Τη μείωση της γραφειοκρατίας, τη διευκόλυνση των φορολογουμένων, την αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας στην επικοινωνία με την ΑΑΔΕ και την ενίσχυση της διαφάνειας «υπόσχονται» οι ρυθμίσεις που περιλαμβάνει το σχέδιο νόμου για την αναμόρφωση του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας. Η παρουσίαση των ρυθμίσεων έγινε σήμερα από τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κωστή Χατζηδάκη, τον Υφυπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αρμόδιο για τη Φορολογική Πολιτική, Χάρη Θεοχάρη, τον Γενικό Γραμματέα Οικονομικής Πολιτικής και Στρατηγικής, Γιώργο Χριστόπουλο, την Γενική Γραμματέα Φορολογικής Πολιτικής, Μαίρη Ψύλλα και τον Διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργο Πιτσιλή.
Ωστόσο, το νομοσχέδιο –που εμπεριέχει θετικά μέτρα και υπόσχεται άμεσες λύσεις σε αρκετά προβλήματα– έχει ορισμένα θολά και αδιευκρίνιστα σημεία, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα σχετικά με την εφαρμογή του, καθώς το σύστημα του ευρύτερου Δημοσίου δεν είναι πλήρως ψηφιοποιημένο και απουσιάζουν κάποιες βασικές υποδομές, με αποτέλεσμα η πλήρης λειτουργία όσων υπόσχεται το ν/σ να παραπέμπεται στο (απροσδιόριστο) μέλλον.
Χαρακτηριστική είναι η ρύθμιση σχετικά με την «Ψηφιοποίηση διαδικασιών – Κατάργηση αλληλογραφίας από και προς την ΑΑΔΕ», όπου προβλέπεται πως η επικοινωνία της φορολογικής διοίκησης με τους φορολογούμενους θα γίνεται αποκλειστικά με ψηφιακά μέσα. Σημειώνεται ωστόσο ότι στο πέρασμα των τελευταίων ετών, το προσωπικό στις εφορίες έχει μειωθεί στο μισό, με ορισμένους υπαλλήλους να έχουν χρεωθεί να εξετάσουν χιλιάδες υποθέσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο Κέντρο Βεβαίωσης και Είσπραξης (ΚΕ.Β.ΕΙΣ.) Αττικής (όπου ενσωματώνονται σταδιακά αρμοδιότητες από τοπικές ΔΟΥ) υπάρχουν ήδη 70.000 εκκρεμή αιτήματα.
Έτσι, μπορεί να καταργείται η «φυσική» γραφειοκρατία (που αφορούσε την πολύωρη ταλαιπωρία των φορολογουμένων στις εφορίες για να επιλύσουν τα ζητήματα που τους αφορούσαν), ωστόσο μετατρέπεται σε ψηφιακή γραφειοκρατία, τη στιγμή μάλιστα που δεν έχει επέλθει πλήρης ψηφιοποίηση του συστήματος.
Ανάλογη γεύση και όσον αφορά στην εξαγγελία περί «γρηγορότερης έκδοσης φορολογικής ενημερότητας», καθώς οι ΟΤΑ αλλά και άλλοι φορείς του Δημοσίου καλούνται να επικοινωνούν πλέον με την ΑΑΔΕ μόνο ηλεκτρονικά, χωρίς και σε αυτήν την περίπτωση να είναι βέβαιο πως υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές.
Όσο για το «ανώτατο χρονικό όριο για τη ολοκλήρωση του φορολογικού ελέγχου», σημειώνεται πως οι αρμόδιοι ελεγκτές είναι πλέον σημαντικά λιγότεροι σε αριθμό σε σχέση με το παρελθόν, οπότε τίθεται το εύλογο ερώτημα σχετικά με τις πόσες υποθέσεις θα μπορούν να αναλάβουν και σε ποιο χρονικό διάστημα. Κι εάν δεν καταφέρουν να ολοκληρώσουν τον έλεγχο στο προκαθορισμένο διάστημα, αυτό θα έχει επιπτώσεις στον φορολογούμενο;
Τέλος, όσον αφορά στη ρύθμιση για τις «προσυμπληρωμένες φορολογικές δηλώσεις» (που αποτελεί θεωρητικά μια κίνηση προς τη θετική κατεύθυνση), το τοπίο παραμένει θολό ακόμα, ενώ δεν έχει διευκρινιστεί η ακριβής διαδικασία για όσους θέλουν να τροποποιήσουν τη δήλωσή τους. Αναμένεται λοιπόν με ενδιαφέρον το σχέδιο νόμου για αποσαφήνιση των σχετικών (πολύ σημαντικών) λεπτομερειών. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, οι φορολογούμενοι δεν θα αποφύγουν την επίσκεψη σε λογιστή, καθώς ο τελευταίος παραμένει απαραίτητος, μιας και το φορολογικό σύστημα στη χώρα μας είναι από τα πλέον περίπλοκα στην Ευρώπη.
