Με δύο παράλληλους μονολόγους έδωσαν το στίγμα των διμερών σχέσεων Ελλάδας-Τουρκίας ο Κ. Μητσοτάκης και ο Τ. Ερντογάν μετά τις συνομιλίες που είχαν στην Αγκυρα. Και αυτοί οι μονόλογοι, που σε ορισμένα σημεία δεν είχαν καν σημείο επαφής, δίνουν την τροχιά από τούδε και στο εξής, η οποία απομακρύνεται από τον ενθουσιασμό της διακήρυξης της Αθήνας.
Πλην των δύο συμφωνιών που υπεγράφησαν και του ενός μνημονίου για θέματα χαμηλής πολιτικής (αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, ελληνοτουρκικό επιχειρηματικό συμβούλιο, συνεργασία στον τομέα των υπηρεσιών υγείας) σε όλα τα άλλα οι κ. Μητσοτάκης και Ερντογάν συμφώνησαν ότι διαφωνούν. Πέραν όμως όλων όσων αναφέρθηκαν έστω και επιγραμματικά στις δηλώσεις, υπάρχουν και κρίσιμα θέματα που δεν αναφέρθηκαν καθόλου ή πέρασαν διά της πλαγίας, όπως το θέμα των ελληνικών περιβαλλοντικών πάρκων.
«Ολα λύνονται»
Το συμπέρασμα από τη συνάντηση είναι σύμφωνα με τον πρόεδρο της Τουρκίας πως «δεν υπάρχει πρόβλημα, όσο μεγάλο κι αν είναι, που να μην μπορεί να λυθεί» και μετά από κάθε νέα συνάντηση «οι ελπίδες αυξάνονται». Σύμφωνα με τον Ελληνα πρωθυπουργό, αποδεικνύεται ότι σαν «γείτονες μπορούμε να έχουμε μία κανονικότητα» και «δίπλα στις διαφωνίες μας να γράφουμε μία παράλληλη σελίδα».
Παρά το γεγονός ότι το πλαίσιο των δηλώσεων Ερντογάν-Μητσοτάκη ήταν στενά οριοθετημένο εδώ και δύο εβδομάδες, με τη συνάντηση Γεραπετρίτη-Φιντάν στο Λονδίνο και την ανοιχτή τηλεφωνική γραμμή των διπλωματικών συμβούλων Μπούρα-Καλίν, η τεράστια απόσταση Αθήνας-Αγκυρας φάνηκε καθαρά. Και το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν το πλαίσιο που παρουσιάστηκε στην Αγκυρα, με διπλωματικό τακτ και από τις δύο πλευρές αποτελεί τη συνέχεια του momentum των «ήρεμων νερών» με ορίζοντα τον Νοέμβριο, οπότε η περαιτέρω κατάσταση θα εξαρτηθεί και από το αποτέλεσμα των εκλογών στις ΗΠΑ, ή το πνεύμα της διακήρυξης της Αθήνας έχει αρχίσει να διαστέλλεται από τις χθεσινές συνομιλίες.
Ο κ. Ερντογάν, πέραν όλων όσων έθεσε με τη συνέντευξή του στην «Καθημερινή», πρόβαλε ως κορυφαίο ζήτημα την «καταπολέμηση της τρομοκρατίας», με αναφορές στη FETO του ιμάμη Γκιουλέν και σε όλες τις κουρδικές οργανώσεις που σχετίζονται με το ΡΚΚ, στη Συρία και στο Ιράκ. Δεύτερο ανέδειξε το θέμα της μουσουλμανικής μειονότητας (για την οποία χρησιμοποίησε τον προσδιορισμό τουρκική), τρίτο έθεσε το Κυπριακό επαναλαμβάνοντας τη θέση της Αγκυρας για λύση στη βάση των «πραγματικοτήτων που έχουν διαμορφωθεί», τέταρτο το Παλαιστινιακό, μιλώντας και πάλι για γενοκτονία στη Γάζα και, τέλος, αναφέρθηκε στη Μονή της Χώρας, λέγοντας ότι και ως τζαμί θα είναι ανοιχτή για όλο τον κόσμο.
Ο κ. Μητσοτάκης από την πλευρά του απαρίθμησε τα θετικά της έως τώρα διαδικασίας προσέγγισης (μεταναστευτικό, εμπορικές σχέσεις, βίζα για 10 ελληνικά νησιά) και κατόπιν απάντησε στο μειονοτικό, με τη διαβεβαίωση ότι η μειονότητα απολαμβάνει όλα τα δικαιώματα που προκύπτουν από την αρχή της ισονομίας και ισοπολιτείας «σε όλα τα επίπεδα» και σε αντίστιξη ανέφερε την απογοήτευσή του για τη μετατροπή της Μονής της Χώρας σε τζαμί, παρότι πρόκειται για ένα Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Το Κυπριακό
Ως προς το Κυπριακό, ο Ελληνας πρωθυπουργός σημείωσε ότι θα «πρέπει να δοθεί χρόνος στην απεσταλμένη του ΟΗΕ Ολγκίν-Κουέγιαρ» (η εντολή της λήγει τον Ιούλιο και αν αποβεί άκαρπη, η επανεκκίνηση του διαλόγου μετατίθεται επ’ αόριστον).
