Πολυαναμενόμενο το βιβλίο «Η Παρθένος στον κήπο» της Α. Σ. Μπάιατ. Πολυαναμενόμενο για πολλούς λόγους. Είναι το πρώτο βιβλίο της περίφημης «Τετραλογίας της Φρεντερίκα Πότερ» που την εισήγαγε στη λογοτεχνία και την καθιέρωσε. Στη χώρα μας έγινε γνωστή με το μυθιστόρημα «Εμμονή», για το οποίο πήρε και το βραβείο Booker τo 1990. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις σε αριστουργηματική μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.
Ουσιαστικά καινοτόμο για την εποχή του, το «Η Παρθένος στον κήπο» δημιουργεί έναν λογοτεχνικό κόσμο που ταυτόχρονα προσφέρει στον αναγνώστη μια πολυδιάστατη πνευματική αναζήτηση.
Το Μπλέσφορντ του 1953, μια μικρή πόλη της Αγγλίας, ετοιμάζεται, όπως και όλη η χώρα, για τη στέψη της Ελισάβετ Β’. Ο Μπιλ Πότερ, καθηγητής λογοτεχνίας, και η οικογένεια του είναι ο καμβάς στον οποίο η Μπάιατ θα «χτίσει» μια μικρή εικόνα εκείνης της εποχής. Αυταρχικός αλλά καλός ακροατής έχει την ικανότητα να εμπνέει τους ανθρώπους με τον χαρακτήρα και την ευρυμάθειά του. Στο πρόσωπό του καθρεφτίζεται η παλιά Αγγλία που συνειδητοποιεί πως γερνά και δυσανασχετεί σε αυτά που φέρνει η νέα εποχή.
Ετσι και ο Πότερ δυσκολεύεται να αποδεχτεί ότι η αριστούχος κόρη του Στέφανι επιλέγει να εγκαταλείψει την ακαδημαϊκή της καριέρα για να παντρευτεί έναν ακαλλιέργητο υποεφημέριο. Εικάζεται ότι στον χαρακτήρα της Στέφανι η Μπάιατ προσέδωσε χαρακτηριστικά της αδερφής της Μάργκαρετ Ντραμπλ, επίσης συγγραφέα, κάτι που αργότερα οδήγησε τις δύο αδερφές στα δικαστήρια.
Η ήρεμη σύζυγός του Γουίνιφρεντ είναι αυτό που θα χαρακτηρίζαμε μια καλή νοικοκυρά, που τον παντρεύτηκε γιατί τον θαύμαζε, αλλά δεν της λείπει η στοχαστικότατα.
Η δεύτερη κόρη, η πανέξυπνη 17χρονη Φρεντερίκα -για πολλούς alter ego της συγγραφέα- πρόκειται να υποδυθεί την «Παρθένο Βασίλισσα», ένα έργο που ανεβάζει ο γοητευτικός καθηγητής της Αλεξάντερ Γουέντερμπερν. Η Φρεντερίκα τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα και επιθυμεί διακαώς να την καταστήσει «μη παρθένο». Ομως τα πράγματα δεν είναι τόσο εύκολα αφού το αντικείμενο του πόθου της είναι συναισθηματικά μπλεγμένο. Εκείνη παρά ταύτα συνεχίζει να εξερευνά τη σεξουαλικότητά της με άλλους άντρες.
Για τον γιο του Μπιλ Πότερ, Μάρκους, η εφηβεία είναι μια δοκιμασία που τον οδηγεί σε περίεργα μονοπάτια με οδηγό έναν καθηγητή του. Ο Μάρκους είναι επίσης ταλαντούχος ηθοποιός αλλά δεν του αρέσει η υποκριτική. Τα οράματά του μου θύμισαν πολύ το περιβάλλον που περιγράφει στην «Καμπάνα» η Μέρντοχ. Υπερβατισμός και μυστικισμός στην αγγλική εξοχή.
Η μεγάλη πρωταγωνίστρια είναι βέβαια η χώρα, μια Μεγάλη Βρετανία που χρειάζεται να αποδείξει στους πολίτες της πως είναι μεγάλη παρά τα δεινά της. Η συγγραφέας περιγράφει μια εποχή που γνωρίζει πολύ καλά. Ηταν στην ίδια ηλικία με τη Φρεντερίκα στην εποχή της στέψης της Ελισάβετ Β’. Μεταπολεμικά η Αγγλία πέρασε μια περίοδο οικονομικής κρίσης τόσο σοβαρής που υπήρχε μέχρι και σιτηρέσιο για τους πολίτες.
Καθώς αυτοί οι χαρακτήρες αλληλεπιδρούν, οι εντάσεις μεγαλώνουν σιγά σιγά, οδηγώντας σε μια σειρά από γεγονότα που τους αλλάζουν τη ζωή. Το βάθος των κεντρικών χαρακτήρων, των οποίων οι φόβοι, αλλά και οι στόχοι, είναι περίπλοκοι και οδυνηροί, μεταφέρεται σε μας με αληθινή λογοτεχνική μαεστρία. Υπάρχουν επίσης πολλές καίριες παρατηρήσεις για προσωπικότητες, ιστορικές στιγμές, αλλά και έργα τέχνης. Και βέβαια είναι πολλές οι λογοτεχνικές αναφορές.
Από αυτό το πρώτο της βιβλίο η Μπάιατ μίλησε με δυνατή και τολμηρή φωνή για τη σεξουαλικότητα των γυναικών και την αποδυνάμωσή της μέσα στις συντηρητικές κοινωνίες. Αλλά και για τον ρόλο του σεξ γενικότερα, σε πολλά επίπεδα. Στη μεθυστική αυγή της βασιλείας της Ελισάβετ Β’ όλα φαίνονται πολλά υποσχόμενα, γιατί όχι και η σεξουαλική απελευθέρωση – που τελικά θα προκύψει την δεκαετία του ’60;
Ολα περιγράφονται αναλυτικά, οι άνθρωποι και τα συναισθήματά τους, η πόλη και οι λεπτομέρειές της, το σκοτάδι και το φως, η τέχνη και τα ερεθίσματά της. Οι μακροσκελείς περιγραφές διακόπτουν τακτικά την ορμή του μυθιστορήματος, πετώντας καμιά φορά έξω τον αναγνώστη που αδημονεί να προχωρήσει. Αλλά αυτός είναι και ο μοναδικός, πολύ προσωπικός, τρόπος της συγγραφέα. Η Μπάιατ έχει πει κάποτε ότι, παρ’ όλες τις φιλοδοξίες της, σκοπεύει τα περισσότερα από τα βιβλία της να είναι αναγνώσιμα απλά ως ρομαντικά μυθιστορήματα, εύκολα «αναλώσιμα στην επιφάνεια» χωρίς αναφορά στην περίτεχνη κατασκευή τους. Νομίζω ότι το συγκεκριμένο βιβλίο απέχει πολύ από την προσδοκία της αυτή.
Κρατώ για το τέλος τον πλούτο της γλώσσας, την ομορφιά των λέξεων, την αριστοτεχνική εναλλαγή των παραγράφων των εξακοσίων σελίδων του βιβλίου. Ολα αυτά που μετέφερε σε μας με την εξαιρετική της μετάφραση η Κατερίνα Σχινά, θυμίζοντάς μας άλλη μία φορά πόσο πλούσια είναι η δική μας γλώσσα και τι σημαίνει καλή μετάφραση. «Η Παρθένος στον κήπο» δεν είναι ένα εύκολο μυθιστόρημα, είναι όμως μια πραγματική αναγνωστική απόλαυση.
