώς τα δύο κείμενα απέχουν μεταξύ τους έναν μήνα.

Στο κεφάλαιο 3.9.2 με τίτλο «Η σύγκρουση των τρένων», το προσχέδιο ανέφερε (η μετάφραση από τα αγγλικά δική μας) περιγράφοντας δύο συγκρούσεις ανάμεσα στα δύο τρένα, δηλαδή την πρώτη ανάμεσα στις μηχανές τους και τη δεύτερη που ακολούθησε κλάσματα του δευτερολέπτου αργότερα:

Στο προσχέδιο: «Η δεύτερη σύγκρουση είναι μια άλλη βαριά μετωπική σύγκρουση που λαμβάνει χώρα μεταξύ του βαγονιού εστιατορίου (δηλαδή του 3ου οχήματος) της αμαξοστοιχίας IC-62 και του πρώτου από τα βαγόνια που μεταφέρουν χαλύβδινες πλάκες. Η σύγκρουση αυτή προκαλεί πολύ βαριές βλάβες στο βαγόνι εστιατορίου, το οποίο κάμπτεται σε σχήμα S κυρίως λόγω της αρχικής σύγκρουσης, αλλά επίσης υφίσταται ζημιές κατά την κύλιση και το χτύπημα στο έδαφος κατά την πορεία του προς το κάτω χείλος, για να καταλήξει σχεδόν πάνω στα απομεινάρια της ατμομηχανής 120023 και του κατεστραμμένου βαγονιού Α1 πρώτης θέσης».

Στο πόρισμα: «Η δεύτερη σύγκρουση είναι μια άλλη βαριά μετωπική σύγκρουση που λαμβάνει χώρα μεταξύ του βαγονιού εστιατορίου (δηλ. του 3ου οχήματος) της αμαξοστοιχίας IC-62 και μιας περιοχής μεταξύ του οπίσθιου άκρου της ατμομηχανής 120-012 (σ.σ. πρόκειται για τη δεύτερη μηχανή της εμπορικής) και του πρώτου από τα βαγόνια που μεταφέρουν χαλύβδινες πλάκες». Αμέσως μετά προστίθενται ευρήματα που δεν υπήρχαν στο προσχέδιο: 

«Η προσπάθεια εντοπισμού και εξέτασης όλων των υπολειμμάτων των αντίστοιχων οχημάτων της εμπορευματικής αμαξοστοιχίας δείχνει ότι δεν είναι δυνατόν να εντοπιστούν και να ταυτοποιηθούν όλα αυτά τα τμήματα. Το πίσω μέρος της πρώτης πλατφόρμας μπορεί να εντοπιστεί μεταξύ των υπολειμμάτων των οχημάτων στο Κουλούρι, αλλά το μπροστινό μέρος δεν είναι διαθέσιμο για εξέταση, καθώς πιθανώς κόπηκε σε μικρότερα κομμάτια για να είναι εύκολη η μεταφορά του. Η ενέργεια αυτή δεν τεκμηριώθηκε με κανέναν τρόπο και δεν υπάρχουν φωτογραφίες του βαγονιού στην αρχική του κατάσταση στο σημείο της συντριβής πριν κοπεί και μετακινηθεί από άγνωστο μέρος. Η πίσω καμπίνα του μηχανοδηγού της ατμομηχανής 120-012 φαίνεται να έχει αποκοπεί από το υπόλοιπο όχημα και δεν μπορεί να αναγνωριστεί πλήρως ανάμεσα στα συντρίμμια, εκτός από ένα μικρό τμήμα της οροφής και του πάνω προβολέα (μπροστά από το πρώτο εμπορευματοκιβώτιο). Η υπόλοιπη καμπίνα δεν μπορεί να αναγνωριστεί στο σύνολό της και επίσης το μπροστινό μέρος με τον ζωγραφισμένο αριθμό και οι δύο κόκκινοι προβολείς δεν είναι επίσης αναγνωρίσιμα ανάμεσα στα συντρίμμια. Κατά πάσα πιθανότητα, η δομή που λείπει βρίσκεται ανάμεσα στα συντριμμένα και καμένα υπολείμματα του εστιατορίου, καθώς αυτό είναι το μοναδικό σημείο σε ολόκληρο το σημείο του ατυχήματος όπου η φωτιά κάηκε τόσο έντονα που κατέκαψε πλήρως το βαρύ βιομηχανικό χρώμα της μπλε ατμομηχανής, καθιστώντας την μη αναγνωρίσιμη».

