Η ομόφυλη γονεϊκότητα: ένα πολιτικό θέμα και ένα νομοτεχνικό ζήτημα

Επειτα από μεγάλη συζήτηση κατατέθηκε το ν/σ για την ισότητα στον γάμο, το οποίο περιλαμβάνει το επιτρεπτό του γάμου για τα ομόφυλα ζευγάρια και ρυθμίζει ρητά μόνο τη συγγένεια των παιδιών που έχουν ήδη γεννηθεί σε ομόφυλο γάμο. «Ωδινεν όρος και έτεκεν μυν» στην κυριολεξία!

Το νέο νομοσχέδιο που έρχεται να αντιμετωπίσει δήθεν το ζήτημα της ομόφυλης γονεϊκότητας παρέχει τη δυνατότητα στον γονέα που δεν αναγνωρίζεται από το Δίκαιο ως δεύτερος γονέας (ο αόρατος γονέας) να μπορεί να γίνει θετός γονέας και έτσι το τέκνο να έχει δύο γονείς του ίδιου φύλου, έναν φυσικό γονέα και έναν θετό γονέα. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν είναι σύζυγοι. Αυτό προβλέπεται ρητά για τα παιδιά που έχουν ήδη γεννηθεί σε ομόφυλο γάμο και προβλέπει τον γάμο για όλους ώστε να μπορεί αυτό να γίνεται από όλους (προκύπτει ερμηνευτικά). Δεν είναι όμως σωστό η ομόφυλη γονεϊκότητα να ρυθμιστεί μέσω της υιοθεσίας· το σωστό είναι να ρυθμιστεί μέσα από το Δίκαιο της συγγένειας και ειδικά μέσα από το Δίκαιο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής!

Η λύση αυτή είναι μια -κάποια- λύση στο πρόβλημα της ομόφυλης γονεϊκότητας αλλά δεν είναι μια ριζική ρύθμιση που αντιμετωπίζει το πρόβλημα στη βάση του, το οποίο αφορά τον τρόπο ίδρυσης της συγγένειας και για τους (δύο) ομόφυλους συζύγους. Το να είναι ο ένας φυσικός γονέας και ο άλλος θετός γονέας γεννά κάποια προβλήματα, κυρίως όταν λύνεται ο γάμος, ως προς την άσκηση της γονικής μέριμνας, αλλά και γιατί λύνεται και η υιοθεσία με πρωτοβουλία του ενός ή και των δύο μερών!

Ποιο είναι το νομοτεχνικό πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος νομοθέτης στην ομόφυλη γονεϊκότητα; Το πρόβλημα είναι ότι στο Δίκαιο της συγγένειας η συγγένεια του παιδιού με τους γονείς του ρυθμίζεται διαφορετικά για τα δύο φύλα, διαφορετικά για τη γυναίκα και διαφορετικά για τον άνδρα! Και αυτό δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου για να εξαλειφθεί (όπως κατά κόρον ακούστηκε), γιατί έτσι είναι η βιολογία, αφού μόνο η γυναίκα γεννά. Η ρύθμιση της ομόφυλης γονεϊκότητας είναι μια πολιτική απόφαση!

Ηδη από το ρωμαϊκό Δίκαιο οι πρακτικοί Ρωμαίοι όριζαν, με κανόνες που ισχύουν σε όλο τον δυτικό κόσμο, ίσως και σε όλο τον κόσμο -δεν ξέρω-, ότι η συγγένεια του παιδιού με τη μητέρα στηρίζεται στον τοκετό, ενώ η συγγένεια του παιδιού με τον πατέρα βασίζεται σε ένα τ ε κ μ ή ρ ι ο, δηλαδή στην υπόθεση ότι το παιδί προέρχεται από σπέρμα του συζύγου, άρα ο γάμος δείχνει τον πατέρα! Αυτή η ρύθμιση ισχύει αδιατάρακτα αιώνες τώρα! Για τα παιδιά χωρίς γάμο ισχύει η εκούσια αναγνώριση από τον πατέρα ή η δικαστική αναγνώριση και από το 1983 (ν. 1329/1983) η αναγνώριση αυτή εξομοιώνει πλήρως τα παιδιά χωρίς γάμο με τα παιδιά τα γεννημένα σε γάμο.

Στην ομόφυλη γονεϊκότητα δεν νομίζω, προσωπικά, ότι μπορεί να ισχύσει το τεκμήριο της καταγωγής από γάμο για τον δεύτερο γονέα, επειδή ο δεύτερος γονέας αποκτά εξ αντανακλάσεως συγγένεια με το παιδί, και αυτό για μεν τις ομόφυλες γυναίκες/συζύγους δεν ισχύει επειδή χρησιμοποιείται πάντα σπέρμα ενός τρίτου/άγνωστου άνδρα, στους δε ομόφυλους άνδρες/συζύγους επειδή δεν υπάρχει καν γέννηση (εν γάμω) από γυναίκα. Η λύση που υποστηρίζει την επέκταση του τεκμηρίου της γέννησης στον γάμο για όλα τα ζευγάρια είναι στη βάση της εξωπραγματική.

Κατά τη δική μου άποψη, η μόνο λύση είναι η ειδική ρύθμιση της ομόφυλης γονεϊκότητας στο Δίκαιο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (αφού μόνο με αυτόν τον τρόπο οι ομόφυλοι σύζυγοι μπορούν να αποκτούν παιδιά), όπου θα πρέπει πριν από κάθε ιατρική πράξη να υπάρχει η συμβολαιογραφική συναίνεση και των δύο συντρόφων ή συζύγων στην ιατρική υποβοήθηση για την απόκτηση τέκνου, κάτι σαν την εκούσια αναγνώριση του παιδιού αλλά και από τους δύο ομόφυλους-γονείς και πριν από τη γέννησή του (ενώ η εκούσια αναγνώριση σήμερα γίνεται μόνο από τον πατέρα και μόνο μετά τη γέννηση), κάτι που ισχύει ακόμη και σήμερα για την άγαμη γυναίκα με σύντροφο, όταν υποβάλλεται σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Η συναίνεση αυτή δεν θα μπορεί να ανατραπεί ή να ανακληθεί μετά τη σύλληψη του τέκνου (δηλαδή την εμβρυομεταφορά του).

Σε ό,τι αφορά τώρα την παρένθετη κυοφορία, που αποτελεί τη μόνη λύση για τους ομόφυλους άνδρες, αυτή ως θεσμός θα πρέπει να επανεξεταστεί στο σύνολό του, ώστε να μπουν κάποια όρια και προϋποθέσεις (όπως η κοινωνική ασφάλιση της κυοφορούσας, η ελάχιστη και η ανώτατη ηλικία, ανώτατος αριθμός κυοφοριών, η κατοικία των υποβοηθούμενων προσώπων και η μόνιμη διαμονή της κυοφορούσας αποκλειστικά στην Ελλάδα για αποφυγή του trafficking και μόνο με γεννητικό υλικό έστω του ενός των υποβοηθούμενων προσώπων) και φυσικά να υπάρχει έλεγχος της πολιτείας για όλα αυτά. Να γίνεται η παρένθετη κυοφορία υποχρεωτικά σε δημόσιες δομές για να υπάρχει ο κρατικός έλεγχος. Αυτό θα ήταν μια (κάποια) λύση!

*Ομ. καθηγήτρια, Νομική Σχολή ΑΠΘ, μέλος της Εθνικής Αρχής ΙΥΑ