Το δικαστικό «σκάνδαλο του Παντείου» ως υπόθεση κράτους δικαίου: 20 χρόνια μετά

Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησε το βιβλίο του Παναγιώτη Γετίμη με τον τίτλο: «Η Απάντηση: μια δικαστική περιπέτεια με επίκεντρο το Πάντειο Πανεπιστήμιο» (εκδόσεις Κείμενα, Αθήνα 2024). Ποιος είναι ο Παναγιώτης Γετίμης και γιατί έγραψε αυτό το βιβλίο και πιο συγκεκριμένα σε ποιους δίδει την «Απάντηση»; Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι κορυφαίος κοινωνικός επιστήμων (αρχιτέκτονας, πολεοδόμος, χωροτάκτης) αναγνωρισμένος στη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα, διετέλεσε καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και εξελέγη δύο φορές αντιπρύτανης στο ίδιο πανεπιστήμιο. Πέρα από το επιστημονικό έργο του διακρίθηκε για τις διοικητικές ικανότητές του όπως αυτές αποτυπώθηκαν στις παθιασμένες προσπάθειές του να μεταρρυθμίσει το ελληνικό πανεπιστήμιο.

Το βιβλίο του με τον τίτλο «Η Απάντηση» απευθύνεται σε όλους τους Ελληνες πολίτες οι οποίοι καλούνται να αντιληφθούν πώς μπορούν να συμβούν «πράγματα» ακόμη και σε μια δημοκρατική πολιτική μορφή ζωής εάν οι θεσμοί του κράτους δικαίου αντιμετωπίζουν εγγενώς προβλήματα στη δομή και τη λειτουργία τους.

Οποιος επιχειρήσει να διαβάσει το βιβλίο θα βρεθεί μπροστά σε ανυπέρβλητα εμπόδια να αυτοπροσδιοριστεί ο ίδιος ως αναγνώστης μιας μαρτυρίας, ως πολίτης σε μια δημοκρατική πολιτική μορφή ζωής και επιπλέον θα αντιληφθεί πώς και γιατί από τη μια στιγμή στην άλλη μπορεί να βρεθεί κατηγορούμενος και τελικά να καταδικαστεί ο καθένας από εμάς!

Αλλά ας εξετάσουμε τα πράγματα με τη σειρά. Το έτος 2004 «ξέσπασε» το «σκάνδαλο του Παντείου» όπως έχει ονομαστεί στη σφαίρα της πολιτικής δημοσιότητας. Δεν έχω την πρόθεση να εκθέσω την εικοσαετία (2004-2024), επειδή αυτή η ιστορική συγκυρία στην εξέλιξη της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας συμπίπτει με βαθμίδες ψευδώνυμης, οικονομικής ανάπτυξης, με στάδια οπισθοχώρησης και με φάσεις πολιτικής απαξίωσης. Ωστόσο όμως κατά το εικοσαετές αυτό χρονικό διάστημα το «σκάνδαλο του Παντείου» ακολουθεί με πρωτοφανή επίκληση του «γράμματος του νόμου» τη δικαστική πορεία του. Εκδίδεται η δικαστική απόφαση το έτος 2007 και έπονται όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες δικαστικής αρωγής.

Ο Παναγιώτης Γετίμης ήταν μεταξύ των άλλων τριών (Αιμίλιος Μεταξόπουλος, Κων/νος Παπαθανασόπουλος, Δημήτρης Κώνστας) καθηγητών του Πανεπιστημίου, οι οποίοι κατηγορήθηκαν και καταδικάστηκαν από τα ελληνικά δικαστήρια για υπεξαίρεση δημοσίου χρήματος. Εξ αρχής θέλω να τονίσω με έμφαση, ότι δεν ενδιαφέρομαι σ’ αυτή την παρέμβασή μου να αναφερθώ στο «σκάνδαλο του Παντείου» ως δικαστική υπόθεση. Εξάλλου αυτό το έργο-αποστολή (Aufgabe) να απαντήσει στους «διώκτες» του και τελικά να γράψει ένα ολόκληρο σύγγραμμα (500 σελίδων) το ανέλαβε ο Παναγιώτης Γετίμης.