Αυτές οι αναφορές για την πίσω καμπίνα μηχανοδηγού που δεν υπήρχαν έναν μήνα νωρίτερα στο προσχέδιο πορίσματος αποτέλεσαν τη βάση για σενάρια αλλά και δημοσιεύματα που έστρεφαν τις υποψίες για μεταφορά ποσότητας καυσίμου μέσα στο πιλοτήριο. Το ίδιο το πόρισμα δεν ξεκαθαρίζει αν κάποια στοιχεία προέκυψαν τελευταία στιγμή. Μια πραγματογνωμοσύνη που ήρθε αργά ήταν του καθηγητή Κωνσταντόπουλου, χημικού μηχανικού στο Εργαστήριο Τεχνολογίας Αερολυμάτων & Σωματιδίων του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Δυστυχώς τελευταία καλλιεργείται το σενάριο της εμπλοκής της δεύτερης μηχανής του Εμπορικού στη μεταφορά των κατ’ ισχυρισμό 2,5 τόνων εύφλεκτης ύλης (Βασίλης Κοκοτσάκης, ο πραγματογνώμονας που εργάζεται για κάποιες από τις οικογένειες θυμάτων)

Ομως, στο συμπέρασμα του πορίσματος, αναφέρεται ότι οι παρατηρήσεις για την παρουσία εύφλεκτης ουσίας «που δεν αναφέρεται στα έγγραφα μεταφοράς της εμπορευματικής αμαξοστοιχίας» βασίζονται σε προσομοιώσεις που πραγματοποιήθηκαν από τους ερευνητές, οι οποίες «επιβεβαιώνουν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε και ο καθηγητής Κωνσταντόπουλος». Οτι, δηλαδή, «Η μεγάλη πύρινη σφαίρα στο σιδηροδρομικό ατύχημα στα Τέμπη, η οποία εκδηλώθηκε μέσα σε 0,5 sec από τη σύγκρουση των τρένων, δεν μπορεί να αποδοθεί στο λάδι των μετασχηματιστών… Ως εκ τούτου, η προέλευση της πύρινης σφαίρας που συνάδει με μερικούς τόνους ενός εύφλεκτου πτητικού καυσίμου πρέπει να αναζητηθεί αλλού».

Στο σημείο αυτό, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ στο πόρισμα παραδέχεται εμμέσως ότι η εγκυρότητα των διαπιστώσεων μπορεί να αμφισβητηθεί και δηλώνει ότι «θα αναθέσει σε γνωστό ινστιτούτο να επανεξετάσει την εγκυρότητα των μεταβλητών και των παραμέτρων που χρησιμοποιήθηκαν».

