Ασθενής η ψυχιατριακή μεταρρύθμιση

«Δεν υπάρχουν ανίατα άτομα. Μια βοήθεια ιατρική μπορεί να οδηγήσει σε βελτίωση αν όχι σε ίαση, φτάνει να παρέμβει κανείς έγκαιρα», έγραφε ο Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, σε επιστολή του προς όλους τους αρμόδιους φορείς της Φωκίδας, μετά την αυτοκτονία ψυχικά ασθενούς, ο οποίος δεν βρισκόταν υπό παρακολούθηση από την πρώτη Κινητή Μονάδας Ψυχικής Υγείας που συγκρότησε ο πρωτοπόρος ψυχίατρος στον νομό το 1981.

Σαράντα και πλέον χρόνια μετά οι συνεχιστές του καταλυτικού του έργου τίμησαν τη μνήμη του στο 5ο Φόρουμ «Διάλογοι Κοινωνικής Ψυχιατρικής και Ψυχικής Υγείας» στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, με ακαδημαϊκούς, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και πάσχοντες, που στις τρεις ημέρες των εργασιών κατέδειξαν την ανάγκη για αλλαγή παραδείγματος στην ανολοκλήρωτη ψυχιατρική μεταρρύθμιση, την οποία επαίρεται ότι θα ολοκληρώσει η κυβέρνηση.

Κοινός τόπος το αίτημα να μην προχωρήσει η κυβέρνηση στην κατάθεση του νομοσχεδίου που έχει παρουσιάσει στο υπουργικό συμβούλιο, γιατί, από όσα έχουν γίνει γνωστά, αντί να αντιμετωπίζει τα προβλήματα του ανεπαρκούς συστήματος ψυχικής υγείας, την έλλειψη ψυχιατρικών δομών και πόρων, αναπαράγει τις κατασταλτικές μεθόδους, αρκείται σε διοικητικές διευθετήσεις, προς όφελος των ιδιωτικών συμφερόντων, προτάσσοντας τη «δικτύωση», ενώ οι κλειστές πόρτες του υπουργείου Υγείας είναι από τα βασικά εμπόδια για τους ειδικούς.

Συνοψίζοντας στη λήξη του φόρουμ ο Μενέλαος Θεοδωρουλάκης, πρόεδρος Δ.Σ. Ομοσπονδίας Φορέων Ψυχικής Υγείας «ΑΡΓΩ», πρόεδρος Δ.Σ. ΠΕΨΑΕΕ και ταμίας Δ.Σ. ΚοιΣΠΕ «ΕυΖην», κατήγγειλε το νομοσχέδιο ως μονομερές, αυταρχικό, χωρίς διαβούλευση με τους φορείς, τους επαγγελματίες και τους λήπτες των υπηρεσιών. «Ενα νομοσχέδιο-αντίγραφο ενός κανονισμού ψυχιατρικού νοσοκομείου στο πρώτο μέρους και ενός κυβερνητικού οργανισμού μείωσης της βλάβης στο δεύτερο. Και στις δύο ενότητες καταργεί το κοινοτικό μοντέλο αντιμετώπισης των προβλημάτων ψυχικής υγείας και των εξαρτήσεων και περιορίζει τις ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις. Περιορίζει τη συμμετοχή των ληπτών υπηρεσιών, των οικογενειών τους και της ίδιας της κοινωνίας. Επιδιώκει ένα παθητικό μοντέλο μιας όποιας αντιμετώπισης, όπου θα κυριαρχεί το φάρμακο, και ενισχύει τον ιδιωτικό τομέα βάζοντάς στον ίδιο επίπεδο με παρεμβάσεις από τον δημόσιο ή τον τρίτο τομέα. Μεταφέρει την ευθύνη της διασύνδεσης της παραπομπής σε ένα απρόσωπο πληροφοριακό σύστημα» τόνισε.

Σε καίριες ομιλίες, πλούσιες συζητήσεις και εργαστήρια οι συμμετέχοντες ανέδειξαν πώς η άμεση και τομεοποιημένη παρέμβαση, η κοινοτικά προσανατολισμένη φροντίδα και η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας οδηγούν σε ευνοϊκότερη εξέλιξη της νόσου. «Εν αρχή είναι Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Αρρώστου (ΨΠΣΑ). Μια πολυκλαδική ομάδα με ψυχοδυναμική εκπαίδευση έχει τη δυνατότητα να διαπεράσει την ιδιοτυπία του μη αιτήματος για να συνομιλήσει με τον παθολογικό αστερισμό του μέλους με ψυχωτική κρίση» εξηγεί η Τέση Λαζαράτου, θεραπεύτρια Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας και επόπτρια Μονάδων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης της Εταιρείας Κοινωνικής Ψυχιατρικής (ΕΚΨ) «Π. Σακελλαρόπουλος».

Δραστική μείωση των υποτροπών χάρη στις Κινητές Μονάδες

Τα παραπάνω επιτυγχάνει το μοντέλο των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας, ένα πλέγμα υπηρεσιών κοινωνικής ψυχιατρικής κατ’ οίκον, που εμπλέκει πάσχοντες, συγγενείς και γειτονιά για τη συγκρότηση ενός κοινωνικού υποστηρικτικού πλαισίου. Οπως τόνισε η Αθηνά Φραγκούλη-Σακελλαροπούλου, οι Μονάδες, που ξεκίνησαν από την περιφέρεια και δημιουργήθηκαν πρόσφατα σε αστικά κέντρα, ανέρχονται σήμερα σε 20 και χρειάζεται να επεκταθούν σε όλους τους νομούς. «Η γεωγραφική περιοχή πρέπει να έχει ένα εύρος, δεν μπορεί να είναι άπειρη, όπως οι ΥΠΕ. Απειρη από άποψη πυκνότητας πληθυσμού η 1η και η 2η ΥΠΕ, από άποψη αποστάσεων όλες οι υπόλοιπες» πρόσθεσε ο Δημήτρης Ταταρίδης, διευθυντής της ΕΚΨ.

To Συμβούλιο της Ευρώπης έχει διαπιστώσει ότι το παράδειγμα των Κινητών Μονάδων στην Ελλάδα συνιστά βέλτιστη πρακτική, που θα πρέπει να ακολουθηθεί ευρύτερα, σημείωσε η καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Βασιλική Γιωτσίδη. Παρουσίασε ένα απάνθισμα ελληνικών μελετών, που επιβεβαιώνουν τα διεθνή δεδομένα και δείχνουν ότι η περίθαλψη στις Μονάδες μειώνει δραστικά τις εκούσιες και ακούσιες εισαγωγές, τη διάρκεια της νοσηλείας, τις υποτροπές και το στίγμα, ενώ βελτιώνει τη λειτουργικότητα ασθενών με σοβαρές ψυχικές διαταραχές.

Για παράδειγμα, χάρη στην ομάδα της Κινητής Μονάδας του ΠΑΓΝΗ τα περιστατικά υποτροπών μειώθηκαν από 62,4% (2012-2015) σε 26,7% (2016-2019), σύμφωνα με τα στοιχεία του επιστημονικά υπεύθυνου της Μονάδας, Αλέξανδρου Βγόντζα. Από τα αρνητικά ευρήματα προκύπτει πως μεσολαβούν τουλάχιστον 10 χρόνια από την ηλικία έναρξης της νόσου μέχρι να απευθυνθεί ο ασθενής στις δημόσιες υπηρεσίες, με τον καθηγητή να σημειώνει πως πρόκειται για ένα πανελλήνιο πρόβλημα.