Είμαι ένας άνθρωπος που αν και γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Αθήνα πάντα αγαπούσα τη φύση. Την ένιωθα σαν το σπίτι μου. Εκεί έβρισκα την ησυχία μου, την ελευθερία μου. Οι σχολικές αίθουσες με καταπίεζαν και η προσοχή μου στα μαθήματα ήταν ελλειμματική. Είχα βρει ένα παραμύθι για ελέφαντες και το μόνο που με ενδιέφερε ήταν να μελετάω τους ελέφαντες. Οι τιμωρίες από τη δασκάλα είχαν γίνει η καθημερινότητά μου. Το καλοκαίρι που βρέθηκα στο Σχολείο του Δάσους στις Καριάτζουλες, λίγο έξω από τα Χανιά, είδα τον εαυτό μου ξανά σαν το μικρό κοριτσάκι που επιτέλους χαλάρωσε. Είδα τον εαυτό μου στο σχολείο που θα ήθελα να πάω. Εγινα για άλλη μια φορά παιδί που έτρεχε, γελούσε και έπαιζε με τον ατρόμητο εξάχρονο Ηλία. Ενα παιδί απελευθερωμένο που έβλεπε τα θαύματα της φύσης και τα έδειχνε και σε μένα.
Ο μικρός Ηλίας είναι ο γιος της Νεφέλης Λαμπρινού και του Μανώλη Πυροβολάκη, που ξεκίνησαν το Σχολείο του Δάσους στην Κρήτη. Ο Μανώλης και η Νεφέλη είναι οι δάσκαλοι που προετοιμάζουν τις γενιές που δεν θα παλεύουν για τις εξορύξεις και την εκμετάλλευση της γης, αλλά για την ουσία της ζωής. Για το θαύμα της τροφής και των αγαθών που μας παρέχει η φύση. Είναι οι δάσκαλοι που διδάσκουν τους ήρωες του αύριο. Αυτούς που μαθαίνουν να αγαπούν τη φύση και θα επιλέξουν να τη σώσουν.
Η Νεφέλη είναι νηπιαγωγός και ο Μανώλης, αν και πολιτικός μηχανικός, ξεκίνησε να δουλεύει με ενηλίκους με αυτισμό. Δούλεψαν και οι δυο σε σχολεία του Λονδίνου και στα σχολεία αυτά έκαναν την πρακτική εκπαίδευση και την εφαρμογή στο Forest School. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα δημιούργησαν το δικό τους Σχολείο του Δάσους στην Κρήτη, και εδώ και δύο χρόνια συνεργάζονται με έναν αγγλικό φορέα που κάνει την πιστοποίηση των Σχολείων του Δάσους. «Ο σκοπός της πιστοποίησης είναι να ξεθολώσει το τοπίο για το τι είναι τα Σχολεία του Δάσους και η υπαίθρια μάθηση», θα μου πει ο Μανώλης.
Τι είναι το Σχολείο του Δάσους;
«Πρόκειται για μια παιδαγωγική προσέγγιση που γεννήθηκε το 1927 στην Αμερική αλλά αναπτύχθηκε στις Σκανδιναβικές χώρες στις αρχές του 1950. Εχει ως βασικό εκπαιδευτικό εργαλείο τα υλικά της φύσης και στοχεύει στην ολιστική ανάπτυξη των παιδιών μέσω βιωματικών εμπειριών σε έναν υπαίθριο χώρο με δέντρα· και ιδανικά, χωρίς κτίριο με τοίχους», μου εξηγεί η Νεφέλη.