Για τις δύο πολεμικές κρίσεις στην περιοχή, το Ουκρανικό και το Παλαιστινιακό, ο κ. Μητσοτάκης καταδίκασε τη «δεσποτική επιθετικότητα» (της Ρωσίας) και την «ωμή τρομοκρατία» (της Χαμάς) και το σημείο αυτό ήταν το μόνο στο οποίο διασταυρώθηκαν οι απόψεις των δύο αρχηγών, με τον κ. Ερντογάν να χαρακτηρίζει τη Χαμάς αντιστασιακή. Ανακοίνωσε μάλιστα ότι «περισσότερα από 1.000 μέλη της οργάνωσης νοσηλεύονται στην Τουρκία». Εξήρε πάντως το γεγονός ότι η Ελλάδα υπερψήφισε το ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ με το οποίο αναβαθμίζεται το status της Παλαιστίνης στον Οργανισμό (με ψήφους 143 έναντι 9 αρνητικών). Κλείνοντας συμφώνησαν για την ανάγκη άμεσης κατάπαυσης του πυρός και προστασίας των αμάχων.
Στις δηλώσεις ο κ. Μητσοτάκης δεν αναφέρθηκε καθόλου στο θέμα των θαλάσσιων περιβαλλοντικών πάρκων που σχεδιάζει η Ελλάδα σε Κυκλάδες και Ιόνιο, εκτός από μια φευγαλέα σημείωση για το θέμα της κλιματικής κρίσης, στο οποίο είναι ενταγμένη η δημιουργία τέτοιων προστατευόμενων περιοχών. Ούτε όμως και για το ζήτημα των ευρω-τουρκικών σχέσεων έγινε νύξη, εκτός της δήλωσης Μητσοτάκη ότι η Ελλάδα συνεχίζει να υποστηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, παραπέμποντας μάλιστα στα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής της Ε.Ε., τον Μάρτιο, τα οποία είχε επικρίνει η Αγκυρα.
Οι δύο αρχηγοί είπαν πως θα συνεχιστούν οι επαφές, ενώ ως προς την επόμενη συνάντησή τους, ο κ. Μητσοτάκης την προσδιόρισε για τον Σεπτέμβριο στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Ν. Υόρκη. Στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Ουάσινγκτον τον Ιούλιο μάλλον δεν θα χρειαστεί να τα πουν κατ’ ιδίαν. Αφησαν τέλος την εντύπωση ότι εντός του έτους θα γίνει στην Αγκυρα το 6ο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας, ανάλογο με αυτό της Αθήνας τον περασμένο Δεκέμβριο.
Για τη Χαμάς
Και οι δύο πλευρές μπορούν να εμφανιστούν ικανοποιημένες για τα αποτελέσματα της συνάντησης στην Αγκυρα. Αυτό που κυρίως ήθελε να εκπέμψει ο πρόεδρος της Τουρκίας ήταν το μήνυμα για τη Χαμάς προς τον ισλαμικό κόσμο. Ιδιαίτερα δε με την αναφορά στα όρια του 1947 και όχι έτσι όπως ορίζονται τα σύνορα στα ψηφίσματα του ΟΗΕ από το 1967.
Οι επιδιώξεις θα φανούν με την πάροδο του χρόνου, πάντως το γεγονός ότι το πρόβαλε με τόση ένταση απέναντι στον Ελληνα πρωθυπουργό δεν αφορά αποκλειστικά αυτή καθεαυτή τη διάσταση, αλλά και τις κινήσεις της Τουρκίας για τα μειονοτικά και την προώθηση των διπλωματικών σχέσεων του τουρκοκυπριακού ψευδοκράτους. Ως προς το θέμα της προστασίας των βυζαντινών μνημείων, η έμπνευση της τουρκικής προεδρίας να προσκαλέσει στο δείπνο τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο είναι ενδεικτική της επικοινωνιακής διαχείρισης που σχεδιάζει για τη συνέχεια.
Από τον κ. Μητσοτάκη δηλώθηκε ικανοποίηση για τη συνολική εικόνα, το γεγονός πως υπάρχουν ανοιχτοί δίαυλοι σε μία περίοδο δύσκολη, όπως είπε, για τη διεθνή ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή. Ως προς τα μεγάλα θέματα, δεν δόθηκε η παραμικρή ένδειξη για την πορεία του διαλόγου, απλώς αφέθηκε να εννοηθεί πως θα πρέπει να πυκνώσουν οι διμερείς επαφές, που συντονίζονται από τους υπουργούς Εξωτερικών.