Αντίδραση στα σενάρια για μεταφορά καυσίμων στο πιλοτήριο υπήρξε από συγγενείς μηχανοδηγών και συνδικαλιστές αλλά και από τον πραγματογνώμονα Βασίλη Κοκοτσάκη που εργάζεται για κάποιες από τις οικογένειες θυμάτων και υπερασπίζεται τη θεωρία για ύπαρξη μεγάλης ποσότητας καυσίμων στην εμπορική αμαξοστοιχία. Ο κ. Κοκοτσάκης δημοσίευσε φωτογραφίες με τίτλο «Να το “χαμένο” τμήμα της μηχανής» και έγραψε: «Δυστυχώς τελευταία καλλιεργείται το σενάριο της εμπλοκής της δεύτερης μηχανής του Εμπορικού στη μεταφορά των κατ’ ισχυρισμό 2,5 τόννων εύφλεκτης ύλης». Ο κ. Κοκοτσάκης ισχυρίζεται ότι αυτό είναι αδύνατο από πλευράς χώρου αλλά και ουσιαστικά καθώς ούτε η μηχανή καταστράφηκε ούτε και οι μηχανοδηγοί απανθρακώθηκαν. Δηλώνει ότι δημοσιεύει φωτογραφίες «επειδή κάποιοι για να ενισχύσουν το επιχείρημά τους είπαν ότι δεν βρίσκουν το πίσω τμήμα της μηχανής, άλλοι δε το έκαναν πρωτοσέλιδο… (“Tα Nέα”, “Τέμπη: Στο κόκπιτ της δεύτερης μηχανής το μυστικό της φονικής έκρηξης”)». Και καταλήγει ο πραγματογνώμων: «Η λάιτ εκδοχή του δυστυχήματος αυτού με μικροποσότητα καυσίμου μεταφερόμενη από τους μηχανοδηγούς έχει συγκεκριμένους σεναριογράφους και συγκεκριμένη στόχευση. Γι’ αυτό και άρον άρον οι νεκροί πρέπει να είναι 5-7 (…) δηλαδή λίγοι…!!! όλα λίγα δηλαδή. Δηλαδή μετά τον κακό Σταθμάρχη ο κακός μηχανοδηγός και όλοι… λάδι… Τέτοια πυρόσφαιρα και επί 29 λεπτά συνεχείς αναζωπυρώσεις καυσίμων που προκλήθηκαν από μεγάλη διασπορά εύφλεκτων διαλυτών σε υγρή μορφή δεν γίνονται με τέτοιες μικροποσότητες…».

Τα αταυτοποίητα βίντεο

Αλλη μια διαφορά ανάμεσα στο προσχέδιο και το τελικό πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ αφορά το σημείο που αναφέρεται στα βίντεο που δείχνουν την εμπορική αμαξοστοιχία. Στο αρχικό κείμενο, αφού στηλιτεύει τις πληροφορίες που χάθηκαν από τα λάθη στην αυτοψία του χώρου και τις ιατρικές εξετάσεις, τονίζει: «Επιπλέον, το βίντεο που δείχνει την αμαξοστοιχία 63503 έχει χαθεί λόγω ανεξήγητης καθυστέρησης και δήθεν παρεξηγημένων οδηγιών».

Ομως εκείνες τις μέρες εμφανίστηκαν «αιφνιδίως» τα τρία βίντεο από την εταιρεία που διαχειρίζεται τις κάμερες. Ετσι, στο πόρισμα η αναφορά άλλαξε: «Επιπλέον, 3 βίντεο που απεικονίζουν το τρένο 63503 τέθηκαν στη διάθεση των δικαστικών αρχών στο τελικό στάδιο έρευνας και εξακολουθούν να ελέγχονται ως προς τη γνησιότητά τους». Και όπως προαναφέραμε, ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ λέει τώρα πως θα επιδιώξει νέα πιστοποίηση από άλλο ινστιτούτο.

Σημειώνεται, πάντως, ότι σε πολλά άλλα σημεία το κείμενο του πορίσματος ταυτίζεται ακριβώς με εκείνο του προσχεδίου όπως εκεί που λέει ότι χάθηκαν κρίσιμα στοιχεία επειδή την ώρα του δυστυχήματος δεν υπήρχε καν ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ότι δεν λειτουργούσε η σηματοδότηση, ότι του παραδόθηκαν στοιχεία με μεγάλη καθυστέρηση από τους εμπλεκόμενους φορείς, ότι δεν υπάρχει «μακροπρόθεσμος στρατηγικός σχεδιασμός» για τον ελληνικό σιδηρόδρομο κ.ά.