Η είδηση έσκασε σαν βόμβα και ξεφούσκωσε σαν τρύπιο λάστιχο: «Από 1η Ιουλίου θα πούμε τo (εμφιαλωμένο) νερό νεράκι. Ερχονται ανατιμήσεις τουλάχιστον 20%, αφού εφαρμόζεται περιβαλλοντικό τέλος 10 λεπτών στο μικρό μπουκαλάκι του νερού». Το δημοσίευμα φαίνεται να ξεκίνησε από συγκεκριμένη ιστοσελίδα (pronews.gr) και μέσα σε λίγα 24ωρα έγινε viral και αναπαράχθηκε από μεγάλα ΜΜΕ. Η αύξηση αφορούσε το σύστημα επιστροφής εγγυοδοσίας (Deposit Return System), που όντως θα εφαρμοστεί, αλλά σε περίπου ενάμιση χρόνο, αφού ακόμα δεν υπάρχει το δίκτυο να το υποστηρίζει. Πάντως η διάψευση από το υπουργείο Περιβάλλοντος πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, σε αντίθεση με τα ανησυχητικά δημοσιεύματα για τις ανατιμήσεις.
Η πρόσφατη «μίνι» αναμπουμπούλα για την τιμή του εμφιαλωμένου νερού, εκτός από το πώς λειτουργεί η χιονοστιβάδα των fake news, προδίδει και την ανησυχία του κοινού για την ακρίβεια που δεν αφήνει ανέγγιχτο ούτε το βασικότερο αγαθό όλων: το νεράκι του Θεού, που άλλοτε προσφερόταν δωρεάν και σε αφθονία. Από τις δημόσιες πηγές μέχρι τα καφενεία, που το πρώτο που σου έβγαζαν πριν καν σε ρωτήσουν ήταν ένα ποτήρι δροσερό νερό. Η παράδοση αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα στις περισσότερες ελληνικές καφετέριες.
Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τη γρήγορη εστίαση, ούτε για τα περισσότερα τουριστικά καταστήματα. Το νερό σε αυτές τις περιπτώσεις είναι de facto εμφιαλωμένο και επί πληρωμή. Για να σου φέρουν νερό βρύσης πρέπει να το ζητήσεις ρητά, ενώ δεν λείπουν οι περιπτώσεις που σου απαντάνε απλώς ότι το νερό της βρύσης δεν πίνεται – κάτι που ισχύει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας λόγω λειψυδρίας και προβλημάτων στα τοπικά δίκτυα ύδρευσης.
Κι όμως, υπάρχει ευρωπαϊκή νομοθεσία η οποία συνιστά στα εστιατόρια, τα μπαρ και στις καφετέριες, στα κυλικεία και στις υπηρεσίες τροφοδοσίας όχι απλώς να σερβίρουν δωρεάν νερό βρύσης στους πελάτες, αλλά να προωθούν τη χρήση του έναντι του εμφιαλωμένου. Επίσης συστήνει στους δήμους να έχουν οργανωμένα δίκτυα πρόσβασης όλων των πολιτών σε πόσιμο νερό από κοινόχρηστες δημόσιες βρύσες – με ειδική μέριμνα για περιθωριοποιημένες ομάδες, όπως οι Ρομά. Πρόκειται για την Οδηγία 2020/2184 της Ε.Ε. για την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, η οποία κυρώθηκε στην εθνική νομοθεσία τον Μάιο του 2023 με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΦΕΚ 3525/Β/2023).
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία περιλαμβάνει πλήθος διατάξεων για τη διασφάλιση της ποιότητας και της ασφάλειας του πόσιμου νερού από τα δημόσια δίκτυα. Επίσης ζητάει από τις υπηρεσίες ύδρευσης και τους δήμους να λάβουν μέτρα για την προώθηση της χρήσης του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης που παρέχεται από τη βρύση. Οπως, για παράδειγμα, να παρέχουν πληφορορίες για το πού βρίσκονται οι πιο κοντινές δημόσιες βρύσες και να διεξάγουν ενημερωτικές εκστρατείες για την ποιότητα του συγκεκριμένου πόσιμου νερού.
Επιπλέον, από τον Ιούλιο του 2021 (βάσει του νόμου 4736/2020, άρθρο 4 – Μείωση της κατανάλωσης), οι δήμοι «που διαθέτουν δίκτυο πόσιμου νερού υποχρεούνται να παρέχουν κοινόχρηστες βρύσες για τη δωρεάν παροχή πόσ ιμου νερού σε δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις και δημοτικές παιδικές χαρές, παρέχοντας κατάλληλη σήμανση στο κοινό που ενθαρρύνει τη χρήση δοχείων νερού πολλαπλών χρήσεων, και να επεκτείνουν το δίκτυο κοινόχρηστων βρυσών για τη δωρεάν παροχή πόσιμου νερού σε δημόσιους χώρους συνάθροισης εντός της δικαιοδοσίας τους».
Στην πράξη, ωστόσο, τα παραπάνω εφαρμόζονται μόνο σποραδικά. Γι α παράδειγμα, στο κέντρο της Αθήνας, το οποίο υποδέχεται εκατομμύρια τουρίστες κάθε καλοκαίρι, ο δήμος έχει εγκαταστήσει μόνο 11 δημόσιες βρύσες. Ομοίως, ενώ οι καφετέριες και τα εστιατόρια οφείλουν να προσφέρουν δωρεάν νερό βρύσης, αυτό τηρείται κατά περίπτωση. «Συνήθως, το πρώτο πράγμα που κάνουν οι καφετέριες και τα εστιατόρια, πριν καν παραγγείλεις, είναι να σου φέρουν ένα ποτήρι ή μια κανάτα με φρέσκο νερό βρύσης», μας λέει ο Γιώργος Χόντζογλου, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων Επισιτισμού-Τουρισμού. Παραδέχεται, ωστόσο, ότι αυτό δεν συμβαίνει σε πολλά τουριστικά μέρη, όπου αντίθετα ο σερβιτόρος είτε σε ρωτάει αν θα πιεις εμφιαλωμένο νερό ή νερό βρύσης είτε σου φέρνει απευθείας εμφιαλωμένο νερό.
Για παράδειγμα, οι περισσότερες μεγάλες αλυσίδες fast-food και τα franchise, ενώ διαθέτουν νερό βρύσης, δεν το προσφέρουν αν παραγγείλετε φαγητό ή καφέ, εκτός αν επιμείνετε να το ζητήσετε. Ακόμα και όταν το κάνουν, δίνουν μόνο ένα πολύ μικρό πλαστικό ποτήρι, ενώ ενθαρρύνονται να πωλούν εμφιαλωμένο νερό, το οποίο τοποθετείται σε εμφανή σημεία, για παράδειγμα σε κουβάδες με πάγο δίπλα στο ταμείο. Η τιμή του εμφιαλωμένου νερού στα εστιατόρια ποικίλλει, ανάλογα με την κατηγορία του καταστήματος. Στα εστιατόρια franchise είναι συνήθως ίδια με την τιμή λιανικής πώλησης (50 λεπτά για ένα μπουκάλι των 500 ml, 1 ευρώ για ένα μπουκάλι του 1,5 λίτρου). Αντίθετα, το ανθρακούχο νερό μπορεί να κοστίζει έως και 5 ευρώ για 500 ml.
? Το άρθρο αυτό γράφτηκε στο πλαίσιο του προγράμματος PULSE, μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας που διευκολύνει τη διεθνή δημοσιογραφική συνεργασία και στην οποία συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα στην Ελλάδα η «Εφ.Συν.». Για το ρεπορτάζ εργάστηκαν οι: Dragomir Nikolov (Μediapool, Boυλγαρία), Anna Somavilla (El Confidencial, Iσπανία), Petr Jedlička (Denik Referendum, Τσεχία), Αφροδίτη Τζιαντζή («Εφ.Συν.», Ελλάδα)