Σκέφτομαι ότι στην εποχή της κλιματικής κρίσης ο κόσμος μας πρέπει να αλλάξει και η αλλαγή ξεκινά από τα παιδιά. «Δυστυχώς, όμως, στην Ελλάδα δεν υπάρχει το δικαίωμα της επιλογής εκπαιδευτικού συστήματος», λέει ο Μανώλης. Δεν υπάρχει το δικαίωμα να ανοίξουν οι πόρτες και τα παιδιά να απελευθερωθούν στη φύση. Τα παιδιά δεν έχουν το δικαίωμα να βιώσουν την πολιτιστική και φυσική κληρονομιά τους. Στερούμε από τα παιδιά το δικαίωμά τους να ζήσουν την εμπειρία και τη γνώση της φύσης, σκέφτομαι· και αναρωτιέμαι τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη. «Στην υπόλοιπη Ευρώπη, που η επιλογή στη μάθηση είναι νόμιμη, τα Σχολεία του Δάσους λειτουργούν είτε ως προσχολική αγωγή είτε ως νηπιαγωγεία. Στην Αγγλία που ήμασταν εμείς, υπήρχαν σχολεία που λειτουργούσαν σε δημόσια πάρκα. Καθημερινά στήνονταν το πρωί και ξεστήνονταν το βράδυ. Ηταν υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας και ακολουθούσαν το αναλυτικό πρόγραμμα. Τα μαθήματα γίνονται με βιωματικό τρόπο και είναι από τις πιο σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις», λέει ο Μανώλης και συμπληρώνει: «Αυτή τη στιγμή αρκετά ιδιωτικά νηπιαγωγεία στην Ελλάδα εφαρμόζουν αυτή την προσέγγιση. Παίρνουν τα παιδιά για κάποιες ώρες ή για μια ολόκληρη μέρα την εβδομάδα και τα πάνε σε έναν υπαίθριο χώρο».
Παρακολουθώ το μάθημα του Μανώλη και της Νεφέλης και τους βλέπω πώς σφυρηλατούν τη σύνδεση των παιδιών με τη φύση. Βλέπω το ήθος τους και τη μεθοδολογία τους. Βλέπω τη φιλοσοφία τους που είναι η ανάπτυξη της συνεργασίας των παιδιών μεταξύ τους αλλά και με το περιβάλλον τους, και βλέπω τα παιδιά να είναι συγκεντρωμένα και να απολαμβάνουν το μάθημά τους. «Η σύνδεση με το φυσικό περιβάλλον δεν έχει χαθεί μόνο από τα παιδιά της πόλης αλλά και από τα παιδιά της επαρχίας. Η προσέγγισή μας ωστόσο είναι και η κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Πώς να μάθουν να δουλεύουν μέσα από ομάδες και με βιωματικό τρόπο. Αυτά δηλαδή που μαθαίνουν θεωρητικά στα σχολεία, εδώ τα μαθαίνουν στην πράξη», λέει ο Μανώλης και η Νεφέλη συμπληρώνει: «Είναι συναισθηματική, προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη. Για παράδειγμα, όταν ένα παιδί έρχεται εδώ και δεν μπορεί να σκαρφαλώσει σε ένα μικρό λοφάκι και μέσα στις επόμενες μέρες το έχει καταφέρει, καταλαβαίνετε πόσο έχει αναπτυχθεί η αυτοεκτίμησή του και η αυτοπεποίθησή του. Μέσα από αυτή τη διαδικασία τα παιδιά μαθαίνουν να αξιολογούν τους κινδύνους και να παίρνουν ασφαλή ρίσκα».
Σαν μέντορες βοηθούν τα παιδιά να περιηγηθούν στο κτήμα, ενισχύουν τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους, δεν καταπνίγουν τη δημιουργικότητά τους· αντίθετα την ενισχύουν. Αναρωτιέμαι αν θα μπορούσε ένα τέτοιο εκπαιδευτικό πρόγραμμα να επεκταθεί και σε ενηλίκους. «Ναι» απαντούν η Νεφέλη και ο Μανώλης. «Ξεκίνησε από τα παιδιά, αλλά τώρα εφαρμόζεται και σε εφήβους και σε ενηλίκους με ψυχικές διαταραχές. Σκεφτόμαστε και ένα πρόγραμμα έξι εβδομαδιαίων συναντήσεων για γονείς, όπως προτείνει το Forest School Association της Αγγλίας, ώστε οι συμμετέχοντες να έχουν τον χρόνο να αναστοχαστούν αλλά και να έχουν την ανατροφοδότηση της εμπειρίας».
Η φύση, η συνεργασία, η δημιουργικότητα λείπουν από το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αν καταλάβουμε τη σημασία που έχει φύση για τα παιδιά, αν καταλάβουμε τη σημασία που έχει να περνούν χρόνο στη φύση, να μαθαίνουν για τη φύση και να μαθαίνουν από τη φύση, αν τους δώσουμε αυτή την εμπειρία, τότε η βία στα σχολεία θα ανήκει στο παρελθόν. Αλλωστε, ο σκοπός της παιδείας δεν είναι για να βρουν δουλειά τα παιδιά στο μέλλον, αλλά ένας οδηγός για να ζήσουν μια αυθεντική ζωή.
