Τον βρήκαμε αποκλεισμένο λίγο έξω από τον Βόλο. Με δυσκολία συνομιλήσαμε, καθώς και οι τηλεφωνικές γραμμές υπολειτουργούσαν. Ο ίδιος ευτυχώς επέστρεψε στην Αθήνα για την παράσταση, ελάχιστες ώρες πριν από την απίστευτη καταστροφή και εγκληματική τραγωδία λόγω έντονης βροχόπτωσης και παντελούς απουσίας αντιπλημμυρικών έργων και ουσιαστικής κρατικής μέριμνας. Ηδη βέβαια είχε αρχίσει να συμβαίνει το αδιανόητο…
Ο ίδιος δεν ήταν εκεί για διακοπές, αλλά γιατί έχει αναλάβει (μετά από διαγωνιστική διαδικασία) την καλλιτεχνική διεύθυνση του ΔΗΠΕΘΕ Βόλου, σε διόλου εύκολες εποχές. Με έναν Βόλο και τις γύρω περιοχές σχεδόν απολύτως κατεστραμμένες, σε βαθμό που έχει αλλάξει όλη η γεωμορφολογία και με ανυπολόγιστες συνέπειες για κατοίκους (ακόμη δεν ανακοινώνουν τον αληθή αριθμό νεκρών), τοπική κοινωνία και οικονομία… Με έναν κρατικό μηχανισμό να ολιγωρεί απέναντι στις ευθύνες του, ο Πολιτισμός είναι ανάγκη. Πάντα ήταν, σε όλες τις εποχές, ειδικά τις πιο σκοτεινές. Τα αναλύει καλύτερα από εμάς ο ίδιος ο Δημήτρης Πιατάς…
Σας βρίσκουμε στα περίχωρα του Βόλου, λίγο πριν εγκαινιάσετε το Δημοτικό Θέατρο που ήταν κλειστό για χρόνια, λίγο πριν τιμήσετε τον Βαγέλη Παπαθανασίου που ήταν από εκεί και τον ξέρατε και προσωπικά και λίγο πριν ξεκινήσετε ως καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ και όλα αυτά μέσα σε μια απίστευτη συγκυρία (σ.σ. η συνέντευξη έγινε στην αρχή της θεομηνίας).
Η θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή δεν συνεπάγεται εξουσία ή οφίτσια, παρά μόνο υποχρεώσεις. Θέλησα να θέσω υποψηφιότητα, γιατί έχω συναισθηματική σχέση με την περιοχή: εδώ και χρόνια έχω σπίτι στο Πήλιο, αγαπώ πολύ τον τόπο και την περιοχή, τη γνωρίζω πια πολύ καλά. Ο Βόλος διαθέτει εξαιρετικούς πολιτιστικούς θησαυρούς και ένα εξαιρετικό κοινό, το οποίο δυστυχώς έχασε την επαφή του με το θέατρο για λόγους που σχετίζονται με κακές επιλογές και διοίκηση, αλλά και τη γενικότερη κρίση που υπάρχει στον χώρο μας. Βέβαια, το ΔΗΠΕΘΕ Βόλου έχει μεγάλη ιστορία: έχουν υπηρετήσει οι Λυδία Κονιόρδου, Θέμης Μουμουλίδης, Γιώργος Αρμένης και εκτός από το εκπληκτικό κοινό, διαθέτει ένα εξαιρετικό θέατρο εννιακοσίων θέσεων, ένα από τα μεγαλύτερα θέατρα στην ελληνική περιφέρεια, ένα κόσμημα για την πόλη. Ωστόσο έχει μείνει ανενεργό για 15 χρόνια και πρόσφατα μετονομάστηκε από «Δημοτικό Θέατρο Βόλου» σε «Βαγγέλης Παπαθανασίου» και ξανανοίγει με τη δική μου θητεία.
