Γιατί καίγεται η Καλιφόρνια μέσα στον Ιανουάριο

Τέσσερα ανεξέλεγκτα πύρινα μέτωπα εκατοντάδων χιλιομέτρων, τουλάχιστον δύο νεκροί, 80.000 ξεσπιτωμένοι, 1.000 σπίτια και καταστήματα καμένα, χιλιάδες στρέμματα δασικών εκτάσεων στάχτη.

Μέσα σε λίγα μερόνυχτα η πόλη και τα περίχωρα του Λος Αντζελες παραδόθηκαν σε μια τεράστια «φυσική» καταστροφή, για τα ανθρωπογενή αίτια της οποίας επιστήμονες και ακτιβιστές έχουν έγκαιρα προειδοποιήσει.

Γιατί καίγεται η Καλιφόρνια μες στον Γενάρη; Τα αίτια προβάλλουν πίσω απ’ τον καπνό που σκέπασε την εμβληματική Sunset Boulevard και κάλυψε τα γιγαντιαία γράμματα με το τοπωνύμιο «Hollywood» στη Μέκκα του κινηματογράφου.

Μεταξύ άλλων στην καταστροφή έχουν συμβάλει:

● Η κλιματική κρίση με τα διαφορετικά πρόσωπά της. Παλαιότερα η αντιπυρική περίοδος στην πολιτεία των 39 εκατομμυρίων κατοίκων ξεκινούσε Μάιο και τελείωνε Οκτώβριο. Τα τελευταία 15 χρόνια απλώνεται χρονικά πριν και μετά, καταγράφονται περισσότερες πυρκαγιές (7.000 περιστατικά το 2023) και οι υλικές ζημιές αυξάνονται συνεχώς. Και στο παρελθόν ξεσπούσαν πυρκαγιές μέσα στον χειμώνα, αλλά όχι σε τέτοια έκταση. Η ξηρασία είναι καθοριστικός παράγοντας. Με τις υψηλές θερμοκρασίες η ατμόσφαιρα γίνεται ένα τεράστιο σφουγγάρι που απορροφά την υγρασία από τα φυτά, διατηρώντας τις πυρκαγιές για εβδομάδες ή και για μήνες.

● Η μορφολογία του εδάφους της Καλιφόρνιας. Εχει δασωμένο Βορρά, υψομετρικές διαφορές απ’ την επιφάνεια της θάλασσας μέχρι τα 4.000+ μέτρα, κοιλάδες και ανοίγματα που διευκολύνουν σαρωτικούς ανέμους με ριπές έως 170 χιλιόμετρα την ώρα. Διαβόητοι είναι οι Santa Anas Winds. Μια καυτή και ξερή ανάσα που σχηματίζεται στα βουνά και κατρακυλάει ορμητικά στον Ειρηνικό ωκεανό, σαν λίβας. Συχνά οι άνεμοι είναι τόσο ισχυροί που καθηλώνουν τα εναέρια μέσα πυρόσβεσης.

● Η πληθυσμιακή επέκταση και η αχαλίνωτη δόμηση. Από τη δεκαετία του ’90 χιλιάδες μικρομεσαίοι οικισμοί έχουν ξεφυτρώσει δίπλα σε δασικές περιοχές. Πολλά οικήματα είναι φτηνοκατασκευές ή πρόχειρα προκάτ, ακόμη και με τοίχους από γυψοσανίδες. Οι στενοί δρόμοι δυσκολεύουν την προσπέλαση πυροσβεστικών οχημάτων. Στις πυρκαγιές των τελευταίων ημερών οι Αρχές χρησιμοποίησαν θηριώδεις μπουλντόζες χωματουργικών έργων για να σπρώξουν στην άκρη των δρόμων εγκαταλειμμένα αυτοκίνητα.

● Η έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού σε συνδυασμό με τη λιτότητα που επιβάλλει το διαρκές «φλερτ» της συγκεκριμένης πολιτείας με τη χρεοκοπία. Οι Καλιφορνέζοι πυροσβέστες είναι απ’ τους πιο ικανούς και έμπειρους στον κόσμο. Είναι όμως λίγοι. «Δεν έχουμε όσο προσωπικό χρειαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε μια καταστροφή τέτοιου μεγέθους» ομολόγησε την Τετάρτη ο Αντονι Μαρόουν, επικεφαλής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας του Λος Αντζελες, μεγαλούπολης τεσσάρων εκατομμυρίων κατοίκων.

