Μετά την πρωτιά του ακροδεξιού Χαβιέρ Μιλέι στις προκριματικές της Αργεντινής κύκλοι του προέδρου του Ελ Σαλβαδόρ, Ναγκίμπ Μπουκέλε, άρχισαν να διαδίδουν πως η νίκη του ήταν αποτέλεσμα του «μπουκελισμού», ενώ ο ίδιος ο Μιλέι δήλωνε πως συνεργάτης του επισκέφτηκε τη χώρα για να διερευνήσει το φαινόμενο αυτό «γιατί είναι εξαιρετικά επιτυχές».
Στο Περού δήμαρχοι έχουν δεχτεί την επίσκεψη ειδημόνων από το Ελ Σαλβαδόρ για να εφαρμόσουν το «Σχέδιο Μπουκέλε». Μάλιστα ο ακροδεξιός και μέλος τού Opus Dei δήμαρχος της πρωτεύουσας Λίμα, Ραφαέλ Λόπες Αλιάγα, δήλωσε πως είναι σε επαφή με την ομάδα ασφαλείας του για να εφαρμόσει κάτι ανάλογο.
Λίγες μέρες πριν οι εκλογικές αρχές της Γουατεμάλας τον αποκλείσουν από την προεδρική κούρσα, ο Κάρλος Πινέδα επισκέφτηκε το Ελ Σαλβαδόρ για να δείξει τον θαυμασμό του για τον πρόεδρο της χώρας Μπουκέλε. Ανάλογα ήταν και τα εγκώμια της Σούρι Ρίος, κόρης του πρώην δικτάτορα της Γουατεμάλας, που έλεγε πως τα αμφιλεγόμενα μέτρα του για εκείνη ήταν έμπνευση.
Στην Κολομβία δημοσκόπηση της εταιρείας Datexco έδειξε πως ένα 55% ήθελε έναν Μπουκέλε για πρόεδρο της χώρας. Δεξιοί πολιτικοί διαγκωνίζονται ποιος θα τον μιμηθεί αποτελεσματικότερα. Και δύο οπαδοί του ακροδεξιού πρώην προέδρου Αλβαρο Ουρίμπε (συντονιστές μιας εξτρεμιστικής ομάδας) τον κάλεσαν να επισκεφτεί τη χώρα, για να «προσφέρει τα φώτα του στην πάταξη της εγκληματικότητας».
Στο Εκουαδόρ ο (μακράν ηττημένος) προεδρικός υποψήφιος Τζαν Τόπικ, πρώην μισθοφόρος γνωστός ως «Ράμπο» και ιδιοκτήτης εταιρείας ασφάλειας, αυτοαποκαλείται «ο Εκουδοριανός Μπουκέλε» με υποσχέσεις για σκληρή πυγμή και κατασκευή κι άλλων φυλακών κατά τα πρότυπα του Σαλβαδοριανού προέδρου.
Και στη Χιλή ο δήμαρχος της περιφέρειας του Σαντιάγο, Ροδόλφο Κάρτερ, αποκαλούμενος και «ο Χιλιανός Μπουκέλε», ακολουθεί τα βήματά του και πρόσφατα κατεδάφισε σπίτια που φέρονταν να ανήκουν σε ναρκεμπόρους, ενώ ο ηγέτης του ακροδεξιού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, Χοσέ Αντόνιο Καστ, ήταν ο πρώτος που υιοθέτησε την κατασταλτική πολιτική του Μπουκέλε ως απάντηση στην ανασφάλεια.
Το φάντασμα του «μπουκελισμού» διατρέχει τη Λατινική Αμερικής, έγραφε ο Αμπέλ Χιλμπέρτ στην El Periódico, καλύπτοντας απειλητικά το κενό που άφησε ο Ζαΐρ Μπολσονάρο στην Ακροδεξιά της ηπείρου: είναι το πρότυπό τους, ο «ήρωας» και καθοδηγητής τους. Η ακραία καταστολή, η συκοφάντηση των αντιπάλων στα κοινωνικά δίκτυα, οι επιθέσεις στον Τύπο και τους θεσμούς είναι η κοινή τους ατζέντα. Μια αυταρχική διολίσθηση που υπονομεύει τον κοινωνικό ιστό και πλήττει βαθιά τη δημοκρατία.
Το τίμημα
Ο Μπουκέλε από πέρσι τον Μάρτιο κυβερνά με κατάσταση έκτακτης ανάγκης, την οποία η ελεγχόμενη από το κόμμα του Νέες Ιδέες Βουλή ανανεώνει κάθε μήνα. Σε αυτό το διάστημα και ώς τα τέλη Ιουλίου είχαν συλληφθεί 71.770 άτομα. Από αυτούς ένα 10-15% είναι αθώοι, σύμφωνα με οργανώσεις που έχουν καταγράψει περισσότερες από 5.500 παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, περιλαμβανομένων βασανιστηρίων, εξευτελιστικής μεταχείρισης και συστηματικής απομόνωσης.
Τουλάχιστον για 13.000 από τους φυλακισμένους έχουν εκδοθεί αποφυλακιστήρια, αλλά παραμένουν στη φυλακή γιατί οι σωφρονιστικές αρχές τα αγνοούν σύμφωνα με την οργάνωση Ανθρωπιστική Νομική Συνδρομή (SJH). Η οργάνωση έχει καταγγελίες για 300 ανθρώπους που πέθαναν υπό κράτηση και έχει επιβεβαιώσει τον θάνατο τουλάχιστον 180, τονίζοντας πως το 92% των νεκρών ήταν αθώοι.
