«Μια καινούρια σκούπα σκουπίζει με καινούριο τρόπο» (ρωσική παροιμία)
Mας αρέσει να κάνουμε προβλέψεις. Και ίσως ακόμα πιο πολύ μας αρέσει όταν αυτές επιβεβαιώνονται και μας πιστώνουν οι άλλοι πως «πέφτουμε μέσα». Τότε, όταν μας πλησιάζει κάποιος περιμένουμε πώς και πώς να πάει ο ίδιος την κουβέντα προς τα εκεί για να δεχτούμε τα εύσημα… Υπάρχουν, όμως, κάποια πράγματα για τα οποία το να κάνεις προβλέψεις δεν είναι κάτι το εύκολο. Σχεδόν δεν ενδείκνυται θα λέγαμε… Ένα από αυτό είναι τα διάφορα δρώμενα που λαμβάνουν συχνά πυκνά στη Ρωσία. Πια η πληροφόρηση είναι πολύ περισσότερη από αυτήν που υπήρχε στα χρόνια της ΕΣΣΔ, όμως αυτό το στοιχείο το γνωρίζουν πολύ καλά πρωτίστως εκείνοι που φιλτράρουν και κατευθύνουν τους εκάστοτε σχεδιασμούς…
Σε σημαντικά γεγονότα, που κατά τη διάρκειά τους κόβουν την ανάσα όσων μπορούν να συνειδητοποιήσουν πιθανές ευρύτερες επιπτώσεις, το ενδιαφέρον όλων αποκτά σχεδόν μονοπωλιακό χαρακτήρα. Ο καθένας τοποθετείται για να εξυπηρετήσει το δικό του σκοπό και λιγότεροι διατυπώνουν εύλογα ερωτήματα για να μπορέσουν να καταλάβουν τι γίνεται… Η στάση της Wagner, σε καιρό πολέμου για το ρωσικό κράτος…, ήταν πολύ λογικό να προκαλέσει διαφόρων ειδών ερμηνείες και σχολιασμούς… Με την αλήθεια την ίδια, αφού πρώτα κοίταξε να δει αν η δική της μάσκα ήταν στη θέση της, κάθεται στη γωνία και χαμογελάει.
Oι όψιμοι και πιο σταθεροί αντιρωσιστές χαίρονταν πριν καν δουν την τελική έκβαση. Το σκεπτικό τους απλό, κατανοητό και σε μεγάλο ποσοστό προβλέψιμο: Αναμπουμπούλα στη ρωσική επικράτεια; Καλό πράγμα (για εμάς…), σου λένε. Οι κομμουνιστές εστίασαν για άλλη μία φορά σε αδυναμίες και λάθη της κεντρικής εξουσίας του συστήματος του Κρεμλίνου, δηλαδή της σύγχρονης αστικής τάξης που έχει τα εξουσιαστικά ηνία στη Ρωσία. Οι δε Πουτινιστές; Μας κλείνουν το μάτι, γιατί διατηρήθηκε ο Βλαντίμιρ Πούτιν στο επίκεντρο, γιατί ενδυναμώθηκε, γιατί απέκρουσε δίχως μεγάλες συνέπειες μία επικίνδυνη κίνηση εναντίον του, γιατί μπορεί να θέσει κάποιους υπό τον έλεγχο του κράτους, κλπ. Βέβαια, εγώ πια σε τέτοιες περιπτώσεις εκτιμώ (υπολογίζω και φοβάμαι και λίγο…) εκείνους που σιωπούν…
Βέβαια, και το λέω γενικά, πραξικοπήματα, επαναστάσεις, στάσεις, που δεν έχουν κοινωνικά-λαϊκά ερείσματα και που εκδηλώνονται σε στυλ παρέλασης επικοινωνιακών «αναζητήσεων», στατιστικά (και ουσιαστικά) είναι πολύ δύσκολο να ευδοκιμήσουν… Έχουν από την αρχή υπονομεύσει την τύχη τους, εκτός και αν ο σκοπός της όποιας κινητικότητας είναι να εξελιχθούν τα πράγματα ακριβώς έτσι και σε συγκεκριμένα (στενά…) χρονοδιαγράμματα…
Τι ισχύει τελικά; Τι ήταν η συγκεκριμένη ιστορία που ανακίνησε ο Πριγκόζιν; Ξεκινάμε από τα γεγονότα. Αυτά μπορούμε να τα συγκεντρώσουμε και να τα σταχυολογήσουμε. Ύστερα αρχίζουμε να καταγράφουμε σενάρια. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ήδη αναπτύχθηκαν στο δημόσιο λόγο και σε διεθνές επίπεδο, πολλά τέτοια. Για κινήσεις του Πούτιν που έπρεπε να προλάβει την ημερομηνία ορόσημο της 1ης Ιουλίου, για έντεχνο τρόπο μετακίνησης δυνάμεων της Wagner στη Λευκορωσία, για μορφές πίεσης που άπτονται ανταγωνιστικών συμφερόντων στο εσωτερικό της ρωσικής άρχουσας τάξης, για δάκτυλο των Δυτικών, και πάει λέγοντας… Όλα τα γνωστά και άγνωστα σενάρια, παλιά και φρέσκα, στο προσκήνιο. Πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις οι εμπνεύσεις φτάνουν στο φουλ και οι λέξεις (είτε με τα στόματα, είτε με τα πληκτρολογια) βγαίνουν με αξιοθαύμαστη πυκνότητα…
Και τελικά πού καταλήγουμε; Τι έγινε στη Ρωσία πριν από δέκα μέρες περίπου; Θα απογοητεύσω όποιους περιμένουν μία σαφή και συγκεκριμένης κατεύθυνσης απάντηση. Όποιος ισχυρίζεται πως μπορεί να αποκωδικοποιήσει και να ερμηνεύσει το Κρεμλίνο (και τους ευρύτερους περίγυρους…) μάλλον αυταπατάται. Γιατί και τα πιο σωστά συμπεράσματα να δημοσιολογήσεις και επαρκή γνώση να διαθέτεις (ακόμα και εσωτερική), ποτέ δεν μπορείς να εξαντλήσεις τις πιθανές ερμηνείες. Γιατί το ρωσικό κατεστημένο εφαρμόζει εδώ και δεκαετίες πρακτικές «σκακιστικού» και «επιστημολογικού» περιεχομένου που πάντα όλοι οι υπόλοιποι θα έχουμε απορίες και θα μας λείπουν κομμάτια στο παζλ. Κάποιοι επιδιώκουν διακαώς να είναι λίγο ή πολύ πιο μπροστά ακόμα και από την πιο δυνατή λογική, που υστερεί όμως σε συνθετότητα και γνώση των πραγματικών στοχεύσεων…
Ακόμα και η χρήση λέξεων σκληρών όπως προδότης ή πισώπλατη μαχαιριά μπορούν να γίνουν αντιληπτές ως οι επικοινωνιακά κατάλληλες για να εκτυλιχθεί ένας σχεδιασμός δημιουργώντας το κατάλληλο κλίμα στη ρωσική κοινή γνώμη. Χωρίς αυτό να σημαίνει πως οι εκφραστές τους τις αντιλαμβάνονται με την χροιά που έχουν στην καθομιλουμένη…
Οι δυτικοί δημοσιολόγοι πιστεύουν πως ο Πούτιν αποδυναμώθηκε; Ή είναι σίγουροι πως η διάδοχη κατάσταση στην κορυφή της ρωσικής ιεραρχίας (όταν αυτή δρομολογηθεί συντονισμένα και έντεχνα από τα πραγματικά κέντρα εξουσίας της Μόσχας) θα είναι προτιμότερη (για τη Δύση…) συνθήκη από τη σημερινή; Μπορούμε να ξέρουμε από ποιους και γιατί έλαβε χώρα η κρίση με τη Wagner; Και τι επιπτώσεις θα έχει στο άμεσο μέλλον στα πολεμικά μέτωπα στην Ουκρανία και στο εσωτερικό των ενδοεξουσιαστικών αντιθέσεων της ρωσικής κρατικής ελίτ; Εγώ δηλώνω πως δεν μπορώ…
Αφήνουμε, λοιπόν, το χρόνο να πάρει το λόγο και τα ηνία. Η ρωσική ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα όπου διάφορα παράδοξα που «μας στέλνουν αδιάβαστους όλους»… Σε συζητήσεις με φίλους εστιάζω σε δύο τέτοια από το παρελθόν. Μέρες Αυγούστου 1991. Γίνεται πραξικόπημα και σκληροπυρηνικοί κομμουνιστές με σημαίνουσες θέσεις στο σοβιετικό κρατικό μηχανισμό περιορίζουν τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στο εξοχικό του… Ξαφνικά, χωρίς μάχη, χωρίς να εμπλακούν ενεργά οι μάζες προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση…, η εξέγερση των συντηρητικών σταματάει και ο Γκορμπατσόφ επιστρέφει απελεύθερος και νικητής. Για να παραδώσει την εξουσία στον Γιέλτσιν