Ενα βήμα πριν από την παράλυση βρίσκεται σήμερα η διαχείριση του προσφυγικού στη χώρα μας, με τις ζωτικές διαδικασίες της καταγραφής και της επεξεργασίας των αιτημάτων ασύλου να έχουν σχεδόν παγώσει και άλλες σημαντικές υπηρεσίες υποστήριξης, προστασίας και ένταξης να υπολειτουργούν ή να δοκιμάζουν τα αποθέματα υπομονής προσφύγων, εργαζομένων, οργανώσεων και προμηθευτών.
Αιτία είναι οι πολύμηνες καθυστερήσεις εκ μέρους του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου στην καταβολή της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για πλήθος κομβικών υπηρεσιών τις οποίες υλοποιούν οργανώσεις και φορείς, που έχουν όμως φτάσει τα όρια της αντοχής τους ή και τα έχουν ξεπεράσει. Σχεδόν κάθε τομέας διαχείρισης του προσφυγικού -τουλάχιστον σε ό,τι ξεφεύγει από την πολιτική καταστολής και επαναπροωθήσεων στα σύνορα, αρμοδιότητας άλλωστε άλλων υπουργείων- βρίσκεται στον έναν ή στον άλλο βαθμό στον αέρα, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις.
Σε μια περίοδο αυξημένης ροής προσφύγων και μεταναστών, η οποία κάθε άλλο παρά αναμένεται να μειωθεί, όπως δείχνουν οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή με συγκρούσεις, πολέμους, κλιματική κρίση και εμβάθυνση των ανισοτήτων, θα ανέμενε κανείς ένα υπουργείο θωρακισμένο, με καλολαδωμένες μηχανές, έτοιμο να ανταποκριθεί στις ανάγκες. Αντί γι’ αυτό, συναντά την αποκαρδιωτική πραγματικότητα ενός υπουργείου που αδυνατεί να διαχειριστεί επαρκώς τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, που έχει αναστείλει βασικές υπηρεσίες και που υπονομεύει την προοπτική κανονικής διαχείρισης στο μέλλον. Κι αυτό διότι τα ραντεβού που ακυρώνονται σήμερα θα χρειαστεί να γίνουν αργότερα, με αποτέλεσμα να προστεθεί στις μελλοντικές αυξημένες ανάγκες ο σημερινός φόρτος εργασίας, δημιουργώντας φαύλο κύκλο.
Δεν είναι ξεκάθαρο τι προκαλεί τις καθυστερήσεις στην εκταμίευση της χρηματοδότησης. Οι πιο καχύποπτοι κάνουν λόγο για μεταφορά κονδυλίων μεταξύ των διαφόρων κωδικών του κρατικού προϋπολογισμού, προκειμένου να καλυφθούν άλλες επείγουσες ανάγκες. Αλλοι αναφέρονται σε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και αδυναμία ανταπόκρισης των διαφόρων υπηρεσιών να συμπληρώσουν έγκαιρα τα δελτία δήλωσης δαπανών. Τα δελτία αυτά υποβάλλονται στην Ε.Ε. προκειμένου να αποδεσμευτούν τα ευρωπαϊκά κονδύλια που έχουν ήδη εγκριθεί στο πλαίσιο των Ταμείων Εσωτερικών Υποθέσεων 2021-2027.
Τα κονδύλια που διαχειρίζεται το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου προέρχονται κυρίως από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ενταξης, που συγκαταλέγεται στα Ταμεία Εσωτερικών Υποθέσεων. Δεν δίνονται όμως απευθείας στο υπουργείο Μετανάστευσης αλλά πρώτα στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το οποίο με τη σειρά του προχωρά στην έγκριση της δαπάνης και στη μεταφορά των χρημάτων στον προϋπολογισμό του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, το οποίο δίνει την τελική εντολή πληρωμής των διαφόρων προγραμμάτων.
Αποτελεί πάντως ερώτημα αν μπορεί να χρησιμοποιούνται οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις του κρατικού μηχανισμού ως δικαιολογία από μια κυβέρνηση που εκλέχτηκε με σημαία το επιτελικό κράτος και τη χρηστή και αποτελεσματική δημόσια διοίκηση, στην πράξη όμως αποδεικνύεται ότι αδυνατεί να χειριστεί βασικές διαδικασίες της κρατικής μηχανής, προκαλώντας χαώδεις καταστάσεις, αντί να τις θεραπεύει.
Πηγές της Ε.Ε. σημειώνουν ότι, όσον αφορά την κοινή διαχείριση των προγραμμάτων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο των Ταμείων Εσωτερικών Υποθέσεων, η υλοποίηση των προγραμμάτων ανατίθεται στα κράτη-μέλη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η χρηματοδότηση της Ε.Ε. κατανέμεται στα κράτη-μέλη στην αρχή της προγραμματικής περιόδου, κάτι που έγινε τον Νοέμβριο του 2022, μετά την έγκριση του προγράμματος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στη συνέχεια, ο προγραμματισμός των κονδυλίων γίνεται σε πολυετή βάση από τα κράτη-μέλη. Στο πλαίσιο της κοινής διαχείρισης, αυτά είναι υπεύθυνα για την επιλογή των έργων προς χρηματοδότηση, σύμφωνα με τους κανόνες της Ε.Ε.
Εκ μέρους του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, πηγές επισημαίνουν στην «Εφ.Συν.» ότι τo υπουργείο αναγνωρίζει τα ζητήματα που έχουν προκύψει και ότι καθημερινά γίνονται στοχευμένες ενέργειες για την ομαλή αποκατάσταση της χρηματοδότησης και τη διασφάλιση της σταθερής λειτουργίας όλων των υπηρεσιών.
