Ο θεσμός «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» δημιουργήθηκε ως μια πρωτοβουλία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη το καλοκαίρι του 2020, με διπλό στόχο. Σύμφωνα με το ΥΠΠΟΑ, έγινε ώστε «να προσφέρει στο κοινό πολιτιστικές παραγωγές υψηλού επιπέδου μέσα στις πρωτοφανείς συνθήκες που δημιούργησε η πανδημία και να δώσει τη δυνατότητα σε έναν σημαντικό αριθμό καλλιτεχνών, τεχνικού και βοηθητικού προσωπικού, να εργαστούν». Εως τώρα έχει γίνει δύο φορές (καλοκαίρι 2021, καλοκαίρι 2022) και όπως ακριβώς ισχύει με τις επιχορηγήσεις, έτσι και εδώ τα χρήματα που δίνονται ανά παράσταση είναι ελάχιστα και φέτος ειδικά (όπως έχουμε ήδη γράψει) ήταν σχεδόν αδύνατον με τη θεματική που επελέγη να προλάβει μια καλλιτεχνική ομάδα να καταθέσει στα πολύ στενά χρονικά περιθώρια που έθεσε το ΥΠΠΟΑ μια καινοτόμο και ολοκληρωμένη πρόταση. Ωστόσο, είναι τέτοιο το καλλιτεχνικό δυναμικό που έχει η χώρα, που πραγματικά οι δυνατότητες και οι δημιουργικές λύσεις που βρίσκουν με ελάχιστα μέσα και σε ελάχιστο χρονικό διάστημα είναι απολύτως δυσανάλογες με τη στήριξη ή την αξία που τους δίνει το ΥΠΠΟΑ. Με απλά λόγια, ο πολιτισμός στην Ελλάδα επαφίεται πλήρως στον «δημιουργικό πατριωτισμό» των ανθρώπων που πράγματι ανήκουν στον πολιτισμό.
Η φετινή θεματική του θεσμού ήταν (τραγική σύμπτωση ή ειρωνεία της τύχης;) το περιβάλλον, η καταστροφή του, οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στην πολιτιστική κληρονομιά, καθώς και η αφύπνιση του κοινωνικού συνόλου για την κλιματική κρίση. Μια κρίση που μπορεί από την πλευρά της κυβέρνησης (και τα χείλη του ίδιου του πρωθυπουργού) να χρησιμοποιήθηκε σχεδόν σε χυδαίο βαθμό ως «δικαιολογία» για τις ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, μιλώντας μόνο για τα όσα συνέβησαν τις τελευταίες ημέρες, αλλά κυρίως για την πολιτική τους «διαχείριση» (ανύπαρκτη σχεδόν), ωστόσο προφανώς ισχύει, τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως (αν και καμία σχέση δεν έχει αυτό ως γεγονός με το πώς ένα κράτος επιλέγει να σταθεί απέναντι σε αυτό το γεγονός). Πολιτιστικά μιλώντας, ήδη έχουν ξεκινήσει αρκετές από τις 140 εκδηλώσεις θεάτρου, μουσικής, παραστάσεων/δράσεων για παιδιά και εφήβους, χορού, εικαστικών-περφόρμανς και μουσικού θεάτρου που θα γίνουν στο πλαίσιο του φετινού θεσμού «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» σε 70 αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και μουσεία σε όλη την Ελλάδα, με στόχο τη σύνδεση και την ώσμωση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη δημιουργία και με περιβαλλοντική θεματική.
Ο Αύγουστος ειδικά είναι γεμάτος από τέτοιες εκδηλώσεις. Θα επιστρέφουμε συνεχώς μέσα στον μήνα, αναδεικνύοντας δημοσιογραφικά τις καλύτερες από αυτές, ωστόσο τώρα επιλέξαμε κάποιες που πρόκειται να παρουσιαστούν άμεσα. Το ενδιαφέρον φέτος είναι πως τη διοικητική και οργανωτική ευθύνη του προγράμματος έχει αναλάβει η Εθνική Λυρική Σκηνή, πάντα φυσικά σε συνεργασία με το ΥΠΠΟΑ, και γι’ αυτό έχουμε πολλές μουσικοθεατρικές παραστάσεις. Εστιάσαμε σε κάποιες από αυτές, ξεχωρίζοντάς τες ως προς την ευρηματικότητα, τους συντελεστές τους, καθώς και τον κοινό κεντρικό άξονα που τις συνδέει και δεν είναι άλλος από τη μουσική!
«In memoriam» by Panú
Το νέο μουσικό-εικαστικό έργο με τίτλο «In memoriam» του μουσικού και συνθέτη Panú (Παναγιώτης Μανουηλίδης) είναι ένα ηχητικό ρέκβιεμ για έναν κόσμο που χάνεται, μια αιολική ηχητική εμπειρία. Ως άλλος Δον Κιχώτης (;) ο Panu εμπνεόμενος από τους ανεμόμυλους στη Χώρα της Αμοργού. «Πρόκειται για ένα ρέκβιεμ για τον κόσμο που γρήγορα εγκαταλείψαμε διεκδικώντας μια ευκολότερη ζωή» μας λέει. «Τοποθετείται στον λόφο των ανεμόμυλων στη Χώρα της Αμοργού, έναν τόπο που για εμένα συμβολίζει ακριβώς αυτό. Είναι γύρω στα 40 χρόνια τώρα που εγκαταλείφθηκαν. Ο τελευταίος άνθρωπος που θα μπορούσε να τους επιδιορθώσει έχει πεθάνει. Μαζί του έσβησε μια τεχνολογική γνώση αιώνων. Τώρα συζητάμε για ανεμογεννήτριες. Κι αυτές θα εγκαταλειφθούν επίσης πολύ σύντομα, αφήνοντας όμως πίσω τους τεράστια βιομηχανικά απόβλητα και ανυπολόγιστες οικολογικές συνέπειες. Οι μύλοι θα μπορούσαν (δονκιχωτικά) να παράγουν ρεύμα… Για το έργο μου κατασκεύασα ένα όργανο 90 μοναδικών πήλινων αντικειμένων, κουρδισμένων να παράγουν πεντατονικά σχήματα. Τα αντικείμενα τοποθετούνται γύρω από τους ανεμόμυλους και αφήνονται στον άνεμο που οργανώνει τη μουσική σύνθεση, άλλοτε δυνατά και εκστατικά και άλλοτε ήσυχα σαν μοιρολόι. Κάθε στιγμή ο ήχος αλλάζει μεταμορφώνοντας τον χώρο και τον χρόνο. Ο επισκέπτης αφήνεται στη μαγεία του ηχοτοπίου, περιηγείται, παρατηρεί, αφουγκράζεται, ονειροπολεί… Καλείται όμως και να παίξει, να πειραματιστεί, να αλληλεπιδράσει. Τοποθετεί το σώμα του σε διαφορετικά σημεία και επίπεδα στον χώρο, αλλάζει θέση ή κατεύθυνση στα αντικείμενα δημιουργώντας συνεχώς νέες παραλλαγές του έργου με μοναδικές ηχητικές εκφράσεις» καταλήγει.
Οργανο στους Ανεμόμυλους / Μια αιολική ηχητική εμπειρία. Ανεμόμυλοι, Χώρα Αμοργού. 5, 6/8, στις 18.31. Διάρκεια: καθημερινά, όλο το 24ωρο, έως τις 31/8. Σύλληψη, σχεδιασμός, υλοποίηση: Παναγιώτης Μανουηλίδης (Panú). Τεχνικός σύμβουλος, κούρδισμα οργάνου: Δημήτρης Μπεχλιβανίδης. ΑΜΚΕ: Ομάδα Τεχνών και Εκφρασης kokakepanu
«ΓΑΙΑ»
«Θέλησα να δημιουργήσω ηχητικά και οπτικά ένα δυστοπικό ηχητικό περιβάλλον. Μπορεί να ακούγονται ήχοι τύμπανου και να νομίζουμε ότι είναι ζούγκλα, αλλά να μην είναι ζούγκλα, να είναι ένα φαντασιακό αστρικό πέρασμα. Ουσιαστικά είναι ένα παιχνίδι για τους ανθρώπους που είναι επί σκηνής, και είναι πολύς κόσμος επί σκηνής. Ολη η εγκατάσταση απλώνεται παντού στον χώρο» μας λέει ο Μανώλης Μανουσάκης. «Το έδαφος τρέμει κάτω από τα πόδια μας. Η Γη μάς διώχνει, είμαστε μετέωροι, πληθυσμοί ολόκληροι στερούνται οίκου, πλήττονται από οικονομικές ανισότητες και περιβαλλοντική καταστροφή. Οk, να φύγουμε. Να πάμε όμως πού;» συνεχίζει η Αγγελική Πούλου. «Πού να προσεδαφιστούμε; Στην παλιά Γη; Αφού τρέμει το έδαφος κάτω από τα πόδια μας! Να ξενιτευτούμε σε άλλον πλανήτη, να πάμε στον Αρη μήπως;…
Στην εγκατάσταση-περφόρμανς ΓΑΙΑ, επηρεασμένοι και από το έργο των Bruno Latour, Frédérique Ait-Touatti, προτείνουμε να μην πάμε πουθενά. Προτείνουμε να προσεδαφιστούμε στη νέα Γη, στη Γαία, να την ανακαλύψουμε εκ νέου: αντί να αντιλαμβανόμαστε τη Γη -από έξω και από μακριά- ως έναν συμπαγή μπλε πλανήτη, μήπως να κοιτάξουμε τη Γη, τις ζωές μας, την ίδια την καταστροφή που συντελείται από κοντά και από μέσα; Πώς θα τη βιώναμε εάν την κοιτάξουμε με μικροσκόπιο αντί για τηλεσκόπιο; Η ΓΑΙΑ παρουσιάζεται στο Γεντί Κουλέ, όπου το έδαφος και εκεί τρέμει κάτω από τα πόδια μας, αν αναλογιστούμε την ιστορία των πολιτικών κρατουμένων τον 20ό αιώνα. Είναι σαν ο ίδιος ο τόπος να υποβάλλει την αλλαγή αυτή κλίμακας από το μακρο-επίπεδο στο μικρο-επίπεδο, τη μετακίνηση προς τις “ρωγμές” και τις κριτικές ζώνες της Ιστορίας».
8, 9/8 στο Επταπύργιο Θεσσαλονίκης. Οι συντελεστές είναι πολλοί και εξαιρετικοί. Συνομιλήσαμε με τον Μανώλη Μανουσάκη που ανέλαβε τη μουσική σύνθεση και ηχητική εγκατάσταση, καθώς και την Αγγελική Πούλου που έχει την επιμέλεια και κατόρθωσε να συνδυάσει δραματουργικά την ανακάλυψη της περιστροφής της Γης από τον Γαλιλαίο με το φιλοσοφικό έργο του Bruno Latour και της Frédérique Ait-Touatti
«Τα αλυσοπρίονα του Ερυσίχθονα»
