Την κρίσιμη κατάσταση που βιώνει ο κλάδος του βιβλίου αναγνωρίζει η Ευρωπαϊκή Ενωση, δίνοντας το πράσινο φως στα κράτη-μέλη να μειώσουν έως και να μηδενίσουν τον ΦΠΑ σε έντυπα και ηλεκτρονικά βιβλία, ώστε να προωθηθεί η φιλαναγνωσία. Η έκκληση για μηδενικό ΦΠΑ περιλαμβάνεται σε ομόφωνο ψήφισμα της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας του Ευρωκοινοβουλίου (CULT), το οποίο αναδεικνύει η Ενωση Ελληνικού βιβλίου (ΕΝΕΛΒΙ).
Οπως σημειώνει η ΕΝΕΛΒΙ «οι ευρωβουλευτές συζήτησαν τα θέματα που αντιμετωπίζει ο τομέας του βιβλίου της Ε.Ε., όπως ο αθέμιτος ανταγωνισμός και η έλλειψη χαρτιού, εκφράζοντας παράλληλα την υποστήριξή τους σε συγγραφείς, μεταφραστές, εκδότες και διανομείς». Η άνοδος του κόστους παραγωγής, με εκρηκτικές ανατιμήσεις στο χαρτί και στην εκτύπωση, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι ευρύτερες ανακατατάξεις στο λιανεμπόριο βιβλίων, με τους μεγάλους διαδικτυακούς διανομείς, όπως η Amazon να πλήττουν ιδίως τα μικρά ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία, αλλά και η ανάγκη για «πράσινη μετάβαση» της οικονομίας του βιβλίου, ήταν κάποια από τα ζητήματα που απασχόλησαν την επιτροπή CULT. «Είναι η πρώτη φορά εδώ και 10 χρόνια που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εγκύπτει στις ανάγκες αυτού του σημαντικού τομέα. Εχουμε συγκεκριμένες προτάσεις για να βοηθήσουμε τον κλάδο να αντεπεξέλθει στις πολυάριθμες προκλήσεις που αντιμετωπίζει, όπως η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η τεχνητή νοημοσύνη, η διαλειτουργικότητα των ηλεκτρονικών βιβλίων και ο δίκαιος ανταγωνισμός», δήλωσε ο εισηγητής της επιτροπής Τόμας Φρανκόφσκι.
Εκτός από αιτήματα που αφορούν την τιμολόγηση του βιβλίου, η CULT καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη να υποστηρίξουν τη μετάφραση βιβλίων σε περιφερειακές, μειονοτικές και λιγότερο χρησιμοποιούμενες γλώσσες και από γλώσσες εκτός από την αγγλική, καθώς και τη μετάφραση μη λογοτεχνικών ευρωπαϊκών βιβλίων. Mεταξύ άλλων προτείνουν να θεσπιστεί ένα πανευρωπαϊκό «πρόγραμμα πρώτου βιβλίου», το οποίο θα δίνει στο παιδί το πρώτο του βιβλίο και μια κάρτα πρόσβασης στη βιβλιοθήκη και τη διανομή «πολιτιστικών κουπονιών» που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αγορά ευρωπαϊκών λογοτεχνικών έργων. Για τη βιωσιμότητα του τομέα, οι ευρωβουλευτές προτείνουν παρεμβάσεις σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και διανομής, συμπεριλαμβανόμενης της χρήσης πρώτων υλών, με περιορισμούς στην πολτοποίηση και προγράμματα «εκτύπωσης κατ’ απαίτηση».
Οπως επισημαίνεται, ο τομέας του βιβλίου στην Ευρώπη είναι ένας από τους μεγαλύτερους πολιτιστικούς και δημιουργικούς κλάδους. Εκδίδονται περίπου 600.000 τίτλοι ετησίως, ενώ απασχολούνται περισσότερα από 500.000 άτομα. Σύμφωνα με την Ομοσπονδία Ευρωπαίων Εκδοτών, τα έντυπα βιβλία αντιπροσωπεύουν περίπου το 85% των πωλήσεων βιβλίων στην ευρωπαϊκή αγορά και προτιμώνται ιδιαίτερα από τους νεαρούς αναγνώστες. Ταυτόχρονα, πολλά ευρωπαϊκά παιδικά βιβλία τυπώνονται στην Ασία λόγω αδυναμίας της Ευρώπης να ανταποκριθεί στις ανάγκες της παραγωγής.
Η κατάσταση στην ελληνική αγορά βιβλίου
Ο πρόεδρος της ΕΝΕΛΒΙ, Νίκος Αργύρης, υπεύθυνος του ιστορικού εκδοτικού οίκου «Ικαρος», με αφορμή το ψήφισμα της CULT μιλάει στην «Εφ.Συν.» για την οικονομική κατάσταση του κλάδου του βιβλίου στην Ελλάδα. Οι ανατιμήσεις στο χαρτί, όπως μας λέει, έφτασαν έως και 130% αμέσως μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, και ενώ στη συνέχεια υπήρξαν διορθωτικές κινήσεις, δεν επετεύχθη ποτέ επιστροφή στην «κανονικότητα», αφού μέχρι σήμερα το χαρτί για εκδόσεις βιβλίων παραμένει τουλάχιστον 50% ακριβότερο από πέρυσι.
Η έλλειψη κατάλληλου χαρτιού είναι ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα, καθώς πολλά εργοστάσια στην Ευρώπη έκλεισαν, εξαιτίας και του ανταγωνισμού από την Κίνα, αλλά το κινέζικο χαρτί είναι υποδεέστερης ποιότητας και επιβαρύνεται με υψηλότερα μεταφορικά κόστη. Συνολικά, σύμφωνα με τον κ. Αργύρη το κόστος παραγωγής βιβλίων στην Ελλάδα έχει αυξηθεί από 30%-40% τον τελευταίο χρόνο, καθώς τα υψηλά ενεργειακά κόστη συμπαρέσυραν ανοδικά και τα κόστη των τυπογραφείων και βιβλιοδετείων. Οι ανατιμήσεις στους τιμοκαταλόγους κυμαίνονται γύρω στο 10%-15% και δεν αφορούν όλους τους τίτλους, ενώ οι εκδότες απορρόφησαν το μεγαλύτερο μέρος των αυξήσεων στο κόστος παραγωγής.
«Το βιβλίο τείνει να γίνει προϊόν πολυτελείας. Επηρεάζεται πάρα πολύ από τον πληθωρισμό και την ακρίβεια. Ενα νοικοκυριό θα διαθέσει πολύ λιγότερο μέρος του εισοδήματός του στα βιβλία, όταν δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στα βασικά έξοδα», μας λέει ο εκδότης του «Ικαρου» και πρόεδρος της ΕΝΕΛΒΙ. Παρ’ όλα αυτά, οι πωλήσεις βιβλίων, που εμφάνισαν άνοδο εν μέσω της πανδημίας, έχουν σταθεροποιηθεί την τελευταία διετία, αν και η αγορά της Ελλάδας παραμένει εξαιρετικά μικρή. «Υπάρχει ένας μικρός πυρήνας περίπου 10.000 ανθρώπων, που είναι συστηματικοί αναγνώστες και συντηρούν την αγορά του βιβλίου», παραδέχεται ο κ. Αργύρης.
Η άνοδος στις πωλήσεις δεν μπορεί να ισοσκελίσει τις απώλειες λόγω της αύξησης του κόστους, ενώ ένας μεγάλος βραχνάς είναι ο ΦΠΑ στο χαρτί. « Αγοράζουμε χαρτί με 24% και πουλάμε με 6%, με αποτέλεσμα οι εκδότες να είναι όλοι πιστωτικοί στον ΦΠΑ. Το κράτος τούς χρωστάει χρήματα και υπάρχει μεγάλη ψαλίδα λόγω των καθυστερήσεων και της γραφειοκρατίας. Ενα πάγιο αίτημα του κλάδου προς τις κυβερνήσεις είναι να εξισωθεί ο ΦΠΑ της αγοράς χαρτιού για βιβλία και ο ΦΠΑ πώλησης στο 6%, όπως γινόταν και παλιότερα». Το σύστημα άλλαξε επειδή πολλοί εκμεταλλεύονταν τον μειωμένο ΦΠΑ στο χαρτί για βιβλία για να τυπώσουν ώς και διαφημιστικά φυλλάδια, όμως η αλλαγή δεν έφερε ισορροπία, αλλά «τιμώρησε» το βιβλίο. «Εμείς δεν ζητάμε μηδενικό ΦΠΑ, αλλά να υπάρξει εξορθολογισμός», καταλήγει ο πρόεδρος της ΕΝΕΛΒΙ.
