500ή ημέρα πολέμου στην Ουκρανία: μάχες, νεκροί και βόμβες διασποράς στα χέρια του Κιέβου

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, μετά τη ρωσική εισβολή στις 24 Φεβρουαρίου 2022 συμπληρώνει 500 ημέρες. Η μέρα ξεκίνησε με αναφορές για νεκρούς από ρωσικούς βομβαρδισμούς στην πολή Λιμάν στο Ντονέτσκ, αλλά και για πλήγματα σε βιομηχανικές μονάδες με μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed σε δύο περιοχές της Ουκρανίας. Την ίδια ώρα είναι σφοδρές οι αντιδράσεις για την απόφαση της Ουάσιγκτον να παράσχει στην Ουκρανία βόμβες διασποράς, που έχουν απαγορευθεί από τη Σύμβαση του Όσλο (2008).

Σύμβαση που πάντως δεν έχουν υπογράψει ούτε οι ΗΠΑ, ούτε η Ρωσία, ούτε η Ουκρανία. Η σύμβαση του 2008 θυμίζει τα όπλα διασποράς «σκοτώνουν άμαχους, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών, εμποδίζουν την ανάπτυξη», ενώ εμποδίζουν επίσης «την επιστροφή προσφύγων και εσωτερικά εκτοπισμένων για χρόνια».

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με αφορμή την ημέρα, επισκέφθηκε το Φιδονήσι, στη Μαύρη Θάλασσα, όπου το Κίεβο πέτυχε σημαντική νίκη στην αρχή του πολέμου με τη Ρωσία.

«Σήμερα είμαστε στο Νησί των Φιδιών, που ποτέ δεν θα το καταλάβει ο κατακτητής, όπως και την υπόλοιπη Ουκρανία, διότι είμαστε η χώρα των γενναίων», δήλωσε, ενώ ευχαρίστησε «από εδώ, από τον τόπο της νίκης, καθέναν από τους στρατιώτες μας για αυτές τις 500 ημέρες».

Βομβαρδισμοί

Σύμφωνα με τον Ουκρανό κυβερνήτη του Ντονέτσκ, Πάβλο Κιριλένκο, τουλάχιστον έξι άμαχοι σκοτώθηκαν και πέντε τραυματίσθηκαν στην πόλη Λιμάν στην περιοχή Ντονέτσκ της Ουκρανίας, από ρωσικούς βομβαρδισμούς. Όπως είπε, οι βομβαρδισμοί πραγματοποιήθηκαν περίπου στις 10 ώρα Ελλάδος και επλήγη κατοικημένη περιοχή. «Ένα σπίτι και ένα κατάστημα υπέστησαν ζημιές. Η αστυνομία εργάζεται στην περιοχή», ανάφερε στο Telegram.

Η πόλη Λιμάν είναι βασικός σιδηροδρομικός κόμβος στην ανατολική περιοχή του Ντονέτσκ. Ο ουκρανικός στρατός ανέφερε στην καθημερινή του στρατιωτική ενημέρωση ότι απέκρουσε προσπάθειες επίθεσης ρωσικών στρατευμάτων κοντά στην πόλη Λιμάν.

Επίσης, ο ουκρανικός στρατός ανακοίνωσε ότι κατέρριψε κατά τη διάρκεια της νύχτας πέντε μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed-136/131, κατά τη διάρκεια ρωσικής επίθεση εναντίον βιομηχανικών μονάδων και υποδομών στις περιοχές Ντεπροππετρόφκ και Κριβογκρλάντ, ευτυχώς χωρίς να υπάρξουν θύματα.

«Τη νύχτα της 8ης Ιουλίου 2023, ο εχθρός εκτόξευσε μη επανδρωμένα αεροσκάφη ιρανικής κατασκευής Shahed-136/131 από τη νοτιοανατολική κατεύθυνση (Primorsko-Akhtarsk, Krasnodar Krai). Μετά από την απάντηση της αντιαεροπορικής άμυνας, καταστράφηκαν πέντε μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed-136/131», αναφέρεται στην ανακοίνωση. «Μέρος των επιθετικών UAV, δεν κατέστη δυνατόν να αναχαιτισθεί. Οι Shahed έπεσαν σε βιομηχανικές μονάδες και μονάδες υποδομών στις περιοχές Ντεπροππετρόφκ και Κριβογκρλάντ».