Ο Ερυσίχθων ήταν ένας ασεβής και βέβηλος βασιλιάς, που κατασπάραξε κυριολεκτικά τα πάντα γύρω του, με αποτέλεσμα στο τέλος να στραφεί στις ίδιες του τις σάρκες. Συνομιλήσαμε με τον Σταμάτη Πασόπουλο, που ανήκει στους ΤΕΤΤΤΙΞ, με εκτεταμένες μουσικές σπουδές σε Ελλάδα και εξωτερικό. «Με τις πυρκαγιές γινόμαστε ιδιαίτερα επίκαιροι, επηρεάζεται το υλικό το οποίο θα φτιάξουμε, υλικό που θα τυπωθεί υπό μορφή μανιφέστου και μιλάει για πρόσωπα, καταστάσεις, για μια ουτοπία. Η ιδέα με τα αλυσοπρίονα είναι κάτι που σκεφτόμουν από καιρό, καθώς ήθελα κάτι βίαιο. Κάτι δίχως καμία ελπίδα. Θα παίξουμε με τη σιωπή, το σκοτάδι, τη λειτουργικότητα, διάφορους ήχους. Υπάρχει Μπαχ, διάφορα χορικά, όπερα, πολύ ηλεκτρονικός ήχος προφανώς, αρκετός αυτοσχεδιασμός. Επιλέξαμε εμείς τον συγκεκριμένο χώρο, καθώς στα Γρεβενά υπάρχει ξυλεία, υπάρχει η Βάλια Κάλντα, έχουμε τους γλύπτες από τη Σχολή Καλών Τεχνών στη Φλώρινα. Το τοπίο είναι μαγικό, συγκλονιστικό. Είναι στον Αλιάκμονα, πάνω σε ύψωμα σε μια παλαιά μονή, η οποία παρασύρθηκε από τον ποταμό και ξαναχτίστηκε σε ψηλότερο σημείο πριν από 11 χρόνια και απέναντι βλέπουμε ένα δάσος το οποίο ακόμα ζει και σκεφτόμαστε ότι σε λίγα χρόνια αυτό το δάσος δεν θα ζει, το ξέρετε όλοι σας, οπότε εμείς κάνουμε αυτό… Ναι, κι εμείς όπως και ο Ερυσίχθονας τρώμε ήδη τις σάρκες μας. Αν δεν έχουμε γίνει ήδη Ερυσίχθονες, έχουμε αποδεχτεί τον διπλανό μας, ό,τι είναι αυτός. Ψηφίσαμε κιόλας τέτοιους ανθρώπους, ενώ η αντίδραση προς αυτούς δεν είναι ικανή ώστε να αποτρέψει αυτό που πραγματευόμαστε στην παράσταση».
8, 9/8, αρχαιολογικός χώρος Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Τορνικίου, Γρεβενά. Σύνθεση, επίβλεψη: Σταμάτης Πασόπουλος, Νίκος Γαλενιανός. Live γλυπτική με αλυσοπρίονο: Φίλιππος Καλαμαράς, Θεόδωρος Ζυρπιάδης. Σκηνική επιμέλεια, δραματουργία: Μιχάλης Παρασκάκης. Φωτισμοί: Ελένη Χούμου. Παίζουν μέλη των ΤΕΤΤΤΙΞ: Ειρήνη Αμανατιάδου (μπάσο κλαρινέτο), Κατερίνα Κωνσταντούρου (πλήκτρα), Χάρης Παζαρούλας (κοντραμπάσο), Παναγιώτης Ζιάβρας (κρουστά)
«Είμαι δέντρο που μιλά»
Πρόκειται για μια μονόπρακτη παιδική όπερα δωματίου για τη σχέση παιδιού-φύσης. «Κάνοντας έρευνα για το θέμα, ξεκινώντας από το βιβλίο “Υπογαία” του Ρόμπερτ ΜακΦάρλαν, καταλήξαμε σε αυτό το έργο» μας λέει η Σοφία Καμαγιάννη, που ήδη έχει ανεβάσει το «Ερωτευμένο Σύννεφο» του Ναζίμ Χικμέτ στη Λυρική (σ.σ. θα ξανανέβει τον Νοέμβριο), καθώς και μουσικό θέατρο (μια παράσταση πάνω στην Κική Δημουλά, με τη Γιώτα Φέστα κ.λπ.).
«Ξέρεις, όλο λέμε για την εκπαίδευση και τον ρόλο της τέχνης στην εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά αν δεν κάνουμε κάτι ώστε αυτό να “χτιστεί”, απλώς μένουμε στα λόγια. Πρέπει ωστόσο να προχωρήσουν τα πράγματα εκκινώντας από την παιδεία, όχι μόνο από τους ενήλικους» συνεχίζει. «Στην παράσταση υπάρχουν δύο λυρικές φωνές που ερμηνεύουν και δύο μουσικοί. Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη σχέση ενός παιδιού που ζει στην πόλη με ένα δέντρο που υπάρχει στη γειτονιά του αλλά δεν το έχει προσέξει ποτέ. Και κάποια στιγμή ξεκινάει το δέντρο να του μιλάει και έτσι το παιδί αρχίζει να μυείται στον κόσμο της Φύσης… Και αρχίζει να καταλαβαίνει πως “Φύση” δεν είναι κάτι έξω από εμάς, ούτε τα δέντρα και το φυσικό περιβάλλον είναι απλώς κάτι “πράσινο” που βλέπουμε (αν βλέπουμε) εδώ κι εκεί… Προφανώς έχουμε κάνει κάτι πολύ λάθος ως προς τη σχέση μας με το περιβάλλον και προφανώς έχουμε ακόμα άγνοια για όλα όσα με περιβάλλουν: πέραν του ότι μοιάζουμε με το σύστημα των δέντρων (ρίζες, κλαδιά κ.λπ.), δεν γνωρίζουμε πως το σύστημα που έχουν αναπτύξει τα δέντρα/φυτά μεταξύ τους είναι μια ολόκληρη κοινωνία, της οποίας τη μοναδικότητα και διαφορετικότητα δεν αντιλαμβανόμαστε. Δεν καταλαβαίνουμε με ποιον ασύλληπτα μοναδικό τρόπο επικοινωνούν μεταξύ τους και αυτό έχει αποδειχτεί και επιστημονικά πλέον. Και κάπου εδώ έρχεται η τέχνη τώρα να μας δείξει το πόσο ο άνθρωπος είναι πραγματικά αποκομμένος από τη Φύση, μα και τι συμβαίνει σαν συνειδητοποιεί τι υπάρχει δίπλα του και πόσο αν πλησιάσει τη Φύση θα έρθει σε επαφή με μια σοφία που ο ίδιος έχει χάσει. Η λογική μάς έχει κάνει πολλά καλά, αλλά έχει “σκεπάσει” και την ενσωμάτωσή μας: τόσο ο ένας με τον άλλον όσο και ο καθένας μας με τη Φύση. Και αυτό το είδαμε και τώρα με τις πυρκαγιές… που με πονάνε. Εχει κοπεί η λαλιά και η ανάσα μου με τα όσα γίνονται. Ταυτόχρονα, όμως, νιώθω μεγάλη συγκίνηση πραγματικά: ακριβώς γιατί υπάρχει αυτή η προοπτική – το να συνδεθούμε επιτέλους με τη Φύση κατανοώντας την. Οχι, δεν είναι ουτοπία αυτό! Το να πάει πράγματι η συνειδητότητα προς τα εκεί δεν είναι ουτοπία. Και αυτό με συγκινεί βαθιά».
10, 11/8, Κάστρο Λαμίας. Σύνθεση, μουσική διδασκαλία: Σοφία Καμαγιάννη. Λιμπρέτο: Γιώτα Βασιλακοπούλου. Ερμηνεύουν: Σοφία Κετεντζιάν (Δέντρο), Νίκος Ζιάζιαρης (Αγόρι / Αφηγητής). Μουσικοί: Θάλεια Παπαδοπούλου (πιάνο), Αλέξανδρος Ιακώβου (βιολί)
Πληροφορίες
Οι εκδηλώσεις ολοκληρώνονται στις 31/8/2023 και προσφέρονται δωρεάν από το υπουργείο Πολιτισμού. Καταβάλλεται μόνο το αντίτιμο εισόδου του αρχαιολογικού χώρου, όπου υπάρχει. Η προκράτηση θέσης είναι υποχρεωτική. Πληροφορίες, κρατήσεις: digitalculture.gov.gr, nationalopera.gr
