Αρχές δεκαετίας του ’90 πάω για πρώτη φορά στη Μακρόνησο. Την επίσκεψη-προσκύνημα την οργανώνει η ΠΕΚΑΜ (Πανελλήνια Ενωση Κρατουμένων Αγωνιστών Μακρονήσου). Η συγκίνηση μεγάλη. Τα δάκρυα δύσκολα συγκρατούνται, ενώ βρίσκομαι ανάμεσα σε αρκετούς «Μακρονησιώτες». Φροντίζω να «κολλήσω» δίπλα τους για ν’ ακούω περιγραφές διά ζώσης, πέρα από τα διαβάσματα και τις εξιστορήσεις στα βιβλία.
Αποφασίζεται να πορευτούμε προς τον Αη Γιώργη, σχεδόν στο άλλο άκρο του νησιού. Σε όλη τη διαδρομή ακούω περιγραφές που κάνουν το αίμα να βράζει και τα δάκρυά μου να ποτίζουν την άνυδρη γη, τη γη που ποτίστηκε με τόσο αίμα – «αίμα μιαρό» για το επίσημο κράτος του Σκαλούμπακα. Φτάνουμε στον Αη Γιώργη. Πλησιάζω στην πόρτα της εκκλησίας και ακούω μια ανδρική φωνή να απαγγέλλει στίχους από το «Καπνισμένο Τσουκάλι» του Γιάννη Ρίτσου. «Και να αδελφέ μου που μάθαμε…». Η έκπληξη, αλλά και η συγκίνηση, μεγάλη. Κοιτώ από την πόρτα και στη θέση του ψάλτη ένας άνδρας διαβάζει έχοντας στο αναλόγιο το ποίημα του Ρίτσου. Περιμένω. Ερχεται. Τον ρωτώ συγκινημένος. «Τι κάνατε;». «Εκανα ένα μνημόσυνο για τον πατέρα μου». Τόσο λιτά, τόσο, τόσο ανθρώπινα, έτσι που ο τόπος έγινε ένα μ’ εμάς, γιατί είναι τόπος που «δεν πέπτει τους νεκρούς του», όχι, «δεν πέπτει τους νεκρούς και «όσοι γκρεμίσανε (ή προσπάθησαν) σκοτείνιασαν την ιστορία». (Τάκης Σινόπουλος «Το χρονικό»)
—
Η επιστολή δημοσιεύτηκε στο φύλλο της «Εφ.Συν.» την Τρίτη 26/09/2023.
