Τα όνειρα απασχολούν τους ανθρώπους ακόμη και στον ξύπνιο τους. Ισως μάλιστα περισσότερο σε αυτόν. Αλλοτε αποτελούν έναν μυστικιστικό χάρτη για το μέλλον, άλλοτε επενδύονται με άγχος και φόβο κι άλλοτε οδηγούν τον ονειρευόμενο σε μια ψευδαίσθηση προσωπικής ολοκλήρωσης και ευτυχίας.
Ο Ελβετός ψυχίατρος και φιλόσοφος Ludwig Binswa-nger (Λούντβιχ Μπινσβάνγκερ) στο βιβλίο του Ονειρο και Υπαρξη μελετά τα όνειρα ως κατεξοχήν οχήματα υπαρξιακού νοήματος, δηλαδή νοήματος που σχετίζεται πρωταρχικά με ζητήματα ζωής και θανάτου. Για να κατανοήσει κανείς την οπτική του Ελβετού ψυχιάτρου πρέπει να έχει υπόψη του ότι το όνειρο για αυτόν δεν αποτελεί μια κατάσταση που ταυτίζεται αποκλειστικά με τον ύπνο. Κάποιος αφυπνισμένος μπορεί επίσης να ονειρεύεται. Το όνειρο από αυτή την οπτική είναι ένας χώρος απόσυρσης από την κοινωνία, ένα μέρος απομόνωσης και ιδιώτευσης. Το όνειρο είναι ο τόπος όπου κάποιος ζει το προσωπικό του θέατρο σκιών με θεατή τον ίδιο του τον εαυτό.
Σύμφωνα με αυτή την οπτική κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η σύγχρονη νεοφιλελεύθερη κοινωνία βρίσκεται βουτηγμένη στα ιδιωτικά όνειρά της προσπαθώντας να ξεχάσει τα πραγματικά και επείγοντα ερωτήματα που θέτει αμείλικτα η ζωή. Το άγχος της μοναξιάς, η απουσία νοήματος, ο φόβος του θανάτου, η έλλειψη αυθεντικότητας συνιστούν σημαίνοντα ζητήματα με τα οποία έχει έρθει αντιμέτωπος ο άνθρωπος με την είσοδό του στη μετανεωτερική συνθήκη. Η κουλτούρα του ναρκισσισμού, δηλαδή της ναρκισσιστικής ενασχόλησης του καθενός με τον εαυτό του, για την οποία κάνει λόγο ο Κρίστοφερ Λας, ίσως είναι ισχυρότερη από ποτέ. Ομως, το όνειρο μιας ιδιωτικής απόσυρσης από την κοινωνία έχει όλο και πιο βαρύ αντίτιμο για την ψυχική υγεία και την προσωπική ευδαιμονία του ατόμου. Η κατάρρευση του νοήματος, το βύθισμα στην κατάθλιψη, η υπαρξιακή αγωνία αποτελούν μερικές μόνο εκφράσεις αυτού του αδιεξόδου.
Στο όνειρο και στην ατομική απόσυρση ο Binswanger αντιτάσσει ένα είδος πνευματικής αφύπνισης που μπορεί να προσφέρει η υπαρξιακή ψυχοθεραπεία. Μάλιστα, η αφύπνιση από την ιδιωτικότητα του ονείρου και το άνοιγμα στον κόσμο μέσα από μια συνειδητή απόφαση φαίνεται να αποτελούν το επίκεντρο της προσέγγισης του ονείρου από τον Binswanger. Ο Ελβετός ψυχίατρος και φιλόσοφος αναζητά τους τρόπους μέσα από τους οποίους μπορούμε να ξυπνήσουμε από το όνειρο μέσα στο οποίο ζούμε, να αναλάβουμε την ελευθερία, όση μπορούμε να έχουμε, και να ζήσουμε με νόημα. Ο Binswanger μέσα από αυτήν την προσέγγιση του ονείρου επιδιώκει την εκ νέου οικείωση με τον Αλλο, με τον Κόσμο. Ο Κόσμος σταματά, μέσα από την προσέγγιση του Binswanger, να αποτελεί μια πινακοθήκη προσωπικών εικόνων και συναισθημάτων. Το άνοιγμα του ανθρώπου πέρα από τη σχέση με τον εαυτό του και η απομάκρυνση από τον προσωπικό θίασο των ονείρων του οδηγεί σε αυτό που ο ψυχίατρος αποκαλεί διαυγή και εμπνευσμένη πνευματικότητα. Η εγκατάλειψη της ιδιώτευσης, το ενδιαφέρον για τα κοινά, η επιστροφή της κοινωνικότητας, ίσως να είναι μερικές από τις πιο επείγουσες προϋποθέσεις για μια ζωή γεμάτη νόημα.
Το βιβλίο Ονειρο και Υπαρξη είναι σε εξαιρετική μετάφραση του Γιώργου Κ. Μιχαηλίδη σε γλώσσα στρωτή και ρέουσα.
Το Ονειρο και ύπαρξη παρουσιάζει τον Binswanger για πρώτη φορά σε μετάφραση απευθείας από τα γερμανικά. Οι εκδόσεις Επέκεινα, εγκαινιάζοντας τη σειρά βιβλίων Ψυχή, προσφέρουν ένα βιβλίο αναφοράς για την υπαρξιστική ψυχοθεραπεία. Το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί από ψυχοθεραπευτές, φιλοσόφους αλλά και από βαθυστόχαστους αναγνώστες που αναζητούν απαντήσεις στη σύγχρονη κρίση νοήματος και την κουλτούρα του ναρκισσισμού.
*Ποιητής και βιβλιοκριτικός
—
♦ Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]