● Η ανθρώπινη αμέλεια. Σπινθήρες από χρήση εργαλείων, καύση απορριμμάτων, ανεπιτήρητες φωτιές στο ύπαιθρο, ακόμη και παρκάρισμα αυτοκινήτων σε ψηλά και ξερά χόρτα. Μόλις το 5% των πυρκαγιών στην Καλιφόρνια οφείλεται σε αποδεδειγμένο εμπρησμό. Σοβαρό πρόβλημα είναι η μη απομάκρυνση κλαδιών ή η μη κοπή ξεραμένων δέντρων. Τεράστιες ποσότητες βιομάζας είναι έτοιμες να παραδοθούν στις φλόγες.

● Φυσικά αίτια, όπως μπαράζ κεραυνών από «ξηρές καταιγίδες» με λίγη ή καθόλου βροχή.

Το φαινόμενο των μεγαπυρκαγιών (megafires: κάνουν στάχτη πάνω από 400.000 στρέμματα) δεν είναι αποκλειστικότητα του «golden state» της Δυτικής Ακτής των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (2022), στην κορυφή της αμερικανικής λίστας με τα περισσότερα καμένα δάση βρίσκεται το αχανές Τέξας (12,5 εκατομμύρια στρέμματα), ακολουθεί η Καλιφόρνια (3,5 εκατομμύρια) και στην τρίτη θέση είναι η Βόρεια Καρολίνα (2,7 εκατομμύρια).

Υπογειοποίηση και τήρηση κανονισμών

Η διαφορετική ανάπτυξη των έργων υποδομής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο πυρκαγιάς λένε οι Αμερικανοί ειδικοί. Παράδειγμα: η υπογειοποίηση των καλωδίων μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος, μια κοστοβόρα αλλά απαραίτητη παρέμβαση.

Το ίδιο ισχύει και για την αυστηρή τήρηση πολεοδομικών κανονισμών, όπως οι αποστάσεις ασφαλείας των σπιτιών από γειτονικές συστάδες δέντρων, η οικιακή και κοινοτική πυρασφάλεια, η αποφυγή οικοδόμησης ή έντονης επαγγελματικής και ψυχαγωγικής δραστηριότητας στα δάση.

«Δεν αντιμετωπίζουμε απλά πρόβλημα κλιματικής κρίσης ή εύφλεκτων περιοχών ή πληθυσμιακής επέκτασης. Αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα και τα τρία αυτά προβλήματα, μαζί με άλλα, σε πρωτοφανή έκταση. Και ακόμη δεν βρήκαμε τρόπους να τα επιλύσουμε συνολικά, σαν ένα ενιαίο πρόβλημα» λέει ο περιβαλλοντολόγος Τζον Κίλι.

Μικρές, χρήσιμες φωτιές

Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, πριν από τη σύγχρονη πολυμέτωπη και μαζική πυρόσβεση, χαμηλής έντασης δασικές πυρκαγιές προκαλούνταν είτε από τη δραστηριότητα αυτόχθονων Αμερικανών στη βόρεια Καλιφόρνια είτε από τυχαία ρίψη κεραυνών. Ηταν μικρές, χρήσιμες φωτιές. Εκαιγαν κοντά στην επιφάνεια του εδάφους και το «καθάριζαν» από εύφλεκτη ύλη. Μείωναν έτσι την πιθανότητα μιας μεγάλης δασικής πυρκαγιάς. Αντιμετωπίζονταν σχετικά εύκολα ή έσβηναν όταν συναντούσαν φυσικά εμπόδια όπως ποτάμια, ακτές και σημεία χωρίς βλάστηση.

«Οι χαμηλής έντασης πυρκαγιές συνέβαλλαν και στη λελογισμένη ανάπτυξη των δασών. Σήμερα η εικόνα είναι απογοητευτική. Σε πολλές περιοχές τα δέντρα έχουν μεγαλώσει πολύ και η πυκνότητά τους είναι τόσο μεγάλη που ολόκληρες δασικές εκτάσεις είναι έτοιμες να παραδοθούν στη φωτιά» εξηγεί ο Ντάνιελ Σουέιν, περιβαλλοντολόγος ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καλιφόρνιας.