Οι ευρωπαϊκές εκλογές του 1984 για τους Ελληνες στην ουσία ήταν η πρώτη δοκιμασία για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς στην οποία συμμετείχαν ως μέρος μιας ευρύτερης κοινοτικής διαδικασίας. Οι αντίστοιχες του 1981 και η συνακόλουθη αξιολόγηση του αποτελέσματός τους είχαν «χαθεί» στον εκκωφαντικό θόρυβο που είχε προκαλέσει η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία εκείνη τη χρονιά. Η Ελλάδα είχε γίνει πλήρες μέλος τής τότε ΕΟΚ από την Πρωτοχρονιά του 1981 και αξίζει να σημειωθεί πως το κόμμα του Ανδρέα Παπανδρέου στην «ευρωκάλπη» είχε καταγράψει μια αισθητά χαμηλότερη «πτήση» από τον θρίαμβο των εθνικών εκλογών. Η ρητορική του Ανδρέα τα προηγούμενα χρόνια ίσως έμοιαζε ακόμα ασύμβατη με τις ευρωπαϊκές αμφικτιονίες.
Το 1984 τα πράγματα ήταν, ωστόσο, λίγο διαφορετικά. Ο Παπανδρέου ήταν ένας κορυφαίος Ευρωπαίος ηγέτης, συνομιλητής του τρίτου κόσμου, που ταυτόχρονα ασκούσε σκληρή κριτική στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ παίρνοντας πολλές φορές άγαρμπα το μέρος της ΕΣΣΔ. Κάνοντας τον τότε γενικό γραμματέα του ΚΚΕ, Χαρίλαο Φλωράκη, να λέει πως δεν έβλεπε «αλλαγή αλλά αλλαγές» εξοργίζοντας τον πρωθυπουργό, αλλά συγκρατώντας ταυτόχρονα και το κομματικό του ακροατήριο. Μάλιστα ο Παπανδρέου στη μάχη εκείνης της χρονιάς είχε φροντίσει να διοργανώσει το 1ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, μόλις έναν μήνα πριν από τις κάλπες, ούτως ώστε να κρατάει «ζεστό» τον εκλογικό μηχανισμό του κυβερνώντος κόμματος. Τα αριστερίστικα και λαϊκίστικα στοιχεία είχαν επικρατήσει σε εκείνη τη φιέστα, δέκα ολόκληρα χρόνια μετά τη Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη, ακούγοντας μάλιστα τον Ανδρέα σε μια ομιλία που θύμιζε Φιντέλ Κάστρο στη διάρκειά της, να αποθεώνει την ΕΣΣΔ ως «ηγεμονική αλλά γνήσια φιλειρηνική».
Τι δουλειά είχαν όλα αυτά με τις ευρωπαϊκές εκλογές; Καμία. Οι κάλπες εκείνης της χρονιάς αναντίρρητα διεξήχθησαν με όρους εσωτερικής κατανάλωσης. Και σε αυτό είχε συνεισφέρει τα μέγιστα και η Ν.Δ. Ειδικότερα, ο πρόεδρός της Ευάγγελος Αβέρωφ, έχοντας αντιμετωπίσει και σοβαρά προβλήματα με την υγεία του το προηγούμενο διάστημα, είχε αποφασίσει να δώσει χαρακτήρα διλήμματος στις εκλογές πολιτικοποιώντας τες στο έπακρο. Μάλιστα είχε επιλέξει να είναι εκείνος επικεφαλής της λίστας δείχνοντας τη σημασία με την οποία το κόμμα του αντιμετώπιζε την ερχόμενη αναμέτρηση. Η Ν.Δ. είχε ανασυγκροτηθεί οργανωτικά σε «πασοκικά» πρότυπα και ο Αβέρωφ είχε πιστέψει πως η πορεία του Παπανδρέου στην εξουσία θα αποδεικνυόταν σύντομη.
Κάτι τέτοιο όμως δεν συνέβη ποτέ. Το ΠΑΣΟΚ κέρδισε εκείνες τις εκλογές με τρεισήμισι μονάδες διαφορά, κάνοντας τον Παπανδρέου να μιλάει για «ψήφο εμπιστοσύνης στο ΠΑΣΟΚ» από τον ελληνικό λαό. Οι συνεργασίες με την Αριστερά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης ήδη από το 1982 αλλά και η θεσμοθέτηση του ΕΣΥ το 1984 είχαν προσφέρει στο ΠΑΣΟΚ κρίσιμες εφεδρείες που είχαν αποδειχτεί πολύτιμες. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ ετοιμαζόταν να παραιτηθεί παραδίδοντας σε λίγες εβδομάδες στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Ενα πρόσωπο-«κόκκινο πανί» για τη λαϊκή βάση του ΠΑΣΟΚ, προμηνύοντας τις συνθήκες ακραίας πόλωσης με τις οποίες διενεργήθηκαν οι εθνικές εκλογές του 1985.
* Ιστορικός, ΜΑ Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία, ΕΑΠ
