«Γιατί ΄ναι μαύρα τα βουνά»: Επιστρέφει το πρώτο διαβαλκανικό Φεστιβάλ Κόνιτσας

Με επίκεντρο ένα τοπόσημο της Κόνιτσας, το αρχοντικό της Χάμκως- το σπίτι της μητέρας το Αλη Πασά των Ιωαννίνων ο βραβευμένος με Γκράμι Αμερικανός εθνομουσικολόγος Κρίστοφερ Κινγκ που ανακάλυψε τη μουσική της Ηπείρου ως συλλέκτης παλιών ηχογραφήσεων χαραγμένων σε δίσκους 78 στροφών και έκανε την Κόνιτσα έδρα του, παραδίδει για δεύτερη χρονιά, σε συνεργασία με τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, το τριήμερο φεστιβάλ (28-30 Ιουνίου) που εξερευνά τη μουσική των Βαλκανίων «Γιατί ΄ναι μαύρα τα βουνά», αναζητώντας νέες απαντήσεις στο ερώτημα. Το πρώτο διαβαλκανικό μουσικό φεστιβάλ στην περιοχή και σε μικρή απόσταση από τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Συγγραφέας του βιβλίου «Ηπειρώτικο Μοιρολόι» (εκδόσεις Δώμα) ο ερευνητής του ηπειρώτικου «ιδιώματος» της δημοτικής μας μουσικής εμβαθύνει στις ρίζες και στα παρακλάδια της διερευνώντας τη λαϊκή μουσική της Ελλάδας και των νότιων Βαλκανίων ως μια διαρκώς εξελισσόμενη, δυναμική διαδικασία ενώ φέτος επιχειρεί να φωτίσει τον αδιαφιλονίκητο ρόλο που είχαν και έχουν οι κοινότητες των Ρομά και οι καλλιτέχνες τους στη δημιουργία και το μοίρασμα αυτής της μουσικής, μια εποχή που τα σύνορα δεν ήταν αυτά που σήμερα γνωρίζουμε και οι κουλτούρες των νότιων Βαλκανίων είχαν περισσότερους δεσμούς και συγγένειες.

Στο φεστιβάλ στα βουνά της Ηπείρου που αποτελεί ένα εγχείρημα μύησης στη μουσική των Βαλκανίων φέτος έχουν προσκληθεί μουσικά συγκροτήματα και τραγουδιστές/τριες από όλη την Ελλάδα, την Αλβανία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Βουλγαρία και την Κροατία, για να ερμηνεύσουν και να παρουσιάσουν τη μουσική τους, μαζί με χορευτές και χορεύτριες που θα τους συνοδεύουν και φυσικά το παρόν θα δώσουν χορευτικοί σύλλογοι της Ηπείρου.

Κάθε ημέρα των εκδηλώσεων, ο Κρίστοφερ Κινγκ θα κάνει μια σύντομη παρουσίαση, βασισμένη σε ηχογραφήσεις του εμπορίου που έγιναν μεταξύ 1913 και 1958, από την προσωπική του δισκογραφική συλλογή, τις δύο πρώτες βραδιές του τριημέρου θα προβάλλεται σχετική ταινία τόσο με την περιοχή όσο και με τη μουσική, προβολή που θα συνοδεύεται από ενημέρωση από τον μουσικολόγο, τους σκηνοθέτες και τους συγγενείς τους ενώ οι εργασίες του Φεστιβάλ θα πλαισιωθούν από εργαστήρια ανοιχτά στο κοινό.

Πιστεύοντας ότι ο πολιτισμός και η ιστορία μπορούν να κατανοηθούν μέσα από τον φακό της μουσικής ο Κρίστοφερ Κινγκ οραματίζεται ένα δημόσιο πρόγραμμα εμβάθυνσης της κατανόησής μας για τις μουσικές κουλτούρες της Ελλάδας και των νότιων Βαλκανίων θεωρώντας τη μουσική ένα εξελισσόμενο ανθρώπινο φαινόμενο που δεν έχει σύνορα.

