Συνεχίζοντας την προσωπική του, πλέον, παράδοση στη μετάφραση έργων της τουρκικής και οθωμανικής λογοτεχνίας, ο ποιητής Δημήτρης Χουλιαράκης συστήνει στο ελληνόγλωσσο κοινό ακόμα ένα ποιητικό βιβλίο, αυτή τη φορά του ποιητή Νεφί, ψευδώνυμο του Ομέρ Ερζουρουμλού, που φέρει τον τίτλο Οι σαΐτες της οργής.
Πρόκειται για ένα βιβλίο που συγκεντρώνει διάφορα σατιρικά και χλευαστικά ποιήματα, άλλα από τα οποία στρέφονται κατά των κρατούντων και, γενικότερα, των ανδρών του δημόσιου βίου, άλλα εναντίον ομότεχνων που υπήρξαν άσπονδοι φίλοι του ποιητή, άλλα εναντίον του πατέρα του και άλλων ανθρώπινων τύπων. Ηδη από τον τίτλο μπορεί κάποιος να αντιληφθεί τη σκωπτική και επιθετική διάθεση του δημιουργού που διοχετεύεται σε στίχους για να αποτελέσει ένα «κατηγορώ» και μια καταγγελία που, ακριβώς επειδή έχει ενδυθεί τη γλώσσα της ποίησης, είναι τόσο καίρια και καταλυτική. Ο Νεφί είναι αδίστακτος. Στρέφεται με άκρα ευθύτητα εναντίον της ανθρώπινης ύπαρξης όταν αυτή αποδεικνύεται πως γίνεται έρμαιο των παθών και των παθημάτων της και τεχνουργεί τα στιχουργήματά του κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αποτελούν ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της σάτιρας που καλλιεργήθηκε –και από άλλους– στη γειτονική χώρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο ο ποιητής αναπαράγει ή, καλύτερα, πλάθει με τα ποιήματά του μια εικόνα της κοινωνίας της εποχής του όπως αυτή συντίθεται από τους διάφορους ανθρώπινους τύπους που κεντρίζουν το δημιουργικό του ένστικτο, το κάνουν να εκδηλωθεί, να μορφοποιηθεί ως σκώμμα, χλεύη, σάτιρα και σαρκασμός. Ολες αυτές όμως οι όψεις της ποίησης και της ποιητικής του Νεφί δεν μένουν στην επιφάνεια και την επιδερμίδα αυτού που θα όριζε κάποιος ως ποιητική παρατήρηση, αλλά εισέρχονται στο βάθος των φαινομένων για να σταθμεύσουν εκεί και, κατόπιν, να ανασύρουν και να αναδείξουν την αλήθεια του ανθρώπου, της ζωής, του κόσμου. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η σατιρική ποίηση του Νεφί διαμορφώνει ένα ευρύ φάσμα στο επίπεδο της έκφρασης και της εκφραστικής, διαγράφοντας, κατά βάση, μια πορεία από την περισσότερο ήπια και συγκρατημένη ειρωνεία στη σάτιρα εκείνη που δεν γνωρίζει όρια και όρους, αλλά αφήνεται να ξεδιπλωθεί αθυρόστομη, αιχμηρή, επιθετική, προσβλητική. Αυτό, όπως ήταν φυσικό, πυροδότησε τη συζήτηση σχετικά με τον βαθμό στον οποίο ο Νεφί παρέμεινε πάντα κοντά στην ποιητικότητα η οποία, εν προκειμένω, θα πρέπει νοηθεί ως έκφανση του ωραίου και του αληθούς.
Κι αν για μεν την αλήθεια δεν μπορεί κάποιος εύκολα να αμφισβητήσει ότι στόχος και επίτευγμα του ποιητή υπήρξε πράγματι η απογύμνωση των ανθρώπων, των συμπεριφορών, των σχέσεων από το ψεύδος με το οποίο ήταν καλυμμένες, για την ομορφιά ο ορίζοντας θολώνει περισσότερο αφού πολλοί από τους στίχους του –αυτοί τουλάχιστον της συγκεκριμένης συλλογής– απομακρύνονται από την αισθητική και προσεγγίζουν μια πιο ωμή, πιο κυνική ποιητική έκφραση. Είναι, ωστόσο, τέτοια η φύση και η ποιότητα της πρώτης ύλης του δημιουργού αλλά και τέτοια η ανάγκη για μια ανατρεπτική, παράδοξη, απροσδόκητη και ακραία ποιητική φωνή που να αντιστοιχεί στην αποσύνθεση, τη φθίση και την πτώση της κοινωνίας, ώστε δικαιολογεί σε μεγάλο βαθμό την απορρύθμιση αυτή, την εκτροπή ακόμα και από την «ορθόδοξη» σάτιρα.
Ωστόσο, και παρά τις συνθήκες που εξέθρεψαν μια τέτοια ποιητική φωνή, δεν θα πρέπει να προξενεί την έκπληξη η τελική τύχη του ποιητή, η θανάτωσή του εξαιτίας ακριβώς της επίδοσής του σε αυτό το είδος ποιητικής έκφρασης. Ο Νεφί εκτελέστηκε προς ανακούφιση όλων εκείνων που είδαν στο πρόσωπό του μια απειλή και μιαν αλήθεια, την αλήθεια του ίδιου τους του εαυτού που τόσο επιδέξια τους αποκάλυψε ο ποιητής. Η περίπτωση του Νεφί φέρνει στο μυαλό μια σειρά από άλλες περιπτώσεις σατιρικών ποιητών, και Ελλήνων μεταξύ άλλων, που τοποθετήθηκαν με τους στίχους τους απέναντι σε πρόσωπα και γεγονότα για να εισπράξουν τη θυμηδία, την εχθρότητα και την επιθετική διάθεση των ανθρώπων εκείνων που αισθάνθηκαν ότι θίγονται. Από την άποψη αυτή, η ποίηση του Τούρκου ποιητή ανοίγει ευρύ πεδίο έρευνας και μελέτης του τρόπου με τον οποίο η ποίηση και η κοινωνία επικοινωνούν αλλά και των οδών τις οποίες ανοίγει η πρώτη προκειμένου να φωτίσει, να κρίνει και να αναμορφώσει τη δεύτερη.
*Φιλόλογος – συγγραφέας
—
Τη σελίδα αυτή δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]