Ο ΟΗΕ για τις απώλειες αμάχων

Με αφορμή την 500ή ημέρα του πολέμου, με ανακοίνωσή του ο ΟΗΕ κατήγγειλε τις απώλειες των ζωών αμάχων εξαιτίας της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Υπενθυμίζεται ότι οι πόλεις Μπούτσα (βόρεια, κοντά στο Κίεβο) και η Μαριούπολη (νοτιοανατολικά) έχουν μετατραπεί μετατράπηκαν σε σύμβολα φρικαλεοτήτων την περασμένη χρονιά, με τη Ρωσία να κατηγορείται από την Ουκρανία και τη Δύση για εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία.

Πάνω από 9.000 άμαχοι, ανάμεσά τους 500 παιδιά, έχουν σκοτωθεί από τις 24 Φεβρουαρίου του 2022, με αξιωματούχους του Οργανισμού να επισημαίνουν ότι ο πραγματικός απολογισμός πιθανόν είναι πολύ πιο βαρύς.

«Σήμερα, ξεπερνάμε άλλο ένα δυσοίωνο ορόσημο στον πόλεμο, στον οποίο οι άμαχοι οι ουκρανοί άμαχοι συνεχίζουν να πληρώνουν φρικιαστικό τίμημα», επισήμανε ο Νόελ Καλχούν, αναπληρωτής επικεφαλής της επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την επιτήρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ουκρανία.

Παρατηρητές αναφέρουν ότι, μολονότι μέσα στο 2023 ο αριθμός των θυμάτων είναι κατά μέσο όρο χαμηλότερος από αυτόν του 2022, άρχισε να αυξάνεται ξανά τον Μάιο και τον Ιούνιο. Για παράδειγμα, στις 27 Ιουνίου δεκατρείς άμαχοι, ανάμεσά τους τέσσερα παιδιά, σκοτώθηκαν σε πυραυλικό πλήγμα στην Κραματόρσκ (ανατολικά).

Μακριά από τα μέτωπα, στην πόλη Λβιβ (δυτικά), τουλάχιστον πέντε άνθρωποι σκοτώθηκαν και άλλοι 37 τραυματίστηκαν προχθές Πέμπτη το πρωί, σε βομβαρδισμό που ο δήμαρχος χαρακτήρισε τη μεγαλύτερη επίθεση εναντίον πολιτικών υποδομών από το ξέσπασμα του πολέμου.

Η UNESCO τόνισε εξάλλου πως η επίθεση αυτή ήταν η πρώτη σε περιοχή προστατευόμενη από τη Σύμβαση για την Παγκόσμια Κληρονομιά και ότι προκάλεσε ζημιές σε ιστορικό κτίριο.

Οργή για τις βόμβες διασποράς

Στο μεταξύ, η ανακοίνωση του Λευκού Οίκου ότι θα προχωρήσει στο σχέδιο για προμήθεια στην Ουκρανία πυρομαχικών διασποράς, έχει προκαλέσει την αντίδραση οργανώσεων για τα δικαιώματα του ανθρώπου, εξαιτίας των συνεπειών χρήσης αυτών των βομβών για τους αμάχους.

Τα πυρομαχικά διασποράς αποτελούνται από τον φορέα (βόμβα, οβίδα) και τα λεγόμενα «υποπυρομαχικά», εκρηκτικά μικρού μεγέθους που διασπείρονται σε μεγάλη έκταση, αλλά δεν εκρήγνυνται όλα όταν πέφτουν στο έδαφος και μετατρέπονται de facto σε νάρκες κατά προσωπικού. Από στρατιωτική σκοπιά, θεωρούνται χρήσιμα καθώς επιτρέπουν να πλήττονται μεγάλοι εχθρικοί σχηματισμοί, πίστες αεροδρομίων, ή περιοχές για να εμποδιστεί η προέλαση των αντιπάλων. Ωστόσο, λόγω της φύσης τους, σκοτώνουν αδιακρίτως, κατά παραβίαση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Σύμφωνα με ειδικούς, το 5% έως 40% των υποπυρομαχικών δεν εκρήγνυται όταν πέφτει στο έδαφος, παραμένει εκεί και μπορεί να εγείρει κίνδυνο ακόμα και για δεκαετίες.