Οι βασικές διατάξεις του νομοσχεδίου, όπως τις ανακοίνωσε το Υπουργείο
⇒ Προσυμπληρωμένες φορολογικές δηλώσεις
Η διαδικασία σύνταξης και υποβολής φορολογικών δηλώσεων πρακτικά καταργείται για τους φορολογούμενους που έχουν εισοδήματα αποκλειστικά από μισθούς και συντάξεις (υπολογίζονται σε 1 εκατομμύριο πολίτες). Η φορολογική δήλωση προσυμπληρώνεται αυτόματα από την ΑΑΔΕ και οριστικοποιείται επίσης αυτόματα αν ο φορολογούμενος δεν διατυπώσει αντιρρήσεις εντός της προθεσμίας υποβολής των φορολογικών δηλώσεων. Σήμερα εφαρμόζεται μόνο η προσυμπλήρωση των εισοδημάτων από μισθούς και συντάξεις, αλλά δεν ισχύει η αυτόματη οριστικοποίηση της δήλωσης.
⇒ Κατάργηση υποχρέωσης προσκόμισης βιβλίων
Οι φορολογούμενοι που τηρούν βιβλία με βάση το απλογραφικό λογιστικό σύστημα (κυρίως επιτηδευματίες και μικρές επιχειρήσεις) απαλλάσσονται από την υποχρέωση να προσκομίζουν τα λογιστικά τους αρχεία στη φορολογική διοίκηση, εφόσον όλα τα σχετικά στοιχεία (έσοδα – έξοδα) διαβιβάζονται στην πλατφόρμα myDATA. Το προηγούμενο καθεστώς προβλέπει πρόστιμο ύψους 2.500 ευρώ για τη μη προσκόμιση των βιβλίων.
Περαιτέρω η προθεσμία για την παροχή των πληροφοριών, που ζητά η ΑΑΔΕ από τους φορολογούμενους, αυξάνεται από 5 σε 10 ημέρες.
⇒ Ψηφιοποίηση διαδικασιών – Κατάργηση αλληλογραφίας από και προς την ΑΑΔΕ
– Η επικοινωνία της φορολογικής διοίκησης με τους φορολογούμενους θα γίνεται αποκλειστικά με ψηφιακά μέσα. Καταργείται η έγχαρτη αλληλογραφία που εφαρμόζεται έως σήμερα σε μεγάλο βαθμό. Όλα τα έγγραφα θα κοινοποιούνται με την ανάρτησή τους στο λογαριασμό που διαθέτει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο πληροφοριακό σύστημα της ΑΑΔΕ. Ο φορολογούμενος θα λαμβάνει μια ειδοποίηση στο ηλεκτρονικό του ταχυδρομείο και θα εισέρχεται στο πληροφοριακό σύστημα με τους κωδικούς του για να λάβει γνώση του εγγράφου. Σημειώνεται πως η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται ήδη για μια σειρά ειδοποιήσεων της ΑΑΔΕ προς τον φορολογούμενο (π.χ. όταν εξοφλείται μια δόση της φορολογίας εισοδήματος η ΑΑΔΕ στέλνει email στον φορολογούμενο με το οποίο τον ειδοποιεί να μπει στο πληροφοριακό σύστημα για να «κατεβάσει» την απόδειξη πληρωμής της δόσης). Η επικοινωνία με τις «κλασικές» μεθόδους (επιστολές, επιδόσεις κλπ.) θα γίνεται μόνο κατ’ εξαίρεση, σε πολύ ειδικές περιπτώσεις.
Το βασικό όφελος από την ψηφιοποίηση των διαδικασιών, πέρα από την επιτάχυνσή τους, είναι η ακριβής αποτύπωσή τους, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αμφισβητηθούν δικαστικά ο χρόνος, η μορφή και το περιεχόμενο της επικοινωνίας, αποφορτίζοντας παράλληλα και τα Δικαστήρια.
– Η τήρηση όλων των αρχείων της Φορολογικής Διοίκησης θα πρέπει να γίνεται και ψηφιακά ενώ ψηφιοποιείται παράλληλα το έγχαρτο αρχείο της ΑΑΔΕ που περιλαμβάνει τα έγγραφα που εκδίδει και λαμβάνει.
⇒ Γρηγορότερα η έκδοση φορολογικής ενημερότητας
Υιοθετείται η διαλειτουργικότητα μεταξύ των φορέων του Δημοσίου ώστε η ΑΑΔΕ να ενημερώνεται για την ύπαρξη ή μη ληξιπρόθεσμων οφειλών του πολίτη και αντίστοιχα να χορηγεί ή μη το πιστοποιητικό φορολογικής ενημερότητας. Πρακτικά, με τη ρύθμιση αυτή κυρίως οι ΟΤΑ αλλά και άλλοι φορείς του Δημοσίου θα επικοινωνούν με την ΑΑΔΕ μόνο ηλεκτρονικά (αντί των επιστολών που ανταλλάσουν σήμερα), είτε για την απαγόρευση απόδοσης της ενημερότητας είτε για την άρση της απαγόρευσης αυτής. Έτσι, αντιμετωπίζονται περιπτώσεις π.χ. που ο φορολογούμενος έχει εξοφλήσει οφειλές προς το Δήμο αλλά δεν μπορεί να πάρει φορολογική ενημερότητα επειδή η ΑΑΔΕ δεν έχει ενημερωθεί για την εξόφληση.
⇒ Συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο για τους φορολογικούς ελέγχους
Τίθεται ανώτατο χρονικό όριο για την ολοκλήρωση του φορολογικού ελέγχου, κατ’ αρχήν ένα έτος από την κοινοποίηση της εντολής ελέγχου με δυνατότητα παράτασης για 6 μήνες αν εν τω μεταξύ έχει ξεκινήσει ο έλεγχος και άλλους 6 μήνες με την προϋπόθεση αν κατά το διάστημα αυτό είναι εφικτή η ολοκλήρωση του ελέγχου. Σήμερα δεν υπάρχει πρόβλεψη για την μέγιστη διάρκεια του ελέγχου, η οποία προσδιορίζεται από τους υπαλλήλους που τον διενεργούν.
Αποσαφηνίζονται επίσης οι έννοιες του μερικού, πλήρους, επιτόπιου ή απομακρυσμένου ελέγχου.
Τέλος, θεσπίζεται η δυνατότητα του ενδιάμεσου προσδιορισμού φόρου, στις περιπτώσεις που συντρέχει συνδυασμός κριτηρίων από τα οποία προκύπτει άμεσος και επικείμενος κίνδυνος φοροδιαφυγής (π.χ. εποχικές νεοσυσταθείσες επιχειρήσεις, ή όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις ότι ο φορολογούμενος σκοπεύει να εγκαταλείψει τη χώρα). Σήμερα, υπάρχει σε ισχύ σχετική διάταξη για προληπτικό προσδιορισμό του φόρου, η οποία όμως πρακτικά δεν εφαρμόζεται, καθώς αφορά μόνο περιπτώσεις όπου υπάρχει ένδειξη φυγής από τη χώρα. Τώρα πλέον, η διάταξη γίνεται πιο συγκεκριμένη και αποτελεσματική ως προς την εφαρμογή της. Η δυνατότητα του ενδιάμεσου προσδιορισμού φόρου κρίθηκε απαραίτητη από την ΑΑΔΕ καθώς παρατηρείται συχνά το φαινόμενο εποχικές νεοσυσταθείσες επιχειρήσεις να λειτουργούν για λίγο χρονικό διάστημα και να κλείνουν από την μια μέρα στην άλλη χωρίς να αποδίδουν ούτε ένα ευρώ φόρο.
⇒ Παραγραφή
Η κοινοποίηση της πράξης προσδιορισμού φόρου πρέπει να γίνει μέσα στην πενταετία που προβλέπεται για την παραγραφή. Μέχρι τώρα αρκούσε μέσα στην πενταετία να έχει γίνει μόνο η έκδοση της πράξης ενώ στο εξής θα πρέπει να έχει γίνει και η κοινοποίησή της στον φορολογούμενο.
