Ενα τεράστιο αγροτικό μηχάνημα άρδευσης που αντλεί και πετάει νερό και γύρω του κινούμενες εικόνες, ήχοι, φωτισμοί, που αναπαράγουν την εμπειρία ενός πανηγυριού, παρακολουθώντας μια διαδρομή από την πλατεία του χωριού έως τις παρυφές του γεωργικού τοπίου που το περιβάλλει. Μία συλλογική διαμεσική υβριδική εγκατάσταση με τίτλο «Ξηρόμερο/Dryland» με έμπνευση από τα πανηγύρια της Θεσσαλίας και της περιοχής του Ξηρομέρου Αιτωλοακαρνανίας -εξ ου και ο τίτλος- είναι η ελληνική συμμετοχή στη φετινή, 60ή Μπιενάλε Βενετίας, που ανοίγει τις πύλες της στις 20 Απριλίου.
«Το “Ξηρόμερο” στη Βενετία ανάμεσα στα υδάτινα κανάλια είναι από μόνο του ένα οξύμωρο», τόνισε ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής, Πάνος Γιαννικόπουλος, σε χθεσινή παρουσίασή της στο αμφιθέατρο του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, που έχει τη διοργάνωση ως Εθνικός Επίτροπος. Μπορούμε να παρατηρήσουμε όμως και άλλες «πρωτοτυπίες» στην ελληνική συμμετοχή αρχίζοντας με το κόστος της (κύριος χρηματοδότης είναι το υπουργείο Πολιτισμού): τα 508.000 ευρώ αποτελούν ιστορικό ρεκόρ.
Σίγουρα το «Ξηρόμερο» αναδεικνύεται εξαιρετικά επίκαιρο στην εποχή της κλιματικής κρίσης, με την ξηρασία αλλά και τις καταστροφές από πλημμύρες σε πολλά μέρη, και στην Αιτωλοακαρνανία και βέβαια στη Θεσσαλία, όπου εστιάζει η καλλιτεχνική έρευνα. Δεν πρόκειται για το έργο ενός δημιουργού αλλά μιας νεανικής εξαμελούς καλλιτεχνικής ομάδας. Ολα ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2022 από τον δημιουργό διαμεσικών έργων και συνθέτη Θανάση Δεληγιάννη και τον δραματουργό και φιλόλογο Γιάννη Μιχαλόπουλο οι οποίοι με το «Margaroni Residency» και την υποστήριξη του Iδρύματος Ωνάση άρχισαν να μελετούν τον μουσικό πολιτισμό στην ελληνική περιφέρεια καθώς και την εξέλιξη και πρόσληψή του τις δεκαετίες του ‘70 και του ‘80, εστιάζοντας στη ζωή της παραδοσιακής τραγουδίστριας Κικής Μαργαρώνη. Στην ομάδα προστέθηκαν στη συνέχεια η εικαστικός και κινηματογραφίστρια Ελια Καλογιάννη, ο φωτογράφος και ντοκιμαντερίστας Γιώργος Κυβερνήτης, ο ηχολήπτης και σχεδιαστής ήχου Κώστας Χαϊκάλης και ο εικαστικός και αρχιτέκτονας Φώτης Σαγώνας.
Οι καλλιτέχνες/ιδες της εικαστικής εγκατάστασης αναφέρονται στο νερό ως πρίσμα -ένα μέσο να βλέπουμε και να σκεφτόμαστε -εστιάζοντας στις αντιθέσεις του: στην έλλειψη ή στο πλεόνασμα, στην ανάγκη ή τη σπατάλη του, καθώς και στις κοινωνικές συνδηλώσεις του. «Η εξάντληση των πόρων συνδέεται με τη φυσική και οικονομική εξάντληση και την ίδια στιγμή το πανηγύρι, με την περίσσεια των σωμάτων, με την κατάχρηση του παραγωγικού χρόνου και τη σπατάλη του γλιστράει μακριά από τις συμβάσεις εργασίας και παραγωγής, όπως και η τέχνη», τονίζει ο Πάνος Γιαννικόπουλος.
Η γιορτή του πανηγυριού, πάλι, μεταφέρει πληροφορίες και νόημα ως τελετουργία και ψυχαγωγία. Συνδέεται με τις γεωργικές εργασίες, παράγεται από -αλλά και παράγει- την εσωτερική χρονικότητα της κοινότητας με το πότισμα και τις αγροτικές ευθύνες. Βοηθά την κάθε κοινότητα να δημιουργήσει την εικόνα του εαυτού της. Το «Ξηρόμερο/Dryland» αξιοποιεί τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του ελληνικού περιπτέρου για να αναδείξει συσχετίσεις με τις γεωργικές αποθήκες και τη θρησκευτική αρχιτεκτονική που αποτελούν συνήθως το φόντο των πανηγυριών. Μεταφέρει επίσης τον χώρο συνάντησης της κοινότητας -την πλατεία, τη δημόσια συγκέντρωση- από το εξωτερικό στο εσωτερικό.
Το ποτιστικό που βρίσκεται στο κέντρο του περιπτέρου, «η καρδιά του έργου», όπως το χαρακτηρίζουν, ορίζει κυκλικά το περιβάλλον της εγκατάστασης. Καθώς το σύστημα ποτίσματος τίθεται σε κίνηση, δημιουργεί έναν ρυθμό, οριοθετεί τον χρόνο όπως ένα ρολόι ή μια κασέτα που ξετυλίγεται, παρακινώντας τα σώματα των επισκεπτών να ακολουθήσουν διαδρομές και να αλλάξουν τρόπους θέασης. Να έρθουν σε επαφή με συναισθηματική αμεσότητα με εικόνες που συνδέονται με ένα πανηγύρι, με τις αγροτικές εργασίες, με τη φύση, με τον ρόλο της γυναίκας αλλά και με την απουσία και τον αποκλεισμό από τη γιορτή. Μία αδιάκοπη αλληλεπίδραση μεταξύ «παράστασης» και πραγματικότητας μεταφέρεται στο έργο. Και μια εναλλαγή από το σκοτάδι στο φως.
Προσομοίωση της εικαστικής εγκατάστασης έγινε στους χώρους του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και τώρα είναι έτοιμη για το ταξίδι της στη Βενετία. Μια γιορτή και μια πρόκληση είναι κάθε φορά η συμμετοχή στην Μπιενάλε Βενετίας, τη μεγαλύτερη, σπουδαιότερη και αρχαιότερη Μπιενάλε. Οχι τυχαία η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Κατερίνα Γρέγου, την παρομοίασε με τους Ολυμπιακούς Αγώνες και ο υφυπουργός Πολιτισμού Χρίστος Δήμας παραλλήλισε την ελληνική συμμετοχή με την εθνική ομάδα. Ας ευχηθούμε για Χρυσό Λέοντα λοιπόν!