Τον Αύγουστο του 2022, το Παρατηρητήριο Πυρομαχικών Διασποράς (Cluster Munition Monitor), στο οποίο συμμετέχουν διάφορες ΜΚΟ, τόνιζε πως η Ουκρανία ήταν τότε το μοναδικό πολεμικό θέατρο όπου χρησιμοποιούνταν βόμβες διασποράς, από τον ρωσικό στρατό εν προκειμένω.

Αντιδρώντας στην απόφαση των ΗΠΑ, ο Μπατίστ Σαπουί της οργάνωσης Handicap International – Humanity and Inclusion (HI), επισημαίνει ότι συνιστά «μακροπρόθεσμη θανατική ποινή για αμάχους. Ακόμη αγέννητοι άνθρωποι θα γίνουν θύματα». Και σημειώνει ότι η χρήση τους εγείρει επίσης «εμπόδιο στην πρόσβαση στις πληττόμενες περιοχές ανθρωπιστικών οργανώσεων», πλήττοντας περαιτέρω τους πληττόμενους πληθυσμούς.

Συνολικά 123 χώρες –αλλά όχι η Συρία, οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα και το Ισραήλ– υπέγραψαν τη σύμβαση του Όσλο το 2008, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2010 και απαγορεύει την παραγωγή, την αποθήκευση, την πώληση και τη χρήση πυρομαχικών διασποράς. Τέτοια όπλα χρησιμοποιήθηκαν μαζικά στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ οι ΗΠΑ τα χρησιμοποίησαν στους πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, όπως και το Ισραήλ στον Λίβανο, κυρίως στη σύρραξη με τη Χεζμπολάχ το 2006.

«Ακόμα προσπαθούμε να μαζέψουμε αμερικανικά υποπυρομαχικά στο Λάος» σχεδόν 50 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου στο Βιετνάμ, τονίζει ο κ. Σαπουί.

Η αποστολή όπλων διασποράς στην Ουκρανία σηματοδοτεί «κλιμάκωση» από πλευράς ΗΠΑ, είναι «αντιπαραγωγική» και «δεν κάνει τίποτε άλλο πέρα από το να αυξάνει τον κίνδυνο για τον άμαχο πληθυσμού που έχει παγιδευτεί σε πεδία μαχών», στηλίτευσε ο Ντάριλ Κίμπαλ, της αμερικανικής οργάνωσης Ένωση για τον Έλεγχο των Εξοπλισμών (Arms Control Association). Οι βόμβες διασποράς, τόνισε, «δεν κάνουν καμιά διάκριση ανάμεσα σ’ έναν ουκρανό κι έναν ρώσο στρατιώτη. Η αποτελεσματικότητά τους είναι υπερτιμημένη και ο αντίκτυπος στους άμαχους είναι αναγνωρισμένος αλλά συχνά αγνοείται».

Στις εμπόλεμες ζώνες ανά τον κόσμο, οι άμαχοι αποτελούν το 97% των θυμάτων (νεκρών και τραυματιών) και το 66% από αυτούς είναι παιδιά, με βάση τα δεδομένα από τις ζώνες στις οποίες η ηλικία συμπεριλαμβάνεται στα στατιστικά στοιχεία, σύμφωνα με έκθεση του Cluster Munition Monitor.

Και 29 χώρες ή περιοχές του κόσμου είναι γνωστό ή υπάρχουν υποψίες πως είναι σπαρμένες με υποπυρομαχικά που δεν έχουν εκραγεί εξαιτίας της χρήσης πυρομαχικών διασποράς, ανάμεσά τους δέκα κράτη μέλη της Σύμβασης του Όσλο.