Οι αμερικανικές εκλογές και εμείς

Οι αμερικανικές εκλογές του προσεχούς Νοεμβρίου συνδέονται άμεσα και καταλυτικά με τη λειτουργία της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης σε αυτή τη μεγάλη και ισχυρή χώρα όσο και με το μέλλον του κόσμου όπως τον έχουμε βιώσει. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η αλλαγή ενός προσώπου στην προεδρία ή η εκλογή των 435 μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων και 33 από τα 100 μέλη της Γερουσίας, αλλά και η δυνατότητα της Δικαιοσύνης να ελέγχει τη λειτουργία των θεσμών και να ανατρέπει δεδικασμένα δεκαετιών. Η πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, να θέσει στο νομικό απυρόβλητο τον πρόεδρο της χώρας για πράξεις που μπορεί να ερμηνευτεί ότι εμπίπτουν στα «επίσημα καθήκοντά του», αλλάζει τον χαρακτήρα του πολιτεύματος σε μια συγκυρία που ο ένας από του διεκδικητές της προεδρίας έχει ήδη μία ποινική καταδίκη ενώ επικρέμανται άλλες. Με τη σημερινή σύνθεση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, που έχει πολλά χρόνια μπροστά της, οι αυθαιρεσίες του νέου προέδρου θα έχουν εγγυημένη κάλυψη.

Προφανώς ούτε η απόπειρα δολοφονίας πριν από λίγες ημέρες του Ντόναλντ Τραμπ, στη διάρκεια προεκλογικής συγκέντρωσης, δημιουργεί πρότυπα πολιτικής συμπεριφοράς. Δυστυχώς έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά αλληλουχία πολιτικής εγκληματικότητας. Τέσσερις πρόεδροι (Λίνκολν, Γκάρφιλντ, ΜακΚίνλεϊ και Κένεντι) έχασαν τη ζωή τους ενώ ασκούσαν τα καθήκοντά τους. Ενας ακόμη (Ρίγκαν) τραυματίστηκε βαριά από δολοφονική απόπειρα – για να μην επεκταθώ σε δολοφονίες ή απόπειρες δολοφονίας διεκδικητών του προεδρικού αξιώματος. Πρέπει όμως να αναφέρω την εισβολή στο Κογκρέσο στις 6 Ιανουαρίου 2021 των οπαδών του Ντόναλντ Τραμπ, του θύματος της πιο πρόσφατης δολοφονικής απόπειρας, και την ολιγόωρη αλλά εξαιρετικά βίαιη κατάλυση της λειτουργίας του.

Εάν αυτό είναι ένα ζήτημα που εκ πρώτης όψεως αφορά τους Αμερικανούς, ο χειρισμός από τον επόμενο πρόεδρο δύο τουλάχιστον διεθνών κρίσεων που βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη και η συμμετοχή ή μη των ΗΠΑ στις διεθνείς προσπάθειες να αποτραπεί η ραγδαία επερχόμενη κλιματική αλλαγή, αφορά και όλους εμάς. Ιδιαίτερα επίκαιρη καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές γίνεται η ομιλία του Ισραηλινού πρωθυπουργού στο Αμερικανικό Κογκρέσο στις 24 Ιουλίου. Υπενθυμίζεται ότι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης κατά του Νετανιάχου (και της ηγεσίας της Χαμάς). Οπως τόνισαν πολλοί βουλευτές και γερουσιαστές, μέλη του Δημοκρατικού Κόμματος, που διαμαρτυρήθηκαν με την αποχή τους για την παρουσία στο Κογκρέσο του Ισραηλινού πρωθυπουργου, η άρνηση του Ισραήλ να αποδεχτεί τον θεσμό του ΔΠΔ δεν δικαιολογεί την επιδεικτική περιφρόνηση για τις αποφάσεις του.

O χειρισμός, συνεπώς, της μιας από τις δύο μεγάλες κρίσεις που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη έχει άμεση συνάφεια με την ιδεολογία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος όπως διαμορφώθηκε υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ. Οι αρχές του διεθνούς δικαίου, περιλαμβανομένων εκείνων που βρίσκονται υπό διαμόρφωση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, υποχωρούν όταν προσκρούουν, έστω και οριακά, στα αμερικανικά συμφέροντα όπως ορίζονται από τον λαϊκό ρεπουμπλικανισμό.

Το αξίωμα «πρώτα η Αμερική» οδηγεί στον εμπορικό και στρατιωτικό εγκλωβισμό της Κίνας στην Ασία με τη θεαματική αύξηση των δασμών στις εισαγωγές της στις ΗΠΑ, στην ανάληψη από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ενωση του μέγιστου μέρους των αμυντικών της δαπανών και την υποβάθμιση του ευρωπαϊκού ρόλου του ΝΑΤΟ, στην υποβάθμιση του ζητήματος της Ουκρανίας με την εξεύρεση λύσης που θα χαλαρώσει τον αμυντικό δεσμό της Ρωσίας με την Κίνα, στην εξίσου θεαματική αύξηση των αμυντικών δαπανών των συμμάχων των ΗΠΑ στην Ασία, ώστε να υπάρξει καταμερισμός του κόστους της ανάσχεσης της Κίνας. Μια από τις πολλές παρενέργειες αυτής της πολιτικής θα είναι η εξάπλωση των πυρηνικών όπλων σε χώρες της Ασίας και του Ειρηνικού, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα (που έχει το πρόσθετο κίνητρο του διαρκώς εξελισσόμενου συμβατικού και πυρηνικού οπλοστασίου της Βόρειας), ως φθηνότερης λύσης για την αποτροπή του «κινεζικού επεκτατισμού».

Η πολιτική «επιβεβαίωσης» και «διεύρυνσης» της ρεπουμπλικανικής πολιτικής κυριαρχίας («ξανακάνε μεγάλη την Αμερική» ή MΑGA) με τον ιδιότυπο τρόπο του στρατηγικού «απομονωτισμού» και του απροσχημάτιστου συναλλακτισμού, έχει και την εγχώρια όψη της. Συγκεκριμένα την απροσχημάτιστη «ηθική» καθοδήγηση εθνικών πολιτικών από τη δικαιοσύνη, την απαγόρευση των αμβλώσεων, την επιστροφή της εκπαίδευσης στις θρησκευτικές (χριστιανικές) της «ρίζες», τη βαθμιαία εγκατάλειψη της πολιτικής ισότητας και συμπερίληψης των μελών εθνικών, θρησκευτικών και άλλων μειονοτήτων, την παραπέρα συρρίκνωση του έτσι κι αλλιώς ισχνού κράτους πρόνοιας. Στοιχεία που προσδίδουν στις εκλογές του Νοεμβρίου ιδίως τις προεδρικές αλλά και εκείνες του Κογκρέσου τεράστια πολιτική σημασία.

Ας μου επιτραπεί ένα υστερόγραφο. Συμπληρώθηκαν πενήντα χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο. Η μοναδική πραγματική κύρωση που υπέστη η Τουρκία ήταν η για κάποιο χρονικό διάστημα απαγόρευση (embargo) λήψης αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας που της επέβαλε το αμερικανικό Κογκρέσο. Στην επιβολή του πρωτοστάτησαν τρία μέλη του: δύο ελληνοαμερικανικής καταγωγής: o Γερουσιαστής Paul Sarbanes και o βουλευτής John Brademas και ένας ακόμη: ο νεοεκλεγείς τότε γερουσιαστής της Πολιτείας του Delaware, Joe Biden (New York Times, 12.5.1978).

* Πρώην πρέσβης εκ προσωπικοτήτων