Με τη βούλα του Αρείου Πάγου η ψευδοθεωρία

Με τη σφραγίδα του Αρείου Πάγου επικυρώνεται η νομοθεσία Τσιάρα, αφού, σύμφωνα με σχετική απόφαση των ανώτατων δικαστών της χώρας, πλέον είναι αντιμέτωπος με ποινή φυλάκισης έως 3 χρόνια ή χρηματική ποινή όποιος από τους δύο διαζευγμένους γονείς παρεμποδίζει την επικοινωνία του άλλου γονέα με το παιδί του, παρά τη δικαστική απόφαση που καθορίζει τις ημέρες επικοινωνίας τέκνου και γονέα.

Η απόφαση ελήφθη με αφορμή το αίτημα αναίρεσης μιας μητέρας η οποία προσέφυγε στο Ζ’ Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου έπειτα από καταδικαστική απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πελοποννήσου.

Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο της Πελοποννήσου είχε καταδικάσει τη μητέρα σε φυλάκιση 15 μηνών, με τριετή αναστολή, για παραβίαση δικαστικής απόφασης κατ’ εξακολούθηση. Ο λόγος ήταν πως, σύμφωνα με το δικαστήριο, μέσα σε 4 μήνες «παρεμπόδισε 34 φορές με πρόθεση –αν και γνώριζε ότι έχει την υποχρέωση, καθώς είχε εκδοθεί σχετική δικαστική απόφαση– να παραδώσει το ανήλικο παιδί της στον πατέρα του, προκειμένου να ασκήσει το δικαίωμα επικοινωνίας μαζί του». Οι δικαστές έκριναν πως αυτό έγινε στο πλαίσιο της προσπάθειάς της «για πλήρη αποξένωση του παιδιού από τον πατέρα του».

Οι πληροφορίες που βγήκαν στο φως τις δημοσιότητας σχετικά με την απόφαση και τη συγκεκριμένη περίπτωση της γυναίκας που προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο είναι λιγοστές και σίγουρα δεν επαρκούν για να σχηματίσει κανείς την πλήρη εικόνα. Ωστόσο, το σκεπτικό των δικαστών φαίνεται εξόχως προβληματικό και έρχεται ενώ τον τελευταίο χρόνο είναι εντεινόμενες οι ανησυχίες διεθνών οργανισμών, φορέων και επιτροπών για την παρείσφρηση του όρου της «γονεϊκής αποξένωσης» στην ελληνική δημόσια σφαίρα.

Αξιοσημείωτο είναι πως, σύμφωνα με τους δικαστές, το ίδιο το παιδί ήταν εκείνο που σταμάτησε να θέλει επικοινωνία με τον πατέρα του το 2016, όταν δηλαδή ήταν 5 χρόνων. Στη συνέχεια, με απόφαση ασφαλιστικών μέτρων, καθορίστηκε προσωρινά η επικοινωνία του πατέρα με τον γιο του «κατά τρόπο ιδιαίτερα περιορισμένο και με παρουσία παιδοψυχολόγου και παιδοψυχιάτρου, πλην όμως και πάλι η επικοινωνία τους δεν αποκαταστάθηκε, καθώς ο ανήλικος αρνούνταν πεισματικά να εισέλθει στο ιατρείο της παιδοψυχιάτρου».

Οι δικαστές αποφάνθηκαν πως η μητέρα, «αν και γνώριζε ότι έχει τη σχετική υποχρέωση, με πρόθεση δεν παρέδιδε το παιδί στον πατέρα» και ο γιος αρνούνταν «πεισματικά» να δεχτεί να συναντηθεί με τον πατέρα του, «εξαιτίας των χειρισμών της μητέρας του». Οι δικαστές, μάλιστα, αναφέρουν χαρακτηριστικά πως, αν και «είναι αληθές ότι ο ανήλικος δεν επιθυμούσε να επικοινωνεί με τον πατέρα του», η άρνηση αυτή ήταν «επίκτητη» και «οφειλόμενη στη συμπεριφορά της μητέρας του». Οι αρεοπαγίτες συμφώνησαν με τους δικαστές, πως η μητέρα μεθόδευσε την πλήρη «αποξένωση του παιδιού από τον πατέρα του», έκριναν το αίτημα αναίρεσης απαράδεκτο και επιδίκασαν στην ίδια τα δικαστικά έξοδα.

Η εξέλιξη δεν έρχεται εν κενώ, όπως έχει επισημάνει εκτενώς η «Εφ.Συν.» σε σχετικά ρεπορτάζ. Το έδαφος οργώνεται εδώ και καιρό και η «τομή» μπορεί να εντοπιστεί στον περιβόητο «νόμο Τσιάρα». Στην αιτιολογική έκθεση του σχεδίου νόμου του 2021 υπήρχε ο όρος «γονεϊκή αποξένωση». Ο όρος δεν αναφέρεται στο τελικό νομοθέτημα, ωστόσο προβλέπει αόριστα ότι η «διατάραξη της συναισθηματικής σχέσης του παιδιού με τον άλλο γονέα» αποτελεί «δείγμα κακής άσκησης της γονικής μέριμνας» από τον γονέα με τον οποίο διαμένει το παιδί.

Ηδη έχουν καταγραφεί πολλές περιπτώσεις που μητέρες –με την απειλή της συγκεκριμένης κατηγορίας να κρέμεται πάνω από το κεφάλι τους– είναι υποχρεωμένες (ακόμη και σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας) να τηρήσουν τους όρους που επιβάλλουν τα δικαστήρια. Το γεγονός πως ο Αρειος Πάγος επικύρωσε μια απόφαση που διακριτά αναφέρεται στην αποξένωση παιδιού από γονέα προμηνύει ότι θα συμπαρασύρει πολλές άλλες δικαστικές υποθέσεις, με πατέρες που θα μπορούν πλέον να χρησιμοποιήσουν τη συγκεκριμένη απόφαση ως ισχυρό «χαρτί» για τη διεκδίκηση της επιμέλειας παιδιών, ακόμη και αν τα ίδια δεν θέλουν να έχουν επικοινωνία μαζί τους.

Επικίνδυνη θεωρία

Πρόσφατα, μάλιστα, η έκθεση της GREVIO, της αρμόδιας Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης, που επιτηρεί τη συμμόρφωση των κρατών με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, τόνιζε πως οι ελληνικές αρχές νομιμοποιούν, τα τελευταία χρόνια, την ψευδοθεωρία της «γονεϊκής αποξένωσης» και πως υπάρχουν «προβληματικές δικαστικές πρακτικές» βασισμένες σε αυτήν. Η απόφαση του Αρείου Πάγου μάλλον επιβεβαιώνει με τον πιο δυσοίωνο τρόπο την ανησυχία της Επιτροπής.

Η τάση να αποτυπωθεί ρητά η ψευδοθεωρία στο Οικογενειακό Δίκαιο από αντρικά λόμπι φάνηκε ξανά προ ημερών, κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης του νομοσχεδίου Φλωρίδη για την αλλαγή των Ποινικών Κωδίκων, όπως έγραφε πρόσφατα η εφημερίδα μας («Το λόμπι της “γονεϊκής αποξένωσης” ξαναχτυπά σε νομοσχέδιο», 02.01.24). Και ήδη η είδηση αποτυπώνεται στη σχετική αρθρογραφία ως «απόφαση – σταθμός» που «δικαιώνει τους πατέρες». Το μόνο βέβαιο είναι πως τα απόνερα του «νόμου Τσιάρα» φαίνονται πλέον καθαρά.