Στο σκαμνί για πάντα

Η μήνυση και η αγωγή που κατέθεσε η σύζυγος του πρωθυπουργού εναντίον δημοσιογράφου και βουλεύτριας της αντιπολίτευσης έφερε ξανά στο προσκήνιο την έκφραση «θα σε καθίσω στο σκαμνί», δηλαδή θα σε μηνύσω, θα σε καταγγείλω, θα σε οδηγήσω στο δικαστήριο.

Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας λέει πως το σκαμνί, δηλαδή το απλό ξύλινο κάθισμα χωρίς στήριγμα για την πλάτη, και ειδικότερα το εδώλιο του κατηγορουμένου στο δικαστήριο, προέρχεται από το μεσαιωνικό «σκαμνίον», υποκοριστικό του «σκάμνον», από το λατινικό «scamnum», που είναι το βάθρο, το σκαμνί. Ιδια ρίζα έχει και η λέξη «σκαμπό», το ξύλινο ή μεταλλικό χαμηλό κάθισμα χωρίς πλάτη, που μας ήρθε στα ελληνικά από το γαλλικό escambeau, < (λατ.) scabellum < scamellum, που είναι το υποκοριστικό αυτού του scamnum.

Η προσφυγή στη Δικαιοσύνη ή η απειλή της προσφυγής («θα σε καθίσω στο σκαμνί!») είναι ένα ακόμη μέσο ώστε οι πολιτικοί, και εν γένει τα δημόσια πρόσωπα, να δείξουν πως ο χαρακτήρας τους είναι αδαμάντινος, οι εχθροί τους συκοφάντες και πως δεν σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους. Ετσι, συχνά, κατηγορίες εκτοξεύονται ένθεν κακείθεν, κυρίως σαν βεγγαλικά για να θαμπώσουν τους αφελείς, μια και σπανίως τα Αφεντικά της χώρας, ακόμα κι αν καθίσουν στο σκαμνί, καταδικάζονται (όπως ο δυστυχής Τσοχατζόπουλος…). Η ελίτ απολαμβάνει το ακαταδίωκτο, θωρακισμένη ούσα από τον νόμο και την κοινωνική και οικονομική ισχύ των μελών της. Αυτά είναι γνωστά σε όλους, αλλά όπως και να ’χει, η οργίλη απειλή του σκαμνιού συσπειρώνει τους ημέτερους, ψαρώνει τους ενάντιους, δίνει ωραίους τίτλους στον Τύπο και εμπνέει τους σχολιαστές της επικαιρότητας – διαχρονικά.

«Σας μηνύω και οφείλω να σας πάω μέχρι τέλους και να σας καθίσω στο σκαμνί», είχε πει ο κ. Σαμαράς τον Μάιο του 2018 στους πολιτικούς του αντιπάλους, που τον είχαν κατηγορήσει, μαζί με άλλους, για το σκάνδαλο (ή σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, τη «σκευωρία») Novartis, κι αυτή δεν είναι παρά μόνο μία από τις πάμπολλες σύγχρονες χρήσεις της έκφρασης «θα σε κάτσω στο σκαμνί».

Ενα παράδειγμα από την αρχαιότητα, όταν και τότε οι πολιτικοί αλληλοβρίζονταν και αλληλομηνύονταν, είναι βέβαια καταγεγραμμένο στους περίφημους Ιππής. Σ’ αυτούς, ο Αριστοφάνης βάζει τον δημαγωγό Κλέωνα (με το όνομα «Παφλαγόνας») να ανταλλάσσει διαξιφισμούς με έτερο δημαγωγό, τον Αγοράκριτο, που στην κωμωδία αναφέρεται ως «Αλλαντοπώλης»… Λέει λοιπόν ο Παφλαγόνας: «οὐ χαιρήσεις, ἀλλά σε κλέπτον θ᾽ αἱρήσω ᾽γὼ τρεῖς μυριάδας», δηλαδή, (σε μετάφραση Ηλ. Συρόπουλου): «Δεν θα σου βγουν σε καλό όλ᾽ αυτά, αλλά θα σε καθίσω στο σκαμνί, που έκλεψες τριάντα χιλιάδες».

Ομως, ο Αλλαντοπώλης τού δίνει μια πληρωμένη απάντηση: «τί θαλαττοκοπεῖς καὶ πλατυγίζεις, μιαρώτατος ὢν περὶ τὸν δῆμον τὸν Ἀθηναίων; καί σ᾽ ἐπιδείξων ὴ τὴν Δήμητρ᾽, ἢ μὴ ζῴην, δωροδοκήσαντ᾽ ἐκ Μυτιλήνης πλεῖν ἢ μνᾶς τετταράκοντα», δηλαδή: «Ανώφελα λάμνεις τα κουπιά σου και φτεροκοπάς σα χήνα στο νερό, ενώ οι βρομιές σου πνίγουν όσο κανενός άλλου τον αθηναϊκό λαό. Και, μα τη Δήμητρα, θα σε ξεσκεπάσω —αλλιώς να μη σώσω!— που σε λάδωσαν οι Μυτιληνιοί με χίλιες χρυσές λίρες και βάλε»…

Μακάρι το φόβητρο του σκαμνιού, που επισείεται τόσο συχνά σήμερα, να επενδυόταν μ’ αυτή την εκρηκτική καλλιέπεια, μ’ αυτό το αστραφτερό χιούμορ των αρχαίων – δεν θα ανέβαιναν τόσο βαρετές παραστάσεις στην πολιτική σκηνή.

Θα σε καθίσω στο σκαμνί
ζωή το ‘χω μεράκι
και να τα πούμε μια φορά
κι από κοντά λιγάκι
Θα σε ρωτήσω βρε ζωή
και να μου πεις αλήθεια
γιατί το κάνεις δηλαδή
και τάζεις παραμύθια
Μου έταξες τον ουρανό
στα πρώτα μου τα χρόνια
ρυτίδες μου ‘δωσες σωρό
και στα μαλλιά μου χιόνια

Λάκης Πατρινός (panivar)