«Δεν υπάρχει πιο πλούσιο μέρος με μουσική τόσο θετική απέναντι στη ζωή από την Ελλάδα και τα νότια Βαλκάνια. Τα σημερινά εθνικά σύνορα στα νότια Βαλκάνια προέκυψαν από την κατάρρευση της πολυεθνοτικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις αρχές του 20ού αιώνα. Οι μουσικές παραδόσεις των νότιων Βαλκανίων αντανακλούσαν ένα μωσαϊκό διαφόρων εθνοτικών, γλωσσικών και θρησκευτικών ομάδων που κατοικούσαν στην ευρύτερη περιοχή. Ωστόσο, η μουσική σε αυτές τις περιοχές απέκτησε εθνικά χαρακτηριστικά, παρακάμπτοντας τα εθνοτικά, καθώς τα σύνορα παγιώνονταν και γίνονταν μετακινήσεις πληθυσμών. Παρ’ όλα αυτά, οι κοινές καταβολές αυτών των διαφορετικών μουσικών παραδόσεων εξακολουθούν να είναι εμφανείς μέχρι σήμερα, καθώς εξελίσσονται στις σύγχρονες μορφές τους. Το “Γιατί ‘ναι μαύρα τα βουνά ’24: Οι μουσικές κουλτούρες των νότιων Βαλκανίων” διερευνά το πώς αυτές οι παραδόσεις έχουν αναπτυχθεί, μεταβληθεί, αφομοιωθεί και εκδηλωθεί κατά τον 21ο αιώνα» σημειώνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ που έχει καταστήσει την Κόνιτσα εκτός από ορμητήριό του, ένα πνευματικό κέντρο της νοτιοβαλκανικής μουσικής. «Για να εκτιμήσουμε πλήρως το πλούσιο πολιτιστικό αγαθό της ελληνικής δημοτικής μουσικής, πρέπει να κατανοήσουμε όλα τα μέρη που συνεισφέρουν στο σύνολο» σημειώνει.

Αναλυτικά το πρόγραμμα του τριήμερου φεστιβάλ έχει ως εξής:

Παρασκευή 28 Ιουνίου | 20:30–23:30

Το τριήμερο «Γιατί ‘ναι μαύρα τα βουνά ’24: Οι μουσικές κουλτούρες των νότιων Βαλκανίων» ανοίγει ο καλλιτεχνικός του διευθυντής παίζοντας θεματικούς δίσκους 78 στροφών ανδρικής πολυφωνικής μουσικής από την Αλβανία, μια σπάνια ηχογράφηση πίπιζας, μουσική με κλαρίνα από ένα συγκρότημα Τσιγγάνων της νότιας Αλβανίας, άλλα 78άρια, ενώ θα περιγράψει επίσης το πλαίσιο της μουσικής αυτής της πρώτης βραδιάς.

Ακολουθούν ζωντανές εμφανίσεις μουσικών:  

• Grupi Lab, έξι πολυφωνικοί τραγουδιστές από την περιοχή της Λιαπουριάς στην Αλβανία, με επικεφαλής τον Golik Jaupi.
• Ηλίας Κακαρούκας με το σχήμα του από το Αγρίνιο, τρεις Ρομά μουσικοί, συνοδευόμενοι από μέλη του Συλλόγου Πανηγυριστών «Ο Άη Σύμιος»

Προβολή ταινίας: “Gjeneral Gramafoni” του Viktor Gjika, μια ταινία για τη μουσική της νότιας Αλβανίας την περίοδο της ιταλικής κατοχής της χώρας, την οποία προλογίζουν η κόρη του σκηνοθέτη, Ester Gjika, ο καλλιτεχνικός διευθυντής με μεταφραστή τον Δημήτρη Δάλλα.

Στη ασπρόμαυρη δραματική ταινία, του Γκίκα παρακολουθούμε την ιστορία ενός ταλαντούχου κλαρινετίστα και μιας ομάδας μουσικών που δέχονται πιέσεις να σταματήσουν να παίζουν παραδοσιακή αλβανική μουσική χάριν των δημοφιλών ιταλικών φασιστικών τραγουδιών της εποχής. Η ταινία διαδραματίζεται στο διάστημα της μοναρχικής διακυβέρνησης της Αλβανίας υπό τον βασιλιά Ζογ, ο οποίος τελικά συνθηκολόγησε και παρέδωσε την κυριαρχία της χώρας στην Ιταλία.

Σάββατο 29 Ιουνίου | 20:30–23:30

Ο εθνομουσικολόγος συνεχίζει τη ηχογραφημένη αφήγηση με δίσκους 78 στροφών, αυτή τη φορά από την Κροατία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Θεσπρωτία και αλλού.
Ζωντανές εμφανίσεις:

• Adam Semijalac και Fige, κροατικά «πειραγμένα» παραδοσιακά και χορωδία
• Nova Prespa Band με τον Πάνο Σκουτέρη και τον Aurel Qirjo, συγκρότημα χάλκινων πνευστών από την περιοχή των Πρεσπών στη Βόρεια Μακεδονία, μαζί με μουσικούς από την Ήπειρο.

Προβολή της ταινίας «Ενθύμιον | Μια ωδή στην Ήπειρο» του Νίκου Ζιώγα: μια ταινία για το πέρασμα του χρόνου, τις αλλαγές στην παράδοση και την παρουσία της μουσικής σε ένα χωριό της Θεσπρωτίας. Προλογίζουν ο σκηνοθέτης και ο Δημήτρης Χρυσομάλλης, με τον Δημήτρη Δάλλα να μεταφράζει.

• “Ενθύμιον” του Νίκου Ζιώγα (Σάββατο 29/6)

Ένα λυρικό ντοκιμαντέρ, μια ελεγεία στην Ήπειρο που χάνεται, αλλά και ένας ύμνος στην Ήπειρο που επιβιώνει. Ένα τραγούδι αγάπης για όσους έμειναν κοντά της, για όσους μετανάστευσαν, για τους μουσικούς της και τη μοναδική της φύση.
Στο «Ενθύμιον» μεταφερόμαστε στο Γιρομέρι Θεσπρωτίας τις ημέρες του Πάσχα. Μέσα από τον κινηματογραφικό φακό γινόμαστε παρατηρητές της καθημερινότητας και των ανθρώπων αυτού του μικρού χωριού και αναζητούμε τις ρίζες ενός ξεχωριστού εθίμου. Μέσα από τα τραγούδια, τα λόγια και τους ήχους, οι λιγοστοί του κάτοικοι προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανές τις παραδόσεις και τους θρύλους και να δώσουν συνέχεια στη ζωή ακόμα και μετά το τέλος της. Μια αποτύπωση, όχι μόνο εθνογραφική, ενός εθίμου που η καταγωγή του χάνεται στον χρόνο, όπου τα έγχρωμα φιλμ του παρελθόντος σμίγουν με το ασπρόμαυρο παρόν και οι ήχοι του κλαρίνου αντηχούν μέσα από τις πέτρες, τα βουνά και τα πρόσωπα.
Το «Ενθύμιον» είναι μια απόπειρα, κόντρα στην αδίστακτη ψηφιοποίηση της εποχής μας, να κρατηθεί ζωντανή η αναλογική μνήμη της ελληνικής επαρχίας: ένα ενθύμιο ζωής.
• Εργαστήριο: στις 11:00, στην πλατεία Παλιάς Αγοράς θα πραγματοποιηθεί εργαστήριο για το παραδοσιακό τραγούδι της Κροατίας με τη χορωδία Fige. Διάρκεια: 90-120′, γλώσσα: Αγγλικά και κροατικά, με μετάφραση στα ελληνικά,

Κυριακή 30 Ιουνίου | 20:30–23:30

Ο Κρίστοφερ Κινγκ ολοκληρώνει την αφήγηση του τριημέρου παίζοντας δίσκους 78 στροφών από τη Μακεδονία, τη Βουλγαρία και άλλες περιοχές.

Συναυλίες των:

• Alkyone με ελληνικά παραδοσιακά τραγούδια και ονειρικό fusion από τη Μακεδονία.
• Samir Kurtov, κουαρτέτο βιρτουόζων στον ζουρνά Ρομά από τη νοτιοδυτική Βουλγαρία.

Το σπίτι της Χάμκως

«Μια καλά κρυμμένη χρονομηχανή στην πεδιάδα της Κόνιτσας» είναι σύμφωνα με το Φεστιβάλ το σπίτι της Χάμκως –της μητέρας του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, έτσι όπως στέκεται ανάμεσα σε επιβλητικά βουνά, μύθους και θρύλους. Ιστορικό και διατηρητέο μνημείο που κάποτε το περιέβαλλε ένας ψηλός περίβολος με πολεμίστρες και μυστικές εισόδους, το συγκρότημα κτιρίων του αρχοντικού της Χάμκως μεταφέρει απευθείας τον επισκέπτη στον 18ο και 19ο αιώνα· σημείο συνάντησης ανθρώπων και παραδόσεων των Βαλκανίων. Σήμερα, λίγα είναι αυτά που παραμένουν ακέραια στον αρχαιολογικό χώρο: η επιβλητική τοξωτή είσοδος, ο υπερυψωμένος πύργος, κάποια βοηθητικά κτίρια, καθώς και τμήματα από τον πανύψηλο περίβολο του συγκροτήματος.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Γιατί ‘ναι μαύρα τα βουνά ’24: Οι μουσικές κουλτούρες των νότιων Βαλκανίων

Κόνιτσα (Σπίτι της Χάμκως)

Παρασκευή 28 – Κυριακή 30 Ιουνίου 2024

20:30 – 23:30
Καλλιτεχνική Διεύθυνση: Christopher King 
Παραγωγή: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
Σε συνεργασία με τον Δήμος Κόνιτσας

Η είσοδος είναι ελεύθερη με σειρά προτεραιότητας.

Πληροφορίες, δηλώσεις συμμετοχής ΕΔΩ.