Η καλλιτεχνική άνοιξη του Γιάννη Ψυχοπαίδη

Από τις 12 Απριλίου, στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Φρανκφούρτης, ο Γιάννης Ψυχοπαίδης συμμετέχει –με πάνω από 20 έργα του, πολιτικής και κοινωνικής αναφοράς των χρόνων του 1960-1970– στην ιστορικής σημασίας έκθεση «Art in the Age of Contract and Guest Labor».

Η έκθεση, που θα διαρκέσει μέχρι τον Οκτώβριο, παρουσιάζει με τις ιδιαίτερες καλλιτεχνικές, κοινωνιολογικές και πολιτικές διαστάσεις της την καλλιτεχνική μαρτυρία μιας εποχής (1960-1980) στη διχασμένη Ευρώπη, στη διαιρεμένη Δυτική και Ανατολική Γερμανία, προβάλλοντας επιλεγμένα καλλιτεχνικά έργα που γεννήθηκαν από καλλιτέχνες που έζησαν και έδρασαν εκείνα τα χρόνια στον ευρύτερο γερμανικό χώρο. Ο Ψυχοπαίδης υπήρξε ένας από αυτούς που, ζώντας πάνω από 20 χρόνια μεταξύ Μονάχου, Βερολίνου και Βρυξελλών άφησε το καλλιτεχνικό του αποτύπωμα μια διαρκή, σημαντική παρουσία σε αίθουσες τέχνης, μουσεία, πινακοθήκες και ιδρύματα.

Η σημαντική αυτή διεθνής έκθεση, ένα πανόραμα μιας ταραγμένης, αντιφατικής, εξόχως ζωντανής και ενδιαφέρουσας ευρωπαϊκής κοινωνίας στη μεταπολεμική της εξέλιξη, απεικονίζει, μέσα από ξεχωριστά εικαστικά βλέμματα Δυτικών και Ανατολικών καλλιτεχνών τον τολμηρό, κριτικό μοντερνισμό στην ψυχροπολεμική συνθήκη της διχασμένης Ευρώπης.

Οι μεγάλοι κοινωνικοί αγώνες, οι εργατικές διεκδικήσεις, τα φοιτητικά κινήματα για την απελευθέρωση της κοινωνίας από τα συντηρητικά της δεσμά, οι ξένοι εργάτες στο κοινωνικό περιθώριο, οι μάχες για τη χειραφέτηση των μειονοτήτων και τα κινήματα για μια δημοκρατική, πράσινη Ευρώπη, σημάδεψαν τις μορφές και τα περιεχόμενα της τέχνης ενός κριτικού καπιταλιστικού και αντικαπιταλιστικού ρεαλισμού εκείνα τα 30 χρόνια της μαχητικής αμφισβήτησης. Τέχνη και ζωή σε αδιαίρετη ενότητα.

Τον ίδιο μήνα και ειδικά στις 19 Απριλίου εγκαινιάζεται και η ατομική έκθεση του Γιάννη Ψυχοπαίδη στο Cambridge. Η χρονολογία των εγκαινίων δεν είναι καθόλου τυχαία. Είναι ακριβώς 200 χρόνια από την ημέρα του θανάτου στο Μεσολόγγι του μεγάλου φιλέλληνα ποιητή, του αγωνιστή και υπέρμαχου της Ελληνικής Επανάστασης του ’21, του λόρδου Βύρωνα.

Το Cambridge, και ειδικότερα το αρχαιότερο ιστορικό κολέγιο Τρίνιτι στο Cambridge –όπου φοίτησε ο Μπάιρον–, οργανώνει, στο πλαίσιο ενός μεγάλου τιμητικού συνεδρίου αφιερωμένου στον μεγάλο ρομαντικό ποιητή, την έκθεση έργων του Ψυχοπαίδη με τίτλο «Ο Μπάιρον στο Cambridge», με ζωγραφικά και χαρακτικά έργα εμπνευσμένα από τον ποιητή και το περιβάλλον του.

Ο σπουδαίος ζωγράφος έχει συχνά ασχοληθεί με τη ζωή και το έργο του Βύρωνα, του μεγάλου ρομαντικού αμφισβητία και τολμηρού επικριτή της υποκρισίας και της αρπακτικής αλαζονείας της πατρίδας του. Ξεκινώντας από ταλαντούχος νεαρός ταραξίας των γραμμάτων και μεγάλος κατήγορος της ανώτερης κοινωνικής τάξης του, ο Μπάιρον κατέληξε ένας φλογερός επαναστάτης ποιητής και ολόθερμος υποστηρικτής της ελληνικής υπόθεσης. Η θυσία του στο Μεσολόγγι σημάδεψε και τη δυναμική στροφή της Ευρώπης υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης και υπέρ τού, μέχρι τότε, σχεδόν χαμένου ελληνικού ξεσηκωμού.

Τα τελευταία χρόνια ο καλλιτέχνης έχει επανειλημμένα παρουσιάσει σε μεγάλες εκθέσεις του τις εικαστικές απεικονίσεις του Βύρωνα και του κόσμου του. Στο Εθνικό Τυπογραφείο στην Αθήνα, στο ιστορικό Μουσείο «Διέξοδος» στο Μεσολόγγι, στη Δημοτική Πινακοθήκη στο Αγρίνιο, στην έκθεσή του «Ποιητικά» στην Εθνική Βιβλιοθήκη-Ιδρυμα Σ. Νιάρχος και, τελευταία, το 2021 στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα, στο πλαίσιο της έκθεσής του «Μορφές του ’21».

Εχει προηγηθεί όμως το 2014 η έκθεσή του «Ο Βύρωνας στην Κεφαλονιά» στο Μουσείο Μπενάκη, ένα εικαστικό αφιέρωμα τόσο στον Βύρωνα όσο και στο νησί της Κεφαλονιάς όπου ο Βύρωνας έζησε για λίγο στο δεύτερο και τελευταίο ταξίδι του στην Ελλάδα.

Η έκθεση του Ψυχοπαίδη στη θαυμαστή Βιβλιοθήκη του κολεγίου Τρίνιτι στο Cambridge αποτελείται από μια επιλογή από τα μεγάλα και τα μικρά πορτρέτα του ποιητή, ζωγραφικά και χαρακτικά αλλά και μια επιλογή από τα ζωγραφικά τοπία της Κεφαλονιάς, με το πανόραμα από το χωριό Μεταξάτα, όπου ο Βύρωνας έζησε για τέσσερις μήνες το 1823, πριν κατέβει και θυσιαστεί στο Μεσολόγγι.

Για τον Ψυχοπαίδη, που η τύχη τον οδήγησε να κατοικήσει για 20 καλοκαίρια στο διπλανό σπίτι με τον ίδιο κήπο όπου κατοίκησε και ο Βύρωνας, με την κοινή θέα στους ελαιώνες και τη θάλασσα, στάθηκε μια μοναδική στιγμή μεγάλης διάρκειας αναστοχασμού, μέσα από το «βυρωνικό» βλέμμα, για να αποτυπώσει εικαστικά αυτό το πλούσιο, αναλλοίωτο στον χρόνο τοπίο, μεγάλη πηγή ελευθερίας και έμπνευσης τόσο για τον ποιητή όσο και για τον ζωγράφο.

Η έκθεση στο Cambridge θα ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο όπου θα λάβει χώρα και το δεύτερο μέρος του διεθνούς συνεδρίου με έμφαση στην πολιτική και στρατιωτική παρουσία του Βύρωνα στην Ελλάδα.

Στην ανάλογη ιστορική θεματική θα κινηθεί και η έκθεση του Ψυχοπαίδη στην Ελλάδα, τον ερχόμενο Ιούνιο στο Ναύπλιο, στο Παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης, στο σπουδαίο αυτό μουσειακό κόσμημα της ιστορικής πόλης του Ναυπλίου.

Εδώ θα παρουσιαστούν στην ολοκληρωμένη τους εκδοχή οι «Αγωνιστές του ’21», η σειρά των ζωγραφικών πορτρέτων, η σειρά των μαυρόασπρων ξυλογραφιών και επιπλέον θα εκτεθούν τα νέα ζωγραφικά και χαρακτικά έργα και θα ολοκληρωθεί έτσι ο κύκλος του «’21», στον μοναδικό χώρο του ιστορικού Μουσείου του Ναυπλίου, τον πιο κατάλληλο για να γίνει ένας εικαστικός διάλογος ανάμεσα στα ιστορικά έργα του μουσείου και σε μια σύγχρονη τέχνη που εμπνέεται από τις μεγάλες μορφές και τις μεγάλες αξίες της Ελληνικής Επανάστασης.