Το δικό μου θεωρητικο-πολιτικό ενδιαφέρον (Interesse) διατυπώνεται ως εξής: κατά το ερώτημα πώς και γιατί ένα «παραλογιστικό» κύκλωμα (από τα πολλά που λειτουργούν στις ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες) «μεταμορφώθηκε» σε μηχανισμό δίωξης πανεπιστημιακών δασκάλων που ασκούσαν διοικητικά καθήκοντα; Και επιπλέον κατά το δευτερογενές, αλλά θεμελιώδες, ερώτημα: μπορεί να συμβεί σ’ ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου (σε μια ορθολογική πολιτική οντότητα όπως π.χ. είναι, υποτίθεται, η ελληνική πολιτική κοινωνία) αυτό που συνέβη με το «σκάνδαλο του Παντείου»;

Ολα τα συμβάντα εκτυλίσσονται επί είκοσι χρόνια πάνω σ’ ένα τεντωμένο σχοινί στο οποίο καταγράφονται οι επιδιώξεις, οι στόχοι, οι προοπτικές και πολλά άλλα απροσδιόριστα πράγματα δομών και οργανώσεων της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας.

Μετά από είκοσι χρόνια και με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του συναδέλφου Γετίμη διατυπώνονται θεμελιώδη ερωτήματα που αναφέρονται στην ορθολογική συγκρότηση και λειτουργία της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας. Οι παράγοντες, οι κοινωνικές δυναμικές, οι διοικητικές οργανώσεις και άλλα πολλά επίπεδα (ή και δομές) παίζουν τον ρόλο τους στην ιστορική εξέλιξη κάθε κοινωνίας. Τι αποδεικνύει τελικά το «σκάνδαλο του Παντείου» για τον ορθολογικό χαρακτήρα και δομή της πολιτικής κοινωνίας μας;

Θα συνοψίσω την θέση μου ως εξής: ο Παναγιώτης Γετίμης δεν σήκωσε μόνο το βάρος της κατηγορίας και της καταδίκης. Αλλά ως ευτυχισμένος «Σίσυφος» (βλ. Καμί) σηκώνει το φορτίο του πολιτικού εκσυγχρονισμού της χώρας μας. Τον γνωρίζω από τα χρόνια του «σεμιναρίου του Ψυχοπαίδη» και αγωνίζεται με πάθος και με επιστημολογικό ενθουσιασμό για τα «νέα θεματικά αντικείμενα» στις κοινωνικές έρευνες. Ποτέ δεν εγκατέλειψε τα επιστημολογικά ενδιαφέροντά του. Ούτε απομακρύνθηκε από την πανεπιστημιακή κοινότητα κατά την εικοσάχρονη πορεία του μαρτυρίου του. Παρέμεινε και παραμένει στην επιστημονική και την πολιτική κοινότητα με τους όρους που ο ίδιος θέτει: να είναι «ενεργός» και να εκφράζει την ελεύθερη δημιουργική και κριτική σκέψη.

Και η τελευταία επισήμανσή μου είναι η εξής: το «σκάνδαλο του Παντείου» ως δικαστική υπόθεση υποθήκευσε την ορθολογική δομή του ελληνικού δικαστικού συστήματος και επιπλέον κατέδειξε ότι η ελληνική πολιτική κοινωνία δεν έχει μέλλον, εάν δεν επεξεργαστεί σχέδια εξορθολογισμού των έργων και των αποστολών που διεκπεραιώνουν οι επιμέρους θεσμικοί φορείς του κράτους δικαίου (επί του προκειμένου το σύστημα της Δικαιοσύνης).

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο ΘΡΑΚΗΣ