«Οι μυρτιές, τα γεράνια και οι κάκτοι που στοιβάζονταν γύρω της βρίσκονταν σε πλήρη άνθιση και, μέσα σε αυτή την ξεγυμνωμένη από φύλλα εποχή, χάριζαν στην όλη σκηνή των αλόγων, της άμαξας, των επίπλων και του κοριτσιού μια ιδιάζουσα εαρινή σαγήνη. Κανείς δεν ξέρει τι την ώθησε να δώσει μια τέτοια παράσταση μπροστά στα σπουργίτια, τα κοτσύφια και τον αθέατο αγρότη, που ήταν οι μοναδικοί της θεατές – ή αν το χαμόγελο ήταν αρχικά προσποιητό, ώστε να δοκιμάσει τις ικανότητές της στην τέχνη της υποκριτικής»
Είναι κάποια βιβλία που μοιάζουν καταφύγιο. Και είναι και κάποιοι συγγραφείς που έχουν ζήσει σε άλλους τόπους άλλες εποχές, πολύ μακρινές και πολύ διαφορετικές από τη δική μας, που σου ανοίγουν την πόρτα για να μπεις σ’ αυτό το καταφύγιο. Ενα από αυτά τα καταφύγια είναι το «Μακριά απ’ το αγριεμένο πλήθος» του σπουδαίου Τόμας Χάρντυ που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση της Τόνιας Καβαλένκο. Πολλοί από σας που διαβάζετε αυτό το κείμενο είναι πιθανό να έχετε δει μια «άποψη» του βιβλίου στην καταπληκτική ταινία του 1967, με σκηνοθέτη τον Τζον Σλέσιντζερ και πρωταγωνίστρια την Τζούλι Κρίστι στον ρόλο της πανέμορφης Μπάθσιμπα Εβερντιν, μιας πολυπόθητης κοπέλας που ζει στην αγγλική επαρχία την βικτωριανή περίοδο. Ή τη νεότερη εκδοχή του 2015, του σκηνοθέτη Τόμας Βίντερμπεργκ. Ομως καμία από τις δύο ταινίες δεν δίνει το βάθος, την ομορφιά και την πολυπλοκότητα αυτού του βαρυσήμαντου για την εποχή του βιβλίου.
Πριν μιλήσουμε για την υπόθεση είναι σημαντικό να γνωρίζουμε λίγα πράγματα για τον Τόμας Χάρντυ. Γεννήθηκε το 1840 και πέθανε το 1928 έχοντας γράψει πολλά μυθιστορήματα, διηγήματα και ποιήματα. Παιδί προερχόμενο από τα κατώτερα στρώματα –ο πατέρας του χτίστης και η μητέρα του μαγείρισσα–, άρχισε να διαβάζει μανιωδώς βιβλία και να εισέρχεται αργότερα στους πνευματικούς κύκλους του Λονδίνου όπου και ασπάστηκε τον αγνωστικισμό. Θεωρούσε τον εαυτό του ποιητή που αναγκαζόταν για βιοποριστικούς λόγους να γράφει μυθιστορήματα. Ο άνθρωπος που πίστευε πως παρ’ όλο που πολλά πράγματα είναι υπερβολικά παράξενα για να τα πιστέψουμε, αλλά τίποτα δεν είναι τόσο παράξενο ώστε να μην έχει συμβεί, «ξεσκέπασε» όσο κανένας άλλος συγγραφέας της εποχής του την υποκρισία της βικτωριανής ηθικής και της αγγλικής κοινωνίας με αριστοτεχνικής ομορφιάς λογοτεχνία.
Το βιβλίο του «Μακριά απ’ το αγριεμένο πλήθος» είναι το πρώτο από τα πολύ σπουδαία βιβλία του που θα ακολουθούσαν στην πορεία. Θυμίζω τα: «Ο δήμαρχος του Κάστερμπριτζ», «Η Τες των ντ’ Υρμπερβίλ», «Τζουντ ο αφανής». Ηρωίδα, λοιπόν, είναι μια νέα, εξαιρετικά ανεξάρτητη και ελεύθερη για την εποχή, γυναίκα, η Μπάθσιμπα, που την ερωτεύονται παθολογικά και με εμμονή δύο πολύ διαφορετικοί άντρες: ο αποτυχημένος κτηματίας και νυν βοσκός Γκάμπριελ Οουκ και ο μεσόκοπος πλούσιος κτηματίας Μπόλντγουντ. Εκείνη, παρότι κολακεύεται, ερωτεύεται έναν τρίτο, τον λοχία Τρόι, που όμως μένει «κολλημένος» με μια άλλη γυναίκα, τη Φάνι, που τελικά πεθαίνει.
Οπως πολύ σωστά περιγράφει η μεταφράστρια Τόνια Καβαλένκο στο επίμετρό της, «ο Χάρντυ γνωρίζει καλά πως ο ιδανικός έρωτας δεν είναι παρά μια ψευδαίσθηση, αρέσκεται να υπενθυμίζει στους αναγνώστες του πόσο μεταμορφωτική είναι πάντα η δύναμη του πάθους. Παρά τις τραγικές συνέπειες που έχουν οι προσκολλήσεις των ηρώων του, μοιάζει να υποδηλώνει ότι αυτές είναι που χαρίζουν στη ζωή τους φλόγα και νόημα. Κι ενώ υφαίνει τις δραματικές τους περιπέτειες, διορατικά, στοχαστικά, αλλά και με μικρές αιφνίδιες δόσεις χιούμορ, ο συγγραφέας δεν παραλείπει να φέρνει κάθε τόσο στο προσκήνιο τη μεγάλη πρωταγωνίστρια όλων του των ιστοριών: τη Φύση, που έχει τη δική της αυτόνομη προσωπικότητα, υπακούει στους δικούς της απαράβατους νόμους και ενεργεί άλλοτε ως συμπαραστάτρια, άλλοτε ως ηθική τιμωρός».
Μακριά από το αγριεμένο πλήθος μιας κοινωνίας που αλλάζει με την επερχόμενη αδίστακτη εκβιομηχάνιση της εποχής, οι ήρωες του Χάρντυ, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, προσπαθούν να ηρεμήσουν τη δική τους αγριεμένη καρδιά από την εισβολή του πάθους. Και ναι, η Φύση είναι πανταχού παρούσα και μας θυμίζει πάντα πως είναι η απόλυτη κυρίαρχος των πάντων. Αλλά και η τύχη παίζει τα δικά της παιχνίδια, αφήνοντας τους ανθρώπους σε μαγικούς τόπους λογοτεχνίας όπου, όπως γράφει σ’ ένα ποίημά του ο Τόμας Χάρντυ, «Μακριά απ’ του αγριεμένου πλήθους τη χαμερπή τριβή/ οι μετρημένες τους ελπίδες δεν ξεστράτισαν ποτέ∙ Στην κρύα κι έρημη κοιλάδα της ζωής πορεύτηκαν/ Δίχως να ακουστούν ποτέ τα βήματά τους».
