Ποιος είναι ο «γόρδιος δεσμός» σήμερα στην κοινωνία μας;

Θα απαντήσω το ερώτημα του τίτλου, αφού προηγουμένως εφαρμόσω τη λογική της μεθόδου που ακολουθώ στην πανεπιστημιακή καριέρα μου. Πρώτα πρώτα θα βρούμε και θα περιγράψουμε με λέξεις ποιο είναι το κατεξοχήν κοινωνικο-πολιτικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε ως ελληνική πολιτική κοινωνία κατά την τελευταία δεκαπενταετία (2008-2023). Δεν ενδιαφέρομαι να εξετάσουμε κοινοβουλευτικές φάσεις αλλά ούτε και εκλογικούς κύκλους. Αρκεί να συμφωνήσουμε σε δύο θεμελιώδη ζητήματα. Πρώτον, ότι κάθε κοινωνία στην ιστορική εξέλιξή της περνάει φάσεις και φάσεις. Αλλά αυτό που παραμένει ως «πρώτη αρχή» της οργάνωσής της είναι η αυτοσυνείδησή της. Και το δεύτερο σημείο αναφέρεται στη δυνατότητά της (ενδεχόμενο μπροστά μας κάθε στιγμή) και τελικά στην αδυναμία της να ετεροκαθορίζεται.

Εάν αυτές οι δύο θεμελιώδεις αρχές ισχύουν και εάν εφαρμοστούν στην «ελληνική περίπτωση», τότε θα διαπιστώσουμε ιδιαιτερότητες, ενδεχομενικές συνθήκες, «καταστάσεις εξαίρεσης» και πάει λέγοντας στην ιστορική εξέλιξη της νεοελληνικής κοινωνίας.

Στο σύντομο αυτό πολιτικο-δημοσιογραφικό κείμενό μου είναι αδύνατον να συνοψίσω την πολιτική ιστορία της Ελλάδας και ακόμη πιο δύσκολο είναι να ανασυγκροτήσω την ιδεολογικο-πολιτική εξέλιξη της Ελλάδας από τη σκοπιά της ιστορίας των ιδεών! Θα περιοριστώ σε μια επιστημολογική δοκιμή-προσπάθεια, η οποία αποβλέπει να εντοπίσει δομικά και λειτουργικά ζητήματα που ταλανίζουν την κοινωνία μας κατά τα τελευταία χρόνια. Ας πούμε από το έτος 2008 (οπότε και ξέσπασε παγκοσμίως η δημοσιονομική κρίση) μέχρι σήμερα το έτος 2024 (οπότε οι δείκτες οικονομικής ανάπτυξης έχουν φτάσει στο ζενίθ!) έχουμε ζήσει καταστάσεις που αναφέρονται στην ίδια τη δομή της κοινωνίας μας.

Και πάλι εντελώς συνοπτικά, όταν ανέλαβε να κυβερνήσει ο ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο του 2015 το δομικό πρόβλημα της Ελλάδας ήταν το «κρατικό χρέος». Δεν χρησιμοποιώ άλλον όρο, παρά αυτόν που καταλαβαίνουμε όλοι μας στη γλώσσα της καθημερινής ζωής μας. Το «κρατικό χρέος» λοιπόν ήταν για τη χώρα μας το κατεξοχήν δομικό πρόβλημά της. Δηλ. και οι Βρυξέλλες και η Αθήνα με τις αποφάσεις τους και τις πράξεις τους ανακήρυξαν σε «γόρδιο δεσμό» της Ελλάδας το «κρατικό χρέος». Με ποιον τρόπο κόπηκε αυτός ο δεσμός το ξέρουμε όλοι μας!

Από τότε, δηλ. από τον Αύγουστο του έτους 2018, πέρασαν τα χρόνια. Οι κοινοβουλευτικές και οι εκλογικές εξελίξεις είναι γνωστές σε όλους μας. Εκείνο όμως που δεν έχουμε αντιληφθεί είναι ο νέος «γόρδιος δεσμός» που όπως φαίνεται ως πολιτικός κανόνας είναι δεδομένο (factum). Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει, ότι η Ελλάδα της δημοσιονομικής κρίσης έλυσε τον «γόρδιο δεσμό» του «κρατικού χρέους» με δικές της δυνάμεις. Από το έτος 2021 με αφορμή την υγειονομική κρίση παγκοσμίως θεσμοθετήθηκε το περιώνυμο «ευρω-ομόλογο» στην ευρωζώνη. Η Αθήνα του Μητσοτάκη βρήκε το «μάννα εξ ουρανού»! Εφτιαξε και φτιάχνει προγράμματα «εκμετάλλευσης των ευρωπαϊκών πόρων»! Δεν έχει κατανοήσει η Αθήνα ότι αυτά τα χρήματα, αυτοί οι πόροι, δεν «έπεσαν από τον ουρανό». Είναι η κεφαλαιοκρατική συσσώρευση της εργατικής δύναμης των Ευρωπαίων εργαζομένων.

Σήμερα η Ελλάδα ως οικονομία και ως κοινωνία παλεύει με τον εαυτό της. Η Αθήνα του Μητσοτάκη έφτιαξε έναν νέο «γόρδιο δεσμό»! Θα τον περιγράψω συνοπτικά: οι δείκτες ανάπτυξης έχουν φτάσει στο ζενίθ και από την άλλη οι κοινωνικές τάξεις και μεγάλο τμήμα του πληθυσμού βρίσκεται στα όρια της φτώχειας. Κακώς μιλάω για όρια φτώχειας. Θα έπρεπε να μιλάμε όλοι μας για τον νέο μητσοτακικό «γόρδιο δεσμό»: η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται και την ίδια στιγμή ο ελληνικός λαός πεινάει. Αυτή η νέα οικονομικο-πολιτική συνθήκη «κατασκευάστηκε» από την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Ως κοινωνική αντίφαση είναι πολιτική «βόμβα».

Συνοψίζω και λέω τα εξής: η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ έλυσε τον «γόρδιο δεσμό» του «κρατικού χρέους». Αλλά δεν είμαι σίγουρος εάν θα λυθεί μέχρι το έτος 2027 (τότε θα διεξαχθούν οι κοινοβουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα) ο νέος «γόρδιος δεσμός», που είναι δημιούργημα της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Πώς οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και ο ελληνικός λαός πεινάει. Με όρους πολιτικής φιλοσοφίας: τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης μπορούν να καταστούν «μέθοδος» κοινωνικής δικαιοσύνης; Οσο αυτό δεν γίνεται, τόσο η Ελλάδα θα βυθίζεται στην ανυπαρξία, πολιτική και οικονομική. Και οι οικονομικώς ισχυρές κοινωνικές ομάδες και τάξεις θα θριαμβεύουν και θα κυριαρχούν!

* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης