Στην Αργεντινή της δεκαετίας του 1970, όπου συγκρούονται αξίες και ιδεολογίες, οι άνθρωποι ανάμεσα στα πάθη και τις αντιλήψεις τους αναζητούν το δίκιο τους, τη ζωή και τον Θεό. Αέναη διαδρομή…
Οι περισσότεροι θυμόμαστε πως ο 20ός αιώνας, ειδικά, αποδείχτηκε πλουσιοπάροχος σε πραξικοπήματα, πολιτικές ίντριγκες και επαναστάσεις στον χώρο της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. Ο Γκράχαμ Γκριν, όταν επισκέφτηκε την Αργεντινή, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, βίωσε εκ του σύνεγγυς την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, τη σύγκρουση των ιδεολογιών και –όπως και σε άλλες περιπτώσεις– χρησιμοποίησε τα στοιχεία που συνέλεξε και τις προσωπικές εμπειρίες του δίνοντας γένεση στο μυθιστόρημα «Ο επίτιμος πρόξενος» («The Honorary Consul», 1973).
Τοποθετημένο γεωγραφικά σε μια μικρή φανταστική πόλη πάνω στον ποταμό Ριο ντε λα Πλάτα, που σχηματίζεται από τη συμβολή των ποταμών Παρανά και Ουρουγουάη, το βιβλίο είναι η ιστορία του μισού Αργεντινού και μισού Βρετανού γιατρού Εδουάρδο Πλαρ. Γνώρισε λίγο τον πατέρα του, ζώντας περισσότερο με τη μητέρα του, η οποία τώρα ζούσε στην πρωτεύουσα, ενώ εκείνος ασκούσε το επάγγελμά του στη γενέτειρα. Κοντά του βρίσκονται άλλοι δύο με βρετανικές ρίζες, ο δόκτωρ της φιλολογίας, Χάμφρις, και ο Βρετανός πρόξενος της περιοχής, Τσάρλι Φόρτναμ, του οποίου η μοναδική έννοια ήταν η υπέρμετρη κατανάλωση ουίσκι και η οδήγηση των αγγλικών αυτοκινήτων του στα χωράφια.
Ενώ η ζωή κυλούσε σχετικά ήρεμα στο περιβάλλον των τριών Βρετανών, αίφνης όλα ανατρέπονται. Αντάρτες της περιοχής σκοπεύοντας να απαγάγουν τον Αμερικανό πρεσβευτή ώστε να τον χρησιμοποιήσουν για ικανοποίηση κάποιων αιτημάτων τους, απάγουν κατά λάθος τον Φόρτναμ, με τη συνέχεια να αποδεικνύεται για πολλούς παράλογη και καταστροφική συνάμα.
Παράλληλα με το σκηνικό αυτό, εξελίσσεται η υπόθεση του γιατρού με τον Φόρτναμ και η σχέση τους με την Κλάρα. Πρώην πόρνη στο σπίτι της σενιόρα Σάντσες, η νεαρή ιθαγενής παντρεύεται σε δεδομένη στιγμή τον ηλικιωμένο πρόξενο, αλλά ο γάμος δεν αποκλείει την παράλληλη σχέση της με τον γιατρό Πλαρ.
Η απαγωγή του πρoξένου, όμως, από τους αντάρτες, αρχίζει να δίνει ένταση και γρήγορο ρυθμό στο μυθιστόρημα.
Οταν προσκαλείται ο γιατρός να βοηθήσει τον απαχθέντα, έρχεται ενώπιον πολλών διλημμάτων λόγω των πολλαπλών του γνωριμιών και συμπαθειών με τους απαγωγείς. Ενας απ’ αυτούς είναι και ο πρώην ιερέας Λεόν, με τον οποίο ο γιατρός συνομιλεί αρκετά και σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Στους διαλόγους αυτούς ο συγγραφέας ξεδιπλώνει και σκιαγραφεί τις προσωπικές του απόψεις για τη θρησκεία και ειδικά για τον καθολικισμό, τον οποίο ο Γκράχαμ Γκριν (1904-1991) ασπάστηκε το 1926, ενώ δεν παραλείπονται οι προσωπικές και πολιτικές προεκτάσεις που κρύβονται πίσω από την απαγωγή, συμπεριλαμβανομένης βεβαίως της περίεργης υπόθεσης με την Κλάρα.
«Μα η Εκκλησία, αν δεν κάνω λάθος, διδάσκει πως ο Θεός είναι αγάπη», λέει ένας χαρακτήρας, για να έρθει η ανταπάντηση: «Αγάπη ήταν που έστειλε έξι εκατομμύρια Εβραίους στους θαλάμους αερίων; Γιατρός είσαι, θα πρέπει να ’χεις δει πολλές φορές ανυπόφορο πόνο –ένα παιδί να πεθαίνει από μηνιγγίτιδα. Είναι αυτό αγάπη; Δεν ήταν η αγάπη που πετσόκοψε τα δάχτυλα του Ακίνο. Τα αστυνομικά τμήματα όπου συμβαίνουν τέτοιες φρικωδίες, ο Θεός τα δημιούργησε». Και φυσικά τον άλλο να επαναλαμβάνει: «Δεν έχω ξανακούσει ιερέα να κατηγορεί τον Θεό για τέτοια πράγματα»!
Στους άλλους χαρακτήρες του μυθιστορήματος, θα προσθέταμε τον μυθιστοριογράφο Σααβέδρα, φίλο του Πλαρ, ο οποίος επίσης εμπλέκεται στις μεταξύ τους συζητήσεις προσφέροντας καινούργια στοιχεία για την πολιτική, τη θρησκεία και τη λογοτεχνία. Ενα απ’ αυτά είναι και το ζήτημα του λατινοαμερικανικού «ανδρισμού» (machismo), χωρίς φυσικά να παραλείψουμε τη συζήτηση που αφορά τη διάσταση της μετα-μυθοπλασίας, όπου μέσα από φανταστικούς χαρακτήρες και γεγονότα συζητείται ή περιγράφεται η διαδικασία της γραφής. Αν παλινδρομήσουμε διά βραχέων σε προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα, θα δούμε ότι «Το τέλος μιας σχέσης» κυριαρχείται από τις ασυμφωνίες και τους ανταγωνισμούς στις ανθρώπινες σχέσεις, «Η δύναμη και η δόξα» εμβαθύνει στα θρησκευτικά προβλήματα του κόσμου, ο «Ησυχος Αμερικανός» πλημμυρίζεται από πολιτικές ίντριγκες, και τώρα ο «Ησυχος πρόξενος» παρουσιάζεται από πολλές απόψεις ως συγχώνευση όλων αυτών.
Η συμπεριφορά και η αλληλεπίδραση του Πλαρ, για παράδειγμα, και με τις δύο πλευρές της σύγκρουσης, τοπική κυβέρνηση και αντάρτες, έχει έντονη ομοιότητα με τη θέση του Βρετανού δημοσιογράφου Φάουλερ στη Σαϊγκόν, όπως αυτή ξεδιπλώνεται στον «Ησυχο Αμερικανό».
Αν και φαινομενικά σχολιάζει την αέναη κατάσταση της πολιτικής αναταραχής στη Λατινική Αμερική και την εγγενή της ανορθολογικότητα, δηλαδή τη σύγκρουση των αξιών, το μυθιστόρημα είναι η ιστορία ενός γιατρού παγιδευμένου στον φαύλο κύκλο του ανταρτοπόλεμου και των πολιτικών τακτικών της περιοχής. Η έννοια της αγάπης και της ζήλιας έρχονται συνεχόμενα στο προσκήνιο, όπως και η κρατική διαφθορά, τα γραφειοκρατικά εμπόδια, τα διπλωματικά παιχνίδια, οι διακρατικές σχέσεις, η βρετανική αντιμετώπιση διεθνών γεγονότων, η πίστη στον Θεό, η αγάπη χωρίς ελπίδα, η θυσία του ατόμου και η πολυπόθητη λύτρωση. Γνωστός για τις αριστερές πολιτικές πεποιθήσεις του, ο Γκράχαμ Γκριν εργάστηκε ως δημοσιογράφος αλλά και με θητεία στις μυστικές υπηρεσίες της πατρίδας του σε διάφορα εξωτικά μέρη από τα οποία άντλησε υλικό και εμπειρίες που αργότερα τις μετέτρεψε σε ζηλευτή μυθοπλασία.
*Διευθυντής Χειρουργικής – Συγγραφέας
—
Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]
