Η ψυχοπολιτική φυσιογνωμία της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας

Κάθε κοινωνία στον παγκόσμιο χάρτη βιώνει την ιστορική πολιτική εξέλιξή της με την κοινωνική αυτοσυνείδηση που η ίδια «κατασκευάζει». Αυτό σημαίνει πως κοινωνική συνείδηση και ιστορικές προοπτικές μιας κοινωνίας είναι δύο πράγματα αλληλοεξαρτώμενα και είναι αυτά που σε τελική ανάλυση καθορίζουν την ύπαρξη κάθε κοινωνίας.

Για να διευκρινιστεί αυτή η προγραμματική θεωρητικο-πολιτική θέση μου θα αναφέρω δύο πολιτικο-εμπειρικά παραδείγματα από δύο κοινωνίες, (την ελληνική και τη γερμανική) στις οποίες ζω. Και οι δύο αυτές κοινωνίες κατά τη μεταπολεμική περίοδο (1949-1989) βιώνουν με εντελώς διαφορετικούς τρόπους, με εντελώς διαφορετικές κοινωνικές συνειδήσεις την πολιτική εξέλιξή τους.

Η Γερμανία οδήγησε με τον ναζισμό του Χίτλερ ολόκληρη την ανθρωπότητα στο χείλος της ανθρώπινης αυτοκαταστροφής. Ωστόσο όμως κατόρθωσε με την οικονομική ανοικοδόμησή της, αλλά προπάντων με τις μαθησιακές διαδικασίες της πολιτικής δημοκρατικής ανασυγκρότησής της, να γίνει ο πρωταγωνιστής των ευρωπαϊκών εξελίξεων κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα.

Από την άλλη η Ελλάδα εξήλθε τραυματισμένη από την εμφύλια σύγκρουση της δεκαετίας του ’50 και ακόμη και σήμερα (στην τρίτη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα) δεν έχει αποκτήσει την πολιτική ικανότητα να «κατασκευάσει» τον πολιτικό εαυτό της. Αυτή η εκτίμησή μου επιβεβαιώθηκε και με τα αποτελέσματα της πρόσφατης εκλογικής διαδικασίας (21 Μαΐου 2023). Το εκλογικό αποτέλεσμα αποδεικνύει ότι η εμφύλια πολιτική σύγκρουση επαναδιατυπώνεται ως πραγματολογική δυνατότητα για τον σχηματισμό κυβέρνησης μετά τη νομιμοποιητική αντιπροσωπευτική διαδικασία.

Οι επόμενες γενιές θα θυμούνται δύο πολιτικά πράγματα, τα οποία έχουν καταστεί «γόρδιος δεσμός» για τη μεταπολεμική Ελλάδα. Το ένα έχει να κάνει με το φονταμενταλιστικό στοιχείο που είναι εγγενές στην κοινωνία μας: αυτό λέει ότι οι νικητές του Εμφυλίου, δηλαδή η Δεξιά, είναι οι μοναδικοί ηγεμόνες σ’ αυτή την κοινωνία. Και το δεύτερο συγκροτησιακό φονταμενταλιστικό στοιχείο της κοινωνίας μας αναπαρίσταται στο επικοινωνιακό σύστημα του δήθεν συστήματος της ελευθερίας της γνώμης και της άποψης.

Γι’ αυτήν τη δεύτερη περίπτωση της πολιτικής παθογένειας της κοινωνίας μας αναφέρω μόνο χαρακτηριστικά το εξής: οι επικοινωνιακές μέθοδοι ενημέρωσης στην Ελλάδα ανήκουν σε ιδιώτες. Και μάλιστα σε ιδιώτες – καπιταλιστές! Ο Αλαφούζος (ΣΚΑΪ, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ) και ο Μαρινάκης (Μega, TO BHMA, TA NEA) ενδιαφέρονται αποκλειστικά και μόνο για τα κέρδη των επιχειρήσεών τους. Δεν ενδιαφέρονται για το «κοινό καλό»!

Στη σύγκριση που επιχειρώ μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας με θέμα τώρα το σύστημα ενημέρωσης και πληροφόρησης, θα ήθελα όλοι μας να καταλάβουμε ότι ποτέ μα ποτέ η Γερμανία δεν «παραχώρησε» την πολιτική δημοσιότητα σε ιδιώτες. Αυτό που ονομάζουμε «πολιτική δημοσιότητα» (Offentlichkeit) ανήκει στον συνταγματικό λαό. Δεν ανήκει ούτε στους ιδιώτες – καπιταλιστές, αλλά ούτε και σε θεσμικούς φορείς του επιτελικού κράτους του Μητσοτάκη.

Υποστηρίζω ότι για να καταλάβουμε τι ακριβώς συνέβη την 21η Μαΐου 2023 έχουμε μια «κατάλληλη» μέθοδο για την πολιτική αυτογνωσία της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας κατά τις επόμενες δεκαετίες (μήπως μέχρι το τέλος του εικοστού πρώτου αιώνα;). Το εκλογικό σώμα στη φονταμενταλιστική κοινωνία μας δεν είναι διαφοροποιημένο.

Αντιθέτως είναι μια ομοιογενής φονταμενταλιστική ολότητα που αποφασίζει για τα κοινωνικά πράγματα χωρίς συνείδηση και χωρίς ενδιαφέρον για το ιστορικό μέλλον της. Το εκλογικό σώμα αποφάσισε να είναι ο κυβερνήτης της Ελλάδας ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Αυτή η πολιτική απόφαση, ελπίζω και προσδοκώ, να μη μας οδηγήσει σε εθνικές περιπέτειες.

*Καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης