«Ο δε πόλεμος, βίαιος διδάσκαλος»

Υποθέτω ότι ο Θουκυδίδης δεν υποπτεύθηκε ότι μια μέρα η παγκόσμια συμμαχία του ΝΑΤΟ (ούτε αυτή θα τη φαντάστηκε ως υπερεθνική οντότητα) θα έκανε υποδείξεις στις κυβερνήσεις.

«Πείτε τους ότι είστε πρόθυμοι να κάνετε θυσίες σήμερα, ώστε να παραμείνουμε ασφαλείς αύριο»: ο υπερεθνικός διοικητής του καπιταλιστικού μιλιταρισμού (γ.γ. ΝΑΤΟ) απευθύνει «έκκληση» στις πολιτικές ηγεσίες να πείσουν τους λαούς τους ότι μπορεί τελικά και να κινδυνεύουν από πυρηνικό όλεθρο.

Και συνέχισε, ο επικεφαλής της «παγκόσμιας ασπίδας» του δυτικού κόσμου: «Δεν είμαστε έτοιμοι για αυτό που έρχεται στον δρόμο μας σε τέσσερα ή πέντε χρόνια».

Πόλεμος λοιπόν: η έσχατη κατάληξη των μακρόχρονων αναπτυξιακών αλλά και υφεσιακών κύκλων, η μόνιμη, ιστορικά, «συνθήκη αναπαραγωγής» του συστήματος. Το βέλτιστο μέσο αναδιάρθρωσης οικονομικών δομών, αναδιανομής πόρων και δαπανών στους κρατικούς και υπερεθνικούς προϋπολογισμούς. Ο μεγάλος μοχλός αναδιάταξης και αναδιανομής της κεφαλαιακής υπερσυσσώρευσης. Η χωροχρονική διέξοδος κυκλοφορίας, κερδοφορίας και ανασύνθεσης του παραγωγικού, αλλά κυρίως του πλασματικού κεφαλαίου.

«Ηρθε η ώρα να στραφούμε προς μια νοοτροπία εν καιρώ πολέμου και να αυξήσουμε την αμυντική μας παραγωγή και τις αμυντικές μας δαπάνες», συνεχίζει ο θεματοφύλακας του «ελεύθερου κόσμου». Να λοιπόν πώς ξεμπερδεύουμε με την ύφεση και τη λιτότητα που έρχεται (βλ. Γερμανία, Γαλλία, ΗΠΑ κ.ά.): «Η Ρωσία είναι πιθανό στο άμεσο μέλλον να εισβάλει στην Ευρώπη, οπότε πρέπει να είμαστε έτοιμοι για πόλεμο». Ο πόλεμος είναι η βολική «δομή των πραγμάτων» που κρατάει το φιλοθέαμον κοινό αποσπασμένο από τη συστημική πραγματικότητα, από την ακρίβεια, τον ραγδαίο πληθωρισμό και από την πιθανότητα επερχόμενης φτωχοποίησης ακόμη και μεσαίων στρωμάτων ανά τον κόσμο.

Το συλλογικό ασυνείδητο με τον «πολλαπλό πόλεμο» είναι σε μόνιμη αναμονή για πολλά δυνητικά συμβάντα. Σε αυτό το παγκόσμιο σκηνικό αναδιάρθρωσης ισχύος οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων, η σχιζοφρένεια της όποιας πιθανότητας ενός πυρηνικού πολέμου δεν είναι τίποτα άλλο από την «καθολική» σχιζοφρένεια του καπιταλιστικού συστήματος. Είναι η κορύφωση της σχιζοειδούς διαπλοκής κεφαλαίου – εξουσίας και γεωοικονομίας – γεωπολιτικής.

Ο πόλεμος –είτε είναι επανάληψη αρχέγονου σκηνικού είτε σκηνοθετημένη μιντιακή αναπαράσταση– αντικατοπτρίζει τη συστημική ώσμωση: ηγεμονικά καπιταλιστικά κράτη και βιομηχανικές συν τραπεζικές ελίτ προσπαθούν συνεχώς να «συντονιστούν» με τις ιμπεριαλιστικές προθέσεις των ισχυρών πόλων του συστήματος (μεγάλες δυνάμεις) πάντα όμως μέσα στο βολικό φόντο μιας δυνητικής ολικής καταστροφής.

Η βάση και η υπερδομή του συστήματος «χάνονται» μέσα σε ένα και μοναδικό σκηνικό: του πολέμου ως κανονικότητας. Μια κανονικότητα όπου, πίσω από τον θάνατο αμάχων, το κεφάλαιο είναι εκείνο το συνεκτικό στοιχείο που κυκλοφορεί γρήγορα, έξυπνα, ώστε να παράγει δυνητικό κέρδος και ηγεμονική εξουσία.

«Το κεφάλαιο είναι προσδεμένο στην πυρηνική εξουσία, την εκμεταλλεύτηκε και θέλει να εξασφαλίσει την αποδοχή του ως πάγιου κοινωνικού κεφαλαίου» (Negri, 1989).

Ο Ιταλός φιλόσοφος είχε επισημάνει εύστοχα την κατάληξη των απεδαφικοποιημένων ροών του καπιταλιστικού κεφαλαίου μόλις φάνηκε η διάλυση της κομμουνιστικής Σοβιετικής Ενωσης και η κατάρρευση του ολοκληρωτισμού.

Σήμερα, τρεις δεκαετίες μετά, αντί ειρήνης, τάξης και ασφάλειας που ενέπνεε ο δυτικός ορθολογισμός, ζούμε ξανά τη μείζονα κορύφωση του κινδύνου και του φόβου.

Πρόκειται για τις συγκολλητικές ουσίες που ενώνουν το «πυρηνικό» κεφάλαιο με τη βιοπολιτική καθυπόταξη:

«Ο φόβος πρέπει να είναι τόσο εξαπλωμένος και έντονος, ώστε οι άνθρωποι να μένουν αποσβολωμένοι από αυτόν. Η πυρηνική εξουσία βασανίζει την ψυχή», συνεχίζει ο Negri.

Αυτή η ιστορία, του φόβου και της απειλής, δηλαδή ο θάνατος πίσω από τη συστημική υπερδομή, είναι η ιστορία της κούρσας των εξοπλισμών για πυρηνικά όπλα. Μια ατέρμονη σχιζοφρενική κούρσα που απομυζεί πόρους από τις κοινωνίες.

Ο οποιοσδήποτε πόλεμος, ως Συμβάν, συμβάλλει στη διαρκή εσωτερίκευση του φόβου από τις μάζες, ώστε το υποκείμενο της Ιστορίας να μεταφέρει από γενιά σε γενιά την απειλή του παγκόσμιου ολέθρου.

«Ο πόλεμος έχει γίνει, για ακόμη μια φορά, το άμεσο υπόβαθρο και ο υπερκαθορισμός της ύπαρξής μας. Η πυρηνική δύναμη έχει εδραιώσει αυτό τον υπερκαθορισμό και τον έχει καταστήσει ανεπίστρεπτο. Ο πόλεμος είναι επομένως μια παρουσία, ένας μόνιμος ορίζοντας και μια συνεχής πίεση. Η κοινωνία αποτελεί απλώς το φόντο», συνεχίζει στο προφητικό κείμενό του ο Negri.

Η κορύφωση της πυρηνικής απειλής είναι η κορύφωση του δαρβινικού καπιταλισμού και της πλήρους απεδαφικοποίησης των ροών του κεφαλαίου.

Ο πλανήτης, ως η φυσική-εδαφική επικράτεια διοχέτευσης του κεφαλαίου, είναι ταυτόχρονα η εν δυνάμει επικράτεια της αυτοδιάλυσης του συστήματος. Τα πυρηνικά όπλα, όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι προϊόντα της πολεμικής βιομηχανίας και του κεφαλαίου: δηλαδή αυτο-γένεση του κακού από την ίδια τη μήτρα του συστήματος.

Ο Μποντριγιάρ θα το ονόμαζε «προσομοίωση» της ζοφερής πραγματικότητας. Δυστυχώς γι’ αυτόν και για εμάς, πρόκειται για την ίδια τη ζοφερή πραγματικότητα. Πρόκειται για κάτι άλλο που έλεγε ο Μποντριγιάρ: για την «κόλαση του ταυτού»…

(Πηγή έμπνευσης, μεταξύ άλλων, τα βιβλία «Τληπόλεμος» και «Ροδίων Μυθιστορία» του Γιάννη Παρασκευά)

*Οικονομολόγος