Η βία κρίνει τις εκλογές του Εκουαδόρ

Στην τηλεμαχία, την περασμένη Κυριακή, ανάμεσα στους υποψήφιους για τις προεδρικές εκλογές της 20ής Αυγούστου στο Εκουαδόρ, δέσποσε η εγκληματικότητα που σαρώνει τη χώρα και η κενή θέση που αφέθηκε στο πλατό για το πιο εμβληματικό της θύμα, τον Φερνάντο Βιγιαβισένσιο. Είναι αυτά τα δύο ζητήματα που μονοπωλούν πλέον μια εκλογική αναμέτρηση, η οποία, μετά τη δολοφονία του προεδρικού υποψηφίου από έμμισθους συμμορίτες, γίνεται απρόβλεπτη.

Το κίνημα Construye του Βιγιαβισένσιο εξέλεξε ως διάδοχό του τον συνάδελφό του, ερευνητή δημοσιογράφο Κρίστιαν Σουρίτα. Αλλά καθώς η Εθνική Εκλογική Επιτροπή (CNE) δεν είχε εγκρίνει ακόμη τη νέα υποψηφιότητα, δεν μπόρεσε να συμμετέχει στο πιο κρίσιμο ντιμπέιτ της προεκλογικής εκστρατείας, οδηγώντας τον Σουρίτα να καταγγείλει πως «η CNE συνεχίζει τη δουλειά των πληρωμένων δολοφόνων: να σωπάσουν τον Φερνάντο Βιγιαβισένσιο».

Η αστυνομία έχει προφυλακίσει έξι Κολομβιανούς, που θεωρούνται οι εκτελεστές του Βιγιαβισένσιο, ενώ ένας ακόμη σκοτώθηκε σε συμπλοκή για τη σύλληψή του. Η δε κυβέρνηση του Γκιγιέρμο Λάσο υποσχέθηκε να αναζητήσει και τους ηθικούς αυτουργούς, υποστηρίζοντας πως για το αιματοκύλισμα που γνωρίζει η χώρα ευθύνεται η διαμάχη για τον έλεγχο των οδών διακίνησης ναρκωτικών ανάμεσα στα μεξικανικά, κολομβιανά και αλβανικά καρτέλ που δρουν στη χώρα.

Ο ίδιος ο Βιγιαβισένσιο είχε καταγγείλει στη Γενική Εισαγγελία πως είχε δεχτεί απειλές από τον Γκαρσία Βιγιαμάρ-«Φίτο», ηγέτη της ναρκοσυμμορίας «Λος Τσονέρος» και έγκλειστο στη φυλακή από το 2011 έπειτα από καταδίκη του σε κάθειρξη 34 ετών για δολοφονίες και εμπορία ναρκωτικών.

Ωστόσο, η πρώην σύζυγος του Βιγιαβισένσιο κατάγγειλε το Κράτος και τους οπαδούς του Ραφαέλ Κορέα ως άμεσα ή έμμεσα υπεύθυνους για τον θάνατό του. Πρόκειται για αναπόδεικτες κατηγορίες που υιοθετεί μερίδα του Τύπου, θυμίζοντας συστηματικά πως ο δολοφονημένος ήταν δηλωμένος εχθρός του πρώην προέδρου Κορέα.

Ο 59χρονος δημοσιογράφος έγινε γνωστός όταν αμφισβήτησε την απόπειρα πραξικοπήματος του 2010 χαρακτηρίζοντας την ομηρία τού τότε προέδρου Κορέα από την αστυνομία ως «αυτοαπαγωγή» που οργάνωσε η κυβέρνηση για να δικαιολογήσει πολιτικές διώξεις.

Γι’ αυτούς τους ισχυρισμούς το 2014 καταδικάστηκε σε φυλάκιση 18 μηνών για προσβολή του προέδρου. Για να την αποφύγει κατέφυγε στην Αμαζονία κι έπειτα στο Περού, απ’ όπου επέστρεψε το 2017 με πρωτοβουλία του προέδρου Λενίν Μορένο, ορκισμένου αντιπάλου του Ραφαέλ Κορέα.

Υπό την προστασία του κατέθεσε στη δικαιοσύνη, κατηγορώντας τον ίδιο και μέλη της κυβέρνησής του για διαπλοκή με την κινεζική εταιρεία Petrochina, αλλά και την ηγεσία του κόμματός του Alianza País για δωροληψία από τη βραζιλιάνικη κατασκευαστική Odebrecht, έχοντας προηγουμένως αξιοποιήσει τις καλές του σχέσεις με την αμερικανική πρεσβεία στο Κίτο (σύμφωνα με δημοσιογραφική έρευνα του δικτύου Telesur και με τη CIA) για να αποκτήσει πρόσβαση σε πληροφορίες και απόρρητα έγγραφα. Είναι έτσι που ο Κορέα καταδικάστηκε με κάθειρξη 8 ετών μαζί με τον αντιπρόεδρό του Χόρχε Γκλας κι άλλα 18 άτομα το 2020.

Παρ’ ότι τόνιζε την ανεξαρτησία του, δεν μπόρεσε να κρύψει τη στενή του σχέση με τον απερχόμενο πρόεδρο Λάσο και οι επικριτές του τον θεωρούσαν ως τον κρυφό υποψήφιο του κυβερνώντος κόμματος, το οποίο μάλιστα δεν κατεβάζει δικό του υποψήφιο σε αυτές τις προεδρικές.

Αποτυχημένο κράτος

Ο πρώην πρόεδρος Κορέα καταδίκασε τη δολοφονία και δήλωσε πως «το Εκουαδόρ έχει μετατραπεί σε ένα Αποτυχημένο Κράτος». Δεν είναι υπερβολή. Οι πολλές πολιτικές δολοφονίες του τελευταίου έτους και η ανεξέλεγκτη βία, έγραφε στην εφημερίδα Página 12 ο αναλυτής Ντανιέλ Κέρσφελντ, έχουν μεταμορφώσει το Εκουαδόρ σε ένα πεδίο ναρκοεγκλήματος ανάλογο με εκείνο που διαμορφώθηκε στην Κολομβία και το Μεξικό σε προηγούμενες δεκαετίες.

Ενώ ώς το 1990 το Εκουαδόρ ήταν μια χώρα διαμετακόμισης ναρκωτικών, μετά το 2013 άρχισε να γίνεται κέντρο υποδοχής τους και από το 2014 και τόπος επεξεργασίας τους, όπως γράφει ο δημοσιογράφος Γουστάβο Βέιγα. Αυτό συνδυάστηκε με την παρουσία των πιο ισχυρών κολομβιάνικων και μεξικανικών καρτέλ αλλά και της αλβανικής μαφίας (το καρτέλ των Βαλκανίων). Είναι ενδεικτικό πως οι «Λος Τσονέρος», από τις πιο βίαιες συμμορίες του Εκουαδόρ, έχουν σχέση με το Καρτέλ της Σιναλόα ενώ η αντίπαλή τους επίσης πανίσχυρη συμμορία των «Λος Λόμπος» συνδέεται με το καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά. Δύο μεξικανικές συμμορίες που δρουν στο Εκουαδόρ και ο πόλεμός τους για τον έλεγχο του ναρκεμπορίου έχει συμβάλει καταλυτικά στην έξαρση της βίας.

Από το 2016 οι δολοφονίες υπερπενταπλασιάστηκαν φτάνοντας από 5,8 ανά 100.000 κατοίκους το 2016 σε 26,5 το 2022, που ήταν και η πιο αιματηρή χρονιά με σχεδόν 4.500 βίαιους θανάτους. Η μεγαλύτερη αύξηση έχει σημειωθεί από το 2021, όταν ανέλαβε την προεδρία ο συντηρητικός Λάσο: μεταξύ 2021 και 2022 οι δολοφονίες αυξήθηκαν κατά 80% ενώ φέτος ως τον Ιούλιο είχαν ξεπεράσει τις 3.500.

Απρόβλεπτες συνέπειες

Κατά τον Χόρχε Βισέντε Παλαδίνες, ακαδημαϊκό και συγγραφέα του «Σκοτώνοντας και αφήνοντας να σκοτώνουν: οι σφαγές στις φυλακές και η κοινωνική αποδόμηση στο Εκουαδόρ», η δολοφονία του Βιγιαβισένσιο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως προπαγανδιστικό όπλο της Ακροδεξιάς: «η προεκλογική ατμόσφαιρα ίσως σημαδευτεί από σκοτεινά υπονοούμενα […] που παρ’ ότι στερούνται της όποιας νομικής βάσης πολλαπλασιάζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και θα μπορούσαν να αμαυρώσουν την υποψήφια του κινήματος Επανάσταση των Πολιτών».

Ολες οι δημοσκοπήσεις έδιναν ένα άνετο προβάδισμα στη Λουίσα Γκονσάλες, υποψήφια της Επανάστασης των Πολιτών, του κόμματος του Κορέα, με ένα 30% ώς και 40% στην πρόθεση ψήφου. Αμφίρροπη ήταν η δεύτερη θέση ανάμεσα στον ακτιβιστή και ιθαγενή ηγέτη Γιάκου Πέρες, τον επιχειρηματία και πρώην αντιπρόεδρο του Λενίν Μορένο, Οτο Σονενχόλτσνερ, και στον πρώην μισθοφόρο της Λεγεώνας των Ξένων Τζαν Τόπικ, που υπόσχεται να αντιμετωπίζει την εγκληματικότητα «με παντελόνια, τον νόμο και τα όπλα», ενώ ο Βιγιαβισένσιο εμφανιζόταν με 6,5% -7,5% σταθερά στην τέταρτη ή πέμπτη θέση.

Η βία δημιουργεί πολλά ερωτήματα στον πληθυσμό για τις επερχόμενες εκλογές και σύμφωνα με το τελευταίο Λατινοβαρόμετρο (ετήσια έρευνα με 20.000 συνεντεύξεις πολιτών από 18 χώρες) ένα 87% είναι δυσαρεστημένο από τη δημοκρατία και σχεδόν ένας στους πέντε πολίτες προτιμά τον αυταρχισμό. Η δε διάλυση της Βουλής τον περασμένο Μάιο από τον πρόεδρο Γκιγιέρμο Λάσο, ώστε να αποφύγει την πολιτική δίκη για καθαίρεσή του λόγω διαφθοράς, ήταν ένα ακόμη δείγμα της «ελαστικότητας» που έχουν οι κρατούντες να ερμηνεύουν τις δημοκρατικές διαδικασίες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, είναι ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα, πόσο μάλλον όταν ο αριθμός των αναποφάσιστων ξεπερνά το 50%, ποσοστό που μπορεί να διαψεύσει τις δημοσκοπήσεις.