Στις 6 Ιουλίου δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η έκθεση Στρατηγικής Προοπτικής Διερεύνησης για το 2023 με τίτλο «Η βιωσιμότητα και η κοινωνική ευημερία στην καρδιά της ανοιχτής στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης». Η έκθεση επιχειρεί να ρίξει φως στις προκλήσεις που πρόκειται να αντιμετωπίσει η Ε.Ε. στην πορεία της προς την επίτευξη της βιωσιμότητας τα επόμενα χρόνια. Οπως επισημαίνεται, αυτή η πορεία προϋποθέτει επιλογές που θα επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνίες και τις οικονομίες της Γηραιάς Ηπείρου. Σε αυτό το πλαίσιο προτείνονται ορισμένοι τομείς δράσης για την επίτευξη των στόχων μιας κοινωνικά και οικονομικά βιώσιμης Ευρώπης με ισχυρότερο ρόλο στο διεθνές γίγνεσθαι.
Η έκθεση υπογραμμίζει πως διανύουμε την εποχή της μονιμοκρίσης (permacrisis) και των πολυκρίσεων (polycrisis). Μια εποχή που συνδυάζει τις αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, τις πανδημίες και την εισβολή Πούτιν στην Ουκρανία. Πιθανές νέες συγκρούσεις ή και κλιμάκωση των υφιστάμενων, μαζικές εκτοπίσεις, οικονομικές κρίσεις και νέες πανδημίες είναι περιπτώσεις πιθανών κρίσεων που ενδέχεται να αντιμετωπίσουμε στο μέλλον. Η πρωτοφανής κλίμακα των μεταβάσεων που βιώνουμε, δημιουργεί ποικίλες αναταράξεις που επηρεάζουν τις κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Γεγονός που επιβάλλει να ληφθούν υπόψη οι διασταυρούμενες επιπτώσεις αυτών των ζητημάτων.
Οι κύριες διαστάσεις των μελλοντικών προκλήσεων περιλαμβάνουν την άνοδο της γεωπολιτικής και την αναδιαμόρφωση της παγκοσμιοποίησης, τη βιώσιμη οικονομία και την κοινωνική ευημερία, τις πιέσεις για εξασφάλιση επαρκών χρηματοδοτήσεων, την αυξανόμενη ζήτηση για δεξιότητες και ικανότητες που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες του μέλλοντος, τις ρωγμές στην κοινωνική συνοχή και τις απειλές για τη δημοκρατία και για το σημερινό κοινωνικό συμβόλαιο.
Οπως εκτιμάται, τα συγκεκριμένα ζητήματα πρόκειται να έχουν άμεσο αντίκτυπο στον ευρωπαϊκό χώρο και στις εθνικές οικονομίες και, συνεπώς, ο στόχος μιας βιώσιμης Ευρώπης απαιτεί συντονισμένη παρέμβαση. Σύμφωνα με τα αποτέλεσμα της μελέτης προοπτικής διερεύνησης προτείνονται ορισμένοι τομείς δράσεις για την αντιμετώπιση των παραπάνω προκλήσεων.
Οι τομείς αυτοί αφορούν την εξασφάλιση ενός νέου ευρωπαϊκού κοινωνικού συμβολαίου με όρους βιωσιμότητας, την προώθηση μιας ανθεκτικής οικονομίας μηδενικών ρύπων, την ενίσχυση των συνεργασιών μεταξύ της Ε.Ε. και των βασικών της εταίρων, και τις αλλαγές στα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης. Επίσης, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην κατάρτιση των κρατικών προϋπολογισμών στη βάση της βιώσιμης ανάπτυξης και στη δίκαιη και αποτελεσματική φορολογία, στη μετατόπιση των πολιτικών και οικονομικών δεικτών προς τη διασφάλισης της κοινωνικής ευημερίας, στην ενίσχυση της δημοκρατίας μέσω της ουσιαστικής συμμετοχής των πολιτών, και στην αναβάθμιση της εργαλειοθήκης πολιτικής προστασίας της Ε.Ε.
Ενώ σε κοινοτικό επίπεδο η συζήτηση για το κοινό μέλλον των λαών της Ευρώπης αποτελεί προτεραιότητα, την ίδια στιγμή παρατηρούμε πως στην ελληνική περίπτωση απουσιάζουν από το δημόσιο διάλογο ζητήματα όπως αυτά που προαναφέραμε. Παράλληλα, η νέα πραγματικότητα που βιώνουμε απαιτεί εργαλεία πολιτικής που θα υπερβαίνουν τη μυωπική λογική του εκλογικού κύκλου και θα έχουν στραμμένο το βλέμμα στο δίκαιο και βιώσιμο μέλλον.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως στόχο εδώ και τέσσερα χρόνια την πλήρη υιοθέτηση των εργαλείων και των μεθόδων της προοπτικής διερεύνησης, στο πλαίσιο χάραξης της ευρωπαϊκής πολιτικής. Ο εναρμονισμός των μεθόδων σχεδιασμού δημόσιας πολιτικής με τις βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές προοπτικής διερεύνησης αποτελεί αναγκαιότητα και για τη χώρα μας, εφόσον θέλουμε να κατανοήσουμε τους μεγάλους μετασχηματισμούς της εποχής μας.
*Υποψήφιος διδάκτορας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
