«Κοσμοθεωρίες που ποτίζουν γλώσσες φιδιών…»

Η άλωση της σκέψης μας από την αναίτια απώλεια ζωής έψαχνε καταφυγή. Γνωρίζαμε ποιον θα αναζητήσουμε, άλλωστε στις 8 Δεκεμβρίου του 1992 στο Ζαντάρ της Κροατίας είχαμε συζητήσει ως πολίτες του κόσμου με τον, 19χρονο τότε, Λούκα Κράνιτς σε αληθινή πολεμική ατμόσφαιρα… Ηταν παίκτης του εφηβικού τμήματος στην τοπική ομάδα – η αποστολή μας στο Ζαντάρ για το παιχνίδι μπάσκετ του Ολυμπιακού με την τοπική ομάδα αξίζει υπόμνησης: ο εμφύλιος Σέρβων – Κροατών ήταν σε εξέλιξη…

Το παιχνίδι των παικτών του Γιάννη Ιωαννίδη έγινε ενώ από τις πλαγιές των γειτονικών βουνών ηχούσαν οι εχθροπραξίες· απαγορευμένη η έξοδός μας από το ξενοδοχείο. Οι ειρηνευτικές προσπάθειες του ΟΗΕ είχαν αποβεί μάταιες, το παιχνίδι των «ερυθρολεύκων» με τρεις παίκτες-κόκκινα πανιά (Πάσπαλιε, Τάρλατς, Τόμιτς) ήταν ευκαιρία σποράς εθνικιστικού μίσους για τους 5.000 αφιονισμένους Κροάτες οπαδούς στις εξέδρες. Στόχος κυρίως ο γεννημένος στο, τότε προσαρτημένο στη Σερβία, Μαυροβούνιο Ζάρκο Πάσπαλιε. Οταν έφτασε η αποστολή στο αεροδρόμιο του Ζαντάρ, τον έκλεισαν σε αποθήκη(!) για ανάκριση, δήθεν «σχετικά με τα στοιχεία του διαβατηρίου». Μία ώρα διήρκεσε ο εγκλεισμός του… Ανάλογη η ατμόσφαιρα και στο γήπεδο («Ούμπι, ούμπι Πάσπαλιε», «Πάσπαλιε, θα σε σφάξουμε» το κύριο σύνθημα»). Οι περισσότεροι οπαδοί-πολίτες χαιρετούσαν φασιστικά την ώρα του συνθήματος που έσκιζε την ατμόσφαιρα!

Δίπλα μας, αφού βεβαιωθήκαμε για την αμοιβαία εμπιστοσύνη και πάνω απ’ όλα εκείνος για την «εχεμύθεια» που μας είχε ζητήσει, είχαμε αναπτύξει, μετά το τέλος του παιχνιδιού, διάλογο – και συνεχίσαμε σε τακτά χρονικά διαστήματα από τότε ώς σήμερα την επικοινωνία με τον 52χρονο έμπορο πλέον και τότε παίκτη της εφηβικής ομάδας των γηπεδούχων.

«Ολοι μας, έτσι κι εγώ, ζητάμε τη δίκαιη ανεξαρτησία της Κροατίας, αλλά ελπίζω στο μέλλον να αποκτήσουμε ως ανεξάρτητο κράτος σταθερότητα, χωρίς εξάρσεις που χαρακτηρίζουν τις τωρινές διεκδικήσεις και την ιδιοσυγκρασία μας», μας είχε πει στο αυτί λίγη ώρα μετά το τέλος εκείνου του παιχνιδιού αλλά και αργότερα. Οταν άφοβα (έχει σημασία η τελευταία λέξη) μας είχε ξεπροβοδίσει στο αεροδρόμιο.

Η πορεία του στο μπάσκετ διακόπηκε μετά από λίγα χρόνια· δεν ήταν ανάλογη της εφηβικής προσδοκίας. Σε αντίθεση με την «ικανότητά μου να σταθμίζω χωρίς παρωπίδες όσα συμβαίνουν γύρω μου, σε κάθε επίπεδο».

Μετά τον φόνο στη Νέα Φιλαδέλφεια, όπως σε πολλές ικανές, ετερόκλητες αφορμές, από τότε ώς σήμερα, συνομιλήσαμε. Ζει κυρίως στο Λιβόρνο της Ιταλίας, η παρουσία του εκτός Κροατίας σαφώς του επιτρέπει το θάρρος της γνώμης:

«Σας βεβαιώνω –το άκουσα από συγγενείς, φίλους στην πατρίδα– πως ο απλός κόσμος, πολίτες της πατρίδας μου συμμετέχουν στον πόνο της οικογένειας του θύματος. Βλέπω με ικανοποίηση, συγκίνηση, αναρτήσεις στο διαδίκτυο και αναφορές σε άλλα μέσα καταδίκης των “οπαδών-φονιάδων” και “ανάγκης απονομής δικαιοσύνης από τις ελληνικές αρχές”, όπως έγραψε λίγες ώρες μετά δάσκαλος από την πόλη όπου σε γνώρισα, το Ζαντάρ. Κι έχει σημασία τι του απάντησε φοιτητής από το Ζάγκρεμπ: “Είναι ώρα να ληφθούν μέτρα για τη συγκεκριμένη οργάνωση οπαδών, τώρα ματώνουν άλλους, από μέρα σε μέρα ίσως κάποιον από εμάς” έγραψε-απάντησε».

• «Ναζιστές» ξεκάθαρα δηλώνουν οι «Bad Blue Boys».

Και τότε στο Ζαντάρ σού είχα καθορίσει ως «ανησυχία τμήματος του πληθυσμού της Κροατίας» πως ο πρωθυπουργός μας την εποχή του εμφυλίου, ο Τούτζμαν, δεν είχε προσπαθήσει τον αφοπλισμό του ναζισμού. Αλλά η νέα εθνική ταυτότητα, μετά τον χωρισμό μας από την ενιαία Γιουγκοσλαβία, ποτίστηκε, εκτός από την ελπίδα του απλού πολίτη για ευημερία, και από τον εθνικισμό του Τούτζμαν αλλά και από τον ρατσισμό που πρέσβευε ένας άλλος πολιτικός, ο Πάβελιτς. Κοσμοθεωρίες που ποτίζουν τις γλώσσες φιδιών… Υπήρχαν ζωντανές όταν μπήκαμε πιεστικά στο ΝΑΤΟ [2008] και στην Ευρωπαϊκή Ενωση [2013]. Αλλά δεν είναι όλοι οι Κροάτες ναζί, αν είναι δυνατόν. Υπάρχουν υγιή τμήματα της κοινωνίας μας και πιστεύω πως, έστω και σε βάθος χρόνου, θα επικρατήσουν.

• Πώς καταγράφεται ο φόνος του Ελληνα;

Με ευνόητους τραγικούς χαρακτηρισμούς. Είναι αλήθεια πως υπήρχε ενημέρωση προς τις ελληνικές αρχές για τον κίνδυνο;

• Ναι…

Επίσης κι αυτό σχολιάζεται με έμφαση και εδώ, στην Ιταλία, αλλά και στην Κροατία.