Στα δε τέλη Ιουλίου η Βουλή ενέκρινε νομοθεσία που προβλέπει συνοπτικές μαζικές δίκες ανά «συμμορίτικο πυρήνα», ακόμη και 900 ανθρώπων μαζί, καταργώντας έναν ακρογωνιαίο λίθο του κράτους δικαίου: της δίκαιης δίκης και του δικαιώματος στην υπεράσπιση.
Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι μια λευκή επιταγή για να παραβιάζει δικαιώματα η κυβέρνηση: με πρόφαση τη βία των συμμοριών συλλαμβάνει και «ενοχλητικούς» αντιπάλους με σκοπό να πατάξει κάθε επικριτική φωνή. Ηδη 21 συνδικαλιστές ηγέτες και πέντε ακτιβιστές κατά εξορυκτικών επενδυτικών σχεδίων βρίσκονται στη φυλακή. Την ίδια στιγμή έχουν υπάρξει 220 καταγγελίες δημοσιογράφων που φοβούνται για την ασφάλειά τους.
Ενώ οι δημοσιογράφοι της «El Faro», της πρώτης ψηφιακής εφημερίδας στη Λατινική Αμερική, τελούν υπό δίωξη: 22 έχουν γίνει αντικείμενο παρακολούθησης με το Pegasus, ενώ η ίδια η εφημερίδα έπειτα από ποινική δίωξη εναντίον της αναγκάστηκε να αλλάξει την έδρα της στην Κόστα Ρίκα.
Αυτά τα μέτρα δεν θα ήταν δυνατά αν ο Μπουκέλε δεν είχε καταφέρει να συγκεντρώσει τεράστιες εξουσίες. Εχει αλλάξει τη σύνθεση του Ανώτατου Δικαστηρίου, έχει αντικαταστήσει τον Γενικό Εισαγγελέα με σύμμαχό του, έχει απολύσει ανεξάρτητους δικαστές και έχει επιβάλει ένα εχθρικό περιβάλλον για την κοινωνία των πολιτών και την αντιπολίτευση.
Ετσι, μολονότι το Σύνταγμα της χώρας απαγορεύει ρητά τη συνεχόμενη επανεκλογή ενός προέδρου, εκμαίευσε απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου που του επιτρέπει να είναι υποψήφιος στις προεδρικές του Μαρτίου του 2024. Και είναι με αυτές τις υπερεξουσίες που μειώνει τον αριθμό των δήμων και των βουλευτών εν όψει των εκλογών, ώστε να εξασφαλίσει ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό και εκπροσώπηση.
Το «φαινόμενο»
Το φαινόμενο Μπουκέλε είναι αυτό που οι ακαδημαϊκοί χαρακτηρίζουν ως «τιμωρητικό λαϊκισμό», όταν δηλαδή το κράτος επιχειρεί να επιβάλει δρακόντειες τιμωρίες εναντίον συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, σε αυτή την περίπτωση τους συμμορίτες, για να κερδίσει το χειροκρότημα της κοινωνίας και να νομιμοποιήσει με αυτό τον τρόπο μια πληθώρα αντιδημοκρατικών μέτρων.
Το τίμημα είναι η οπισθοδρόμηση στις δημοκρατικές εγγυήσεις και στο κράτος δικαίου. Αυτό δεν αποθαρρύνει τους Σαλβαδοριανούς αλλά και τους Λατινοαμερικανούς γενικότερα. Ο Μπουκέλε έχει δείκτη δημοτικότητας 90% στην πατρίδα του, ενώ το Λατινοβαρόμετρο τον κατατάσσει ως τον πιο δημοφιλή ηγέτη της μεταπολίτευσης στην περιοχή.
Αυτή η επιτυχία του εντός και εκτός συνόρων οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στο γεγονός ότι έχει καταφέρει να δώσει απάντηση (αν και με αντιδημοκρατικό τρόπο) στο πιο έντονο πρόβλημα των πολιτών, την ανασφάλεια. Και αυτό τους νοιάζει περισσότερο από τον τρόπο με τον οποίο το επιτυγχάνει.
Το αφήγημά του στην πραγματικότητα λέει πως η δημοκρατία αποτελεί εμπόδιο για την ασφάλεια των πολιτών και πως ανθρώπινα δικαιώματα και δημόσια ασφάλεια είναι αντιτιθέμενοι στόχοι. Κι αυτό είναι το πιο ανησυχητικό, έλεγε στην Deustche Welle ο Γκίντερ Μέιχολντ του Ινστιτούτου Λατινοαμερικανικών Σπουδών του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου.
«Η απόλυτη περιφρόνηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η υπονόμευση του κράτους δικαίου, ο περιορισμός της ελευθερίας έκφρασης, η συρρίκνωση ή και η κατάργηση της διάκρισης εξουσιών… Με άλλα λόγια όλα όσα θεωρούμε βάση της δημοκρατίας τίθενται υπό αμφισβήτηση ή αποδομούνται συστηματικά. Και το δράμα τού «στιλ Μπουκέλε» εδράζει κυρίως στο ότι τώρα έχει γίνει παράδειγμα για πολλούς στην ήπειρο».
-320x213.jpg)
