«Ομίχλη στη Μάγχη»

Ομίχλη στη Μάγχη, η ηπειρωτική Ευρώπη απομονωμένη, με τη φράση αυτή οι γνωστοί για το αυτοϋπονομευτικό τους χιούμορ Βρετανοί σατιρίζουν μια άκρως υποκειμενική πρόσληψη της πραγματικότητας.

Ενάμιση χρόνο μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και λίγες μέρες πριν από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους της Λιθουανίας η τηλεδιάσκεψη κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης, που συνήλθε υπό την προεδρία του πρωθυπουργού της Ινδίας Μόντι και με τη συμμετοχή του Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ, δείχνει μια εντελώς διαφορετική πρόσληψη της παγκόσμιας πραγματικότητας.

Για να επιστρέψουμε στο αρχικό ερώτημα ποιος είναι απομονωμένος όταν υπάρχει ομίχλη στη Μάγχη, οι συγκρουόμενες απόψεις της Δύσης από τη μια μεριά και των άλλων αναδυόμενων κέντρων ισχύος του πλανήτη είναι μια πρωτόγνωρη κατάσταση στη διεθνή σκηνή.

Η παγκόσμια σκηνή στην περίοδο 1945-91 υπήρξε διπολική με πρωταγωνιστές τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ.

Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ στα τέλη του 1991 οι ΗΠΑ ανακηρύχτηκαν μόνη υπερδύναμη, υποσχόμενες μια επωφελή για όλους Pax Americana που θα διασφάλιζε τη σταθερότητα και την ασφάλεια της παγκοσμιοποίησης.

Οι επεμβάσεις των ΗΠΑ στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν, στη Γιουγκοσλαβία και στη Λιβύη υπήρξαν ακραία παραδείγματα μονομερούς παρεμβατισμού με παράκαμψη όχι μόνον του ΟΗΕ αλλά και του ίδιου του ΝΑΤΟ.

Παρά την κατάχρηση μονομερούς ηγεμονικού παρεμβατισμού μέχρι το τέλος της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα καμία δύναμη ή συνασπισμός δυνάμεων δεν αμφισβήτησε την ηγεμονική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ.

Παράδοξο των καιρών, οι ΗΠΑ αντί να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Νίξον-Κίσινγκερ, οι οποίοι το 1972 προσέγγισαν την Κίνα του Μάο για να διαπραγματευτούν στη συνέχεια από θέση ισχύος με την ΕΣΣΔ του Μπρέζνιεφ, επέλεξαν έναν διμέτωπο ψυχρό πόλεμο και με το Πεκίνο και με τη Μόσχα, μια αντιπαράθεση που την παρουσίασαν ως μάχη του ελεύθερου κόσμου με τα αυταρχικά καθεστώτα.

Η επιλογή αυτή των ΗΠΑ, να επιστρέψουν σε μια διπολική αντιπαράθεση, λειτούργησε απ’ ό,τι φαίνεται ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία, καθώς η εξέλιξη που επιχειρείται να ματαιωθεί επιταχύνεται.

Το όραμα ενός πολυκεντρικού-πολυπολικού κόσμου ενέπνεε πάντοτε ανησυχία ότι θα προκαλέσει ανεξέλεγκτη αποσταθεροποίηση, οι εξελίξεις όμως των τελευταίων χρόνων δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η ίδια η σύνθεση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης, με τη συνύπαρξη της Κίνας, της Ινδίας, του Πακιστάν, του Ιράν και του Καζακστάν, όχι μόνον δεν πιστοποιεί ενίσχυση της αστάθειας αλλά πριμοδότηση της σταθερότητας καθώς στον Οργανισμό μετέχουν χώρες με προαιώνιες συγκρούσεις και ανταγωνιστικές περιφερειακές βλέψεις.

Είναι πλέον κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι ταυτόχρονα με την ανασύνταξη της διατλαντικής σχέσης επιχειρείται από τα άλλα, παλαιά και αναδυόμενα κέντρα ισχύος του πλανήτη μια πρώτη προσπάθεια πλεύσης στα αχαρτογράφητα νερά ενός πολυκεντρικού και πολυπολικού κόσμου.

Με εξαίρεση τις μεγάλες δυνάμεις στην Ευρώπη, που άλλες δεν θέλουν και άλλες δεν μπορούν να χειραφετηθούν, η πλειονότητα των χωρών–μελών των BRICS και της Ομάδας των G-20 είναι πολύ πιο κοντά στη νέα διεθνή σταθερότητα που αναζητά ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σανγκάης παρά στη νέα μάχη του ελεύθερου κόσμου κατά των αυταρχικών καθεστώτων, δηλαδή της Κίνας και της Ρωσίας.