Αυτό είναι ιδιαίτερα τιμητικό για μένα και ετοιμάζουμε μια μεγάλη γιορτή προς τιμήν του Βαγγέλη, ο οποίος κατάγεται από εδώ, έζησε εδώ τα παιδικά του χρόνια, έγινε διάσημος κάνοντας διεθνή καριέρα, οπότε η μετονομασία του θεάτρου προσφέρει στην πόλη μια επιπλέον, διεθνούς ακτινοβολίας, ταυτότητα, κάτι που είναι σύνηθες στο εξωτερικό. Η πόλη μπαίνει στον χάρτη με ένα πολύ ισχυρό όνομα: ο Βαγγέλης δεν ανήκει μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε όλο τον κόσμο. Τον γνώριζα προσωπικά, ήταν ιδιαίτερα ταπεινός. Εγινε ένα μεγάλο συνέδριο για το Διάστημα στον Βόλο και η NASA του έκανε δώρο ένα κλαδί ελιάς, το οποίο το φύλαξε και ετάφη μαζί του. Η πολιτική του κηδεία (3/06/2022) έγινε σε συνθήκες κορονοϊού, ωστόσο παραβρέθηκαν πολλές προσωπικότητες, όπως ο Ρομάν Πολάνσκι. Ο Λουδοβίκος των Ανωγείων τραγούδησε μια αποχαιρετιστήρια μαντινάδα εκεί στο Παρίσι, την οποία του ζήτησα να απαγγείλει και στη γιορτή που ετοιμάζουμε.
● Ολα αυτά αποτελούν ένα πολύ καλό ξεκίνημα, ωστόσο γίνονται σε ένα πλαίσιο με έναν δήμαρχο που εκδηλώνει συγκεκριμένη συμπεριφορά, με τις πυρκαγιές που προηγήθηκαν, τη θεομηνία και την πλημμύρα τώρα, το κράτος και την τοπική αυτοδιοίκηση απόντες και τον πολιτισμό απέναντι σε όλα αυτά.
Ζούμε σε μια χώρα όπου το περίεργο δεν είναι περίεργο. Δικό μου μετερίζι είναι ο Πολιτισμός και η Τέχνη. Υποχρεούμαι να είμαι παρών σε μια χώρα που διεκδικεί το περίεργο και δεν υπάρχει το αυτονόητο. Καλούμαστε, και αυτό είναι το στοίχημα, με αυτές τις αντιπαλότητες και τις συγκρούσεις να κάνουμε μία σύνθεση. Η αντίθεση αποτελεί βασικό στοιχείο της σύνθεσης. Οπότε, κατ’ αυτόν τον τρόπο, μόνο κερδισμένη είναι η χώρα. Υπηρετώ την Τέχνη χωρίς να ζητώ πιστοποιητικά πολιτικών φρονημάτων, και όποτε μου ζητήθηκε κάτι τέτοιο, στάθηκα απέναντι. Η Τέχνη θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις όποιες ιδιαιτερότητες συμβαίνουν, μπορεί κάποιες φορές ακόμα και να υπηρετεί το σύστημα, αλλά αυτή είναι η χώρα μου: δίνει πλειοψηφίες οι οποίες είναι απαράδεκτες. Αλλά δεν είναι μόνο οι πλειοψηφίες στη δημοκρατία – και οι μειοψηφίες πρέπει να είναι παρούσες και ισχυρές! Η Τέχνη έχει την πολυτέλεια να μπορεί να είναι παρούσα με όλες τις συνθήκες. Δεν αντιλαμβάνομαι την γκετοποίηση, η Τέχνη πρέπει να έχει κόκκινες γραμμές και την καθαρότητα της δημιουργίας.
● Αυτά σε ό,τι αφορά την Τέχνη. Σε ό,τι αφορά τον καλλιτέχνη; Ειδικά αν είναι γνωστός, υπολογίσιμος, πηγαίνει στην καρδιά μιας δύσκολης κατάστασης; Μιλάω για σας καθώς καλείστε να υλοποιήσετε το καλλιτεχνικό σας όραμα σε ένα καταστροφικό τοπίο.
Ο Δημήτρης Πιατάς δεν έχει να κρυφτεί από κάποιον. Ολη αυτή η συνθήκη είναι καταστροφική. Πέρα από το μυαλό του ανθρώπου. Ωστόσο, στα δύσκολα κρινόμαστε. Δεν διεκδικώ ούτε χειροκροτητές, ούτε ανθρώπους να με θαυμάζουν. Βάζω ένα στοίχημα – αν κερδηθεί καλώς, αλλιώς δεν υπάρχει πρόβλημα. Διαθέτω κέφι, αισθάνομαι πολύ νέος ακόμα, είμαι ενεργός πολίτης, διαθέτω κόκκινες γραμμές, δεν έχω συμβιβαστεί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν έχω συνεργαστεί.
● Για πολλούς είστε ο γνήσιος αριστοτελικός ηθοποιός. Λένε ότι η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο, αλλά αυτόν τον κόσμο που ζούμε μήπως τον σώσει το γέλιο τελικά (γιατί από την ομορφιά δεν περιμένω πλέον και πολλά, καθώς την ασχημύναμε πολύ);
Αυτή είναι η δουλειά μας. Δεν θέλουμε την ομορφιά, την ομορφιά την αφήνεις ως έχει. Την ασχήμια θέλουμε, για να την ομορφύνουμε. Αυτή είναι η αποστολή του καλλιτέχνη: παίρνει την εποχή του, όποια κι αν είναι, και της δίνει ποίηση και αιωνιότητα. Το παράδειγμα είναι ο Σέξπιρ: η ελισαβετιανή εποχή ήταν μια βίαιη εποχή, με συγκρούσεις και φτώχεια. Ο Σέξπιρ τα πήρε όλα αυτά και έκανε υπέροχο «Μάκβεθ», «Αμλετ», κ.ά. Αν πάμε στα δικά μας, η πιο πλούσια θεατρική περίοδος ήταν στο τέλος της χούντας, όπου για πρώτη φορά έβγαινε η νεολαία με το «Ελεύθερο Θέατρο» και έκανε αντίσταση με τον τρόπο που το έκανε. Ως έφηβος γαλουχήθηκα σε αυτό το κλίμα και αμέσως μετά τη μεταπολίτευση ξεπήδησαν όλες οι θεατρικές ομάδες, άλλαξε το κατεστημένο το θεατρικό, έφυγε το παλιό «σταρ σίστεμ».
Αυτή είναι η αποστολή του καλλιτέχνη: παίρνει την εποχή του, όποια κι αν είναι, και της δίνει ποίηση και αιωνιότητα
Η μεγάλη αλλαγή έγινε σε μια μαύρη περίοδο. Αυτή τη στιγμή υπάρχει μια νέα γενιά καλλιτεχνών οι οποίοι ανθίστανται και παράγουν δημιουργία, σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Ενώ κατηγορούνταν ως «η γενιά του φραπέ», ξαφνικά βγήκαν πολύ δυναμικά μπροστά και διεκδίκησαν, στο πεζοδρόμιο, αυτά που πολύ σωστά έπρεπε να διεκδικήσουν. Είναι η γενιά την οποία η δική μου γενιά είχε αμφισβητήσει. Η δημιουργία δεν γίνεται από μας που είμαστε κατεστημένο πια, αλλά από τα νέα παιδιά. Υπάρχει μια «άνοιξη» άλλου τύπου, η οποία έχει πολύ ενδιαφέρον. Είμαστε μια μικρή και φτωχή χώρα και ο «πλούτος» μας δεν έχει σχέση με μας, το κατεστημένο, αλλά με τους νέους, οι οποίοι αναζητούν νέους δρόμους. Αν δούμε τι γίνεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στο Παρίσι, το Λονδίνο, στην Ιταλία, τα πράγματα δεν πάνε τόσο καλά. Στο Βερολίνο είναι κάπως διαφορετικά, το γερμανικό θέατρο έχει ενδιαφέρον, όπως και στις βαλκανικές χώρες, παρ’ όλο που ομολογώ ότι δεν ξέρω το εκεί θέατρο πολύ καλά. Η «άνοιξη» η θεατρική είναι στην Ελλάδα, στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.
● Ως καλλιτεχνικός διευθυντής τι θα προτάξετε ως κεντρικό άξονα;
Κατ’ αρχάς δεν μου αρέσει ο τίτλος «καλλιτεχνικός διευθυντής». Εισπράττω αγάπη από τους Βολιώτες, αλλά προσπαθώ να τους εξηγήσω να μην περιμένουν να φέρω την Αθήνα στον Βόλο (γιατί τότε θα φέρω μια ψεύτικη Αθήνα). Πρόθεσή μου είναι να φέρω τον Βόλο στην Αθήνα. Θέλω να στηριχτώ στις δυνάμεις του Βόλου και επειδή δεν φέρω κανέναν δογματισμό και καμιά ταμπέλα, να αγκαλιάσω όλες τις ομάδες που υπάρχουν (ερασιτεχνικές και επαγγελματικές, στο Πανεπιστήμιο, κ.λπ.), για να μπορέσουμε να κάνουμε κάτι. Τα χρήματα δεν είναι απλώς ελάχιστα, είναι ασήμαντα, αλλά η πρόθεσή μου είναι να παλέψω. Θα προσπαθήσω να δημιουργήσω την αυτοπεποίθηση ώστε αυτό να συμβεί.
● Υπάρχει κάποιος προγραμματισμός;
Καταρχάς έχουμε τη γιορτή της πόλης προς τιμήν του Βαγγέλη Παπαθανασίου, η οποία βέβαια είναι δύσκολο να γίνει, καθώς η πόλη πενθεί λόγω της καταστροφής, αλλά θα προσπαθήσουμε. Η επόμενη κίνηση είναι η συγγραφή από τον εξαιρετικό συγγραφέα Σάκη Σερέφα, τον οποίο αγαπώ και τιμώ ιδιαίτερα, ενός πρωτότυπου έργου ειδικά για την πόλη του Βόλου, με αναφορά στη μετακίνηση πληθυσμών από την Ιωνία της Μικράς Ασίας στον Βόλο και τη δημιουργία της Νέας Ιωνίας. Αυτή η μετανάστευση έδωσε νέα ώθηση στην πόλη και αν ο Βόλος σήμερα είναι αυτό που είναι, αυτό σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στους πρόσφυγες που ήρθαν από την Ιωνία. Υπάρχει ο βασικός πυρήνας του κειμένου γραμμένος από τον Σάκη Σερέφα και θα αξιοποιήσουμε τα μουσικά σύνολα, τις ομάδες του Πανεπιστημίου, κ.λπ.
● Παρατηρώντας τα όσα συμβαίνουν, δεν μπορώ να μη φτάσω στις «Τρωάδες», όπου πρωταγωνιστήσατε ως Ταλθύβιος μαζί με τη Ρούλα Πατεράκη, σε ένα έργο όπου ο Ευριπίδης στρέφει τον φακό στους συμπατριώτες του με τεράστια ειλικρίνεια – κάτι που ήθελε τρελά κότσια! Πόσο μάλλον σήμερα…
Δεν νομίζω ότι ένας σημερινός συγγραφέας μπορεί εύκολα να κάνει αυτό που γίνεται στη συγκεκριμένη τραγωδία. Στις σημερινές συνθήκες, ενδεχομένως ο Ευριπίδης θα εθεωρείτο προδότης, ανθέλληνας, να μην ξανάβλεπε ποτέ τη χώρα του. Ωστόσο, όχι μόνο παρέμεινε τότε στην αρχαία Αθήνα, αλλά επιπλέον συνέχισε να γράφει. Θεωρώ τον Ευριπίδη μια πολύ μεγάλη προσωπικότητα που μας υποχρέωσε να ξανακοιτάξουμε τους εαυτούς μας. Εγινε θόρυβος φέτος στην Επίδαυρο, χωρίς να πω ότι όλες οι παραστάσεις ήταν πετυχημένες, ωστόσο υπάρχει στη χώρα μας ένας νεο-συντηρητισμός, ένας νεο-μεσαιωνισμός. Διεκδικώ το αυτονόητο, ότι δηλαδή ένας καλλιτέχνης, από τη στιγμή που εκτίθεται, έχει δικαίωμα στην επιτυχία ή την αποτυχία με τον ίδιο τρόπο. Θα μπορούσε η Επίδαυρος να είναι μόνο για μοναδικά και ξεχωριστά έργα, αλλά εδώ υπάρχει ο αντίλογος: και η Μαρία Κάλλας τραγούδησε στην Επίδαυρο όπερα και κάποιος μπορεί να πει «από πού κι ώς πού όπερα στην Επίδαυρο; Ο Πολιτισμός και η Τέχνη είναι ανοικτά για όλους. Ο ίδιος ο χώρος δεν πρόκειται να πάθει ποτέ τίποτα – οι άνθρωποι μπορεί να πάθουν, όχι ο χώρος.
● Ισα ίσα, που μερικές φορές τους «καταπίνει» κιόλας.
Εννοείται! Θέλω να σταθώ στη συγκεκριμένη παράσταση γιατί δικαιώθηκε στον συγκεκριμένο χώρο και ο λόγος είναι ότι ο σκηνοθέτης Χ. Σουγάρης δεν θέλησε να ενοχλήσει. Προσπάθησε να διαβάσει τον Ευριπίδη με συγκεκριμένο τρόπο, όχι αρχαιοπρεπώς, αλλά με μια ματιά που πιθανόν να άρεσε και στον Ευριπίδη αν ζούσε. Η επιτυχία και η ανταπόκριση του κοινού ήταν μοναδική. Και θέλω να αναφερθώ σε μια αδικία που αφορά όλους μας στον χώρο του Πολιτισμού και συμπεριλαμβάνω και τον εαυτό μου σε αυτό: μιλάω για την κ. Πατεράκη, η οποία δεν είχε εμφανιστεί ποτέ πριν στον χώρο αυτό ως ηθοποιός. Δεν της έδωσαν ποτέ χώρο και δικαιώθηκε η κ. Πατεράκη – όχι από μας, αλλά από το κοινό.
● Ολα όσα λέτε θα μπορούσαν να θεωρηθούν τρυφερά και ρομαντικά, αλλά με έναν ρομαντισμό που πλέον έχει αποβληθεί ακόμα και ως λέξη. Ωστόσο, μπορείς να κάνεις πολιτική διεκδίκηση ή ακόμη και ερωτική εξομολόγηση χωρίς αυτόν;
Ισχύει πως ο ρομαντισμός δεν χρησιμοποιείται καν ως λέξη πλέον. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει στη ζωή. Απλά, δεν είναι μόδα. Είναι θέμα επιλογής: θες να πας με τη μόδα ή με τον εαυτό σου; Η σημερινή εποχή, πολιτικά και πολιτιστικά, μας οδηγεί σε έναν μεσαίωνα: είμαστε λίγο πριν από την πείνα, οι μάγισσες υπάρχουν, κάποιοι διώκονται, κάποια πράγματα πολιτικοποιούνται, η ηθική εργαλειοποιείται σύμφωνα με το προσωπικό συμφέρον καθενός. Νομίζω ότι η μόνη επιλογή πλέον είναι ή οι κατσαρίδες ή η καθαρότητα.
♦ Η προγραμματισμένη μεγάλη συναυλία προς τιμήν του Βαγγέλη Παπαθανασίου με αφορμή και τα εγκαίνια του ανακαινισμένου πλέον Δημοτικού Θεάτρου Βόλου ακυρώνεται την επόμενη εβδομάδα λόγω των τραγικών γεγονότων. Θα ανακοινωθεί νέα ημερομηνία, καθώς άλλες είναι οι άμεσες ανάγκες που προέχουν.
