Σύγχρονη εκπροσώπηση και «επαυξημένη» πολιτική, το ανάχωμα της διολίσθησης στην αντι-πολιτική

Εχει επισημανθεί (9.8.2023) ότι το αποτέλεσμα –και– της διπλής εκλογικής αναμέτρησης του 2023 κατέδειξε ότι το «χάρισμα» δεν είναι πανάκεια, αλλά ότι χρειάζεται επίσης ένα συλλογικό πολιτικό υποκείμενο με σκευή τη συνέπεια, την αξιοπιστία, την αξιακή συνοχή, την τεχνοκρατική επάρκεια, τη σοβαρή και ολοκληρωμένη αντίληψη της πραγματικότητας. ^[1] Τον παραπάνω ισχυρισμό επιβεβαιώνουν πρόσφατα ευρήματα έρευνας του Pew Research Center, που δημοσιεύθηκαν στις 28.2.2024.

Ορισμένα από αυτά τα ευρήματα αναφέρουν ότι το 74% των αποτελούντων το δείγμα το οποίο ερωτήθηκε θεωρούν ότι οι πολιτικοί δεν επιδεικνύουν το απαιτούμενο ενδιαφέρον για τις απόψεις των ψηφοφόρων, με το αντίστοιχο ποσοστό να αγγίζει το 81% στη χώρα μας, ενώ πλέον οι Ελληνες εμφανίζονται πιο ευνοϊκά διακείμενοι σε σύγκριση με το παρελθόν απέναντι στην προοπτική της μεγαλύτερης εμπλοκής ρεαλιστών τεχνοκρατών αντί μόνο τυπικών πολιτικών προσώπων στη διαδικασία διακυβέρνησης. Ειδικότερα, το σχετικό ποσοστό από το 31% του 2017 αυξάνεται σημαντικά στο 56% του 2023, ενώ πολλοί εκ των ερωτηθέντων καταθέτουν την άποψη ότι η βελτίωση των ασκούμενων πολιτικών στη χώρα τους περνά και μέσα από την πιο ενεργή συμμετοχή των γυναικών, εκείνων που κατατάσσονται χαμηλότερα στην οικονομική διαστρωμάτωση, καθώς και των νέων ανθρώπων. ^[2]

Συνδυάζοντας τα παραπάνω, έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης επισημαίνει ότι, μεσοσταθμικά, 35,7% των θέσεων διακυβέρνησης καταλαμβάνονται από γυναίκες, ανάμεσα στις χώρες του εν λόγω οργανισμού, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην ουρά της σχετικής κατάταξης (Gender equality in cabinet and ministerial positions, 2023), καταγράφοντας ποσοστό της τάξεως του 10,5%.

Επίσης, ο μέσος όρος του ποσοστού των ατόμων ηλικίας από 20 έως 39 ετών των κρατών του ανωτέρω οργανισμού, που αποτελούν μέλη των εθνικών αντιπροσωπειών τους, υπολογίστηκε στο 22,80% για το 2022 επί ποσοστού 34,58% ατόμων ηλικίας 20-39 ετών με δικαίωμα ψήφου το 2022, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στη χώρα μας για το ίδιο έτος κυμαίνεται στο 12,33% επί αντίστοιχου του ανωτέρω ποσοστού της τάξεως του 27,69%.

Παράλληλα, το ποσοστό εκείνων που πιστεύουν ότι το πολιτικό σύστημα μπορεί να βελτιώσει υπηρεσίες που υπο-αποδίδουν ή να παραγάγει καινοτόμες ιδέες και προτάσεις αποτιμάται στο 40% και 38% αντίστοιχα, ενώ μόλις 30% πιστεύουν ότι το πολιτικό σύστημα της χώρας τους αφήνει χώρο για διατύπωση των απόψεών τους. ^[3]

Αυτά είναι ορισμένα από τα μηνύματα που εκπέμπουν οι σύγχρονες κοινωνίες, οι οποίες εξ όσων φαίνεται προπορεύονται κατά πολύ ορισμένων τμημάτων του πολιτικού συστήματος, ιδίως δε του εγχωρίου. Τμημάτων που συνεχίζουν να διενεργούν αλυσιτελή ανάγνωση του ευρύτερου κοινωνικό-πολιτικού τοπίου και περιβάλλοντος, αναπαράγοντας ή διαιωνίζοντας νοοτροπίες περασμένων δεκαετιών, διανθισμένες από την εκφορά μίας γλώσσας βγαλμένης από το παρελθόν.

Οι οργανισμοί αυτοί και ορισμένα από τα πολιτικά υποκείμενα που τους συγκροτούν οφείλουν να αποκωδικοποιήσουν τα παραπάνω μηνύματα και κατ’ επέκταση να εναρμονιστούν με τους τωρινούς ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Να συμβαδίσουν με τις εξελίξεις, όπως ελέχθη πολύ πρόσφατα, μέσα σε ένα πολύ δύσκολο διεθνές περιβάλλον όπου οι μεσοπρόθεσμες δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας ουδόλως επιτρέπουν τον δημοσιονομικό αγνωστικισμό που απορρέει μέσα από τη συγκυριακή προώθηση μαξιμαλιστικών συντεχνιακών αιτημάτων και τις προκάτ αρνήσεις απέναντι σε μεταρρυθμιστικές απόπειρες. Εισφέροντας έτσι στη θεραπεία μίας εκ των θεμελιωδών ατελειών του πολιτικού συστήματος, η οποία συνίσταται στην ανισορροπία που εντοπίζεται σε ό,τι αφορά την αίσθηση της συλλογικής ευθύνης εν σχέσει με το σκέλος των δικαιωμάτων και εκείνο των υποχρεώσεων.

Ανισορροπία που έχει καλλιεργηθεί διαχρονικά πάνω στο πρόσφορο έδαφος των φθηνών σε ουσία και αξία εξαγγελιών, του «επικοινωνιασμού», των εύπεπτων πηχυαίων τίτλων που πασχίζουν να διοχετεύσουν περιεχόμενο με θετικό – προωθητικό πρόσημο στη στασιμότητα και την οπισθοδρόμηση και να επικαλύψουν προδήλως λαϊκίστικα χαρακτηριστικά που καμία σχέση δεν έχουν με την άσκηση «επαυξημένης», ρεαλιστικής πολιτικής την οποία έχουν ανάγκη οι εξαιρετικά απαιτητικοί και έμπλεοι προκλήσεων καιροί. Το στοιχείο αυτό συνεχίζει να ευδοκιμεί σε μία περίοδο –όπως αναφέρθηκε πρόσφατα– μεταπολιτικής και, αν δεν ελαχιστοποιηθεί, θα συμβάλει στην επιτάχυνση της εξέλιξής της σε περίοδο αντι-πολιτικής.

* Π. πρόεδρος του Δ.Σ. του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Περ. Στερεάς Ελλάδας (ΝΠΔΔ), υπ. διδάκτωρ του Τμ. Φυσικοθεραπείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

1. Σφήκας, Θ., & Δημόπουλος, Θ. (2023, Αύγουστος 9). Σταθερότητα, νέα αξιακά προτάγματα και σύγχρονη αισθητική. Efsyn.gr. 

2. Wike, R., Fetterrolf, J., Smerkovich, M., Austin, S., Gubbala, S., & Lippert, J. (2024). Representative Democracy Remains a Popular Ideal, but People Around the World Are Critical of How It’s Working. Pew Research Center. 

3. OECD (2023). Government at a Glance 2023. OECD Publishing.