Για τους αγώνες μας στην Παιδεία

Είναι οι καιροί που απαιτούν να ξαναμιλήσουμε για το πλαίσιο των αγώνων μας, να προτάξουμε τον κριτικό αναστοχασμό για όσα υποστηρίζουμε και για τις πρακτικές που υιοθετούμε. Και όλα τα παρακάτω δηλώνονται με ένα «νομίζω», χωρίς βεβαιότητες αλλά ως προτάσεις.

Αυθεντικός ο αγωνιστικός μας λόγος όταν εστιάζει στο «συντακτικό» αντί στην «ορθογραφία» της πράξης μας. Αιχμηρός ο αγωνιστικός μας λόγος όταν εκφέρεται με την ψυχραιμία των επιχειρημάτων και δεν χρειάζεται την ένταση της φωνής. Αμεσος ο αγωνιστικός μας λόγος όταν δημιουργεί τη δική του αισθητική και δεν υποτάσσεται στον συρμό της μόδας. Αποδοτικός ο αγωνιστικός μας λόγος όταν εγγυάται τον αγώνα αλλά αποφεύγει την εύκολη υπόσχεση της νίκης. Ατάραχος ο αγωνιστικός μας λόγος όταν δημιουργεί πλαίσιο ειλικρινούς συνομιλίας με τις αντιπάλους. Ανθρώπινος ο αγωνιστικός μας λόγος όταν εκφράζει αλληλεγγύη ακόμα και σε όσους αντικειμενικά αδυνατούν να συμμετάσχουν στον αγώνα. Ακλόνητος ο λόγος μας όταν συμβάλλει στα ρίσκα έναρξης του αγώνα, αλλά παράλληλα δηλώνει πότε χρειάζεται μια άνω τελεία ώστε να εξασφαλιστούν οι μελλοντικοί αγώνες.

Αναποτελεσματικός ο αγωνιστικός λόγος που προϋποθέτει τη βία. Αψυχος ο αγωνιστικός λόγος που δεν περιέχει τη θλίψη και την απογοήτευση, τη χαρά και την ικανοποίηση. Ατελέσφορος ο αγωνιστικός λόγος που εξαντλείται στις μεγαλόσχημες δηλώσεις αντί να επιδιώκει εποικοδομητικές συνομιλίες. Απρόσδεκτος ο αγωνιστικός λόγος που προκαταβάλλει την ήττα. Αβασάνιστος ο αγωνιστικός λόγος που δεν κατανοεί τους περιορισμούς όσων δεν εντάσσονται στον αγώνα. Αναξιόπιστος ο αγωνιστικός λόγος που επιζητεί την ταυτοτική επιβεβαίωση και το πρωτείο της αγωνιστικότητας. Άτοπος ο αγωνιστικός λόγος που αρκείται στη σιγουριά της μειοψηφίας αντί των δύσκολων πλειοψηφικών διεκδικήσεων. Αλίμονο για τον αγωνιστικό λόγο που αφορά ένα ουτοπικό μέλλον χωρίς το ρίζωμα της ουτοπίας στον ρεαλισμό του παρόντος.

Αξιοι οι αγώνες μας όταν βασίζονται σε συμμετέχουσες, όχι σε ήρωες και θύματα. Αίσιοι οι αγώνες μας όταν δημιουργούν, ακόμα και μέσω ταυτοτικών υποχωρήσεων, ενότητα και συμμαχίες στη μέγιστη δυνατή κλίμακα. Αισιόδοξοι οι αγώνες μας όταν παράγουν πρωτότυπα μηνύματα και δράσεις προς την κοινωνία και δεν περιορίζονται εντός των σχολικών ή των πανεπιστημιακών κτιρίων. Αυθεντικοί οι αγώνες μας όταν «μιλούν» μέσω της τέχνης. Ανθεκτικοί οι αγώνες μας όταν υιοθετούν εσωτερικές δημοκρατικές πρακτικές. Ανεπηρέαστοι οι αγώνες μας όταν εκφράζουν εναλλακτικό θετικό παράδειγμα και δεν περιορίζονται στη δήλωση ενός «όχι».

Αναποτελεσματικοί οι αγώνες που επιζητούν την πόλωση αντί να διατυπώσουν μια διαλεκτική σύνθεση. Αδόκιμοι οι αγώνες που επιδιώκουν την επανάληψη της νίκης με τα εργαλεία του παρελθόντος, ενώ οι αντίπαλοι «έχουν μάθει το μάθημα». Αχρείαστοι οι αγώνες που προϋποθέτουν «ο κόσμος να έχει κόστος» αντί του «ο κόσμος να πεισθεί». Αχρηστοι οι αγώνες για την εξασφάλιση της πολιτικής υπεραξίας μιας ομάδας αντί του κοινού αγωνιστικού προτάγματος. Ατελέσφοροι οι αγώνες που δεν παράγουν το απρόβλεπτο για τους αντιπάλους. Αλίμονο στους αγώνες που περιορίζονται στην κεφαλαιοποίηση του θυμού αντί στην ενίσχυση της ελπίδας.

Και η μόνη βεβαιότητα είναι ότι αδύνατοι είναι οι αγώνες που δεν δώσαμε.

* Αναπλ. καθηγητής Φιλοσοφικής ΑΠΘ