Ως γνωστόν, το ζήτημα με τις δημόσιες δαπάνες δεν είναι (μόνο) το ύψος τους και το ποσοστό τους στο ΑΕΠ, αλλά (κυρίως) πώς κατανέμονται στις διάφορες κατηγορίες. Και επειδή το κράτος δαπανά από τα δημόσια έσοδα και αυτά προέρχονται από τη φορολογία, το ζήτημα μπορεί να τεθεί ως εξής:
Σε ποιους σκοπούς και ανάγκες «επενδύονται» τα χρήματα των φορολογουμένων; Με αυτό το κριτήριο, το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών (ΕΝΑ) δημοσίευσε μελέτη η οποία περιέχει ενδιαφέροντα συγκριτικά στοιχεία για την ταξινόμηση των κρατικών δαπανών στην Ελλάδα σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Να σημειώσουμε ότι ο μέσος όρος της Ε.Ε. δεν είναι ιδιαίτερα υψηλός, είναι όμως αποκαλυπτικός των τάσεων που επικρατούν. Τα γραφήματα είναι αποκαλυπτικά, τα ποσοστά είναι επί του ΑΕΠ και τα δεδομένα είναι του 2021.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της έκθεσης είναι ότι στην Ελλάδα οι δαπάνες για Υγεία και Παιδεία είναι πολύ χαμηλότερες του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η διαφορά είναι λίγο πάνω από μία μονάδα του ΑΕΠ στην Υγεία και οριακά κάτω από μία μονάδα του ΑΕΠ στην Παιδεία.
Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 1,8 δισ. ευρώ δαπάνες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο για καθέναν από τους δύο τομείς.
Μπορούμε να φανταστούμε και τα πρακτικά αποτελέσματα αυτής της διαφοράς, σε προσωπικό και υποδομές, για τους δύο αυτούς θεμελιώδεις τομείς. Αντίθετα, οι δαπάνες του ελληνικού κράτους είναι συστηματικά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στους τομείς Αμυνας και Δημόσιας Τάξης.
Στον τομέα της Αμυνας οι ελληνικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 1,8 μονάδα του ΑΕΠ σε μία διετία (2019-2021), που μεταφράζεται σε 3,3 δισ. ευρώ με βάση το ΑΕΠ του 2021. Το ερώτημα εδώ είναι σε τι ποσοστό αυτή η υπέρβαση οφείλεται στη λεγόμενη «εξοπλιστική διπλωματία». Στον τομέα Δημόσιας Τάξης το 2021 η διαφορά ήταν μία μονάδα του ΑΕΠ (1,8 δισ. ευρώ), διαφορά τεράστια! Στον τομέα αυτόν, η μεγάλη εκτίναξη έγινε μεταξύ 2019 και 2020.
Κοινωνική Προστασία
Το έτος αναφοράς (2021) έχει αρκετές «ιδιορρυθμίες», καθώς είναι έτος με «ουρές» από την πανδημία, της οποίας οι δαπάνες κατανέμονται με τρόπο που «φουσκώνουν» διάφορους τομείς.
Για παράδειγμα, οι έκτακτες δαπάνες για την πανδημία (επιστρεπτέα προκαταβολή κ.λπ.) δεν ταξινομούνται στις δαπάνες Υγείας αλλά στις δαπάνες για Οικονομικές Υποθέσεις.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα σε αυτή την κατηγορία δαπανών ξεπέρασε κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σημαίνει ότι αυτή η κατηγορία δαπανών απογειώθηκε το 2020 και 2021 κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ πάνω από τον ευρωπαϊκό μ.ό. Επίσης, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των δαπανών αφορά τους τόκους του δημόσιου χρέους, ιδιαίτερα υψηλούς στην Ελλάδα, άρα δεν έχουν κάποιον αναπτυξιακό (με οποιαδήποτε έννοια) χαρακτήρα.
Τέλος, για τις δαπάνες της κατηγορίας Κοινωνικής Προστασίας, αυτές σταθεροποιούνται στα χρόνια από το 2011 και ύστερα στα επίπεδα του μέσου ευρωπαϊκού όρου, με τη διαφορά ότι σε αυτά τα χρόνια το ελληνικό ΑΕΠ έχασε το 25% και επομένως σημαίνει καθίζησή τους σε απόλυτους αριθμούς κατά το ίδιο ποσοστό. Σημειωτέον μάλιστα ότι το ΑΕΠ μόλις το 2023 έφτασε στα επίπεδα του 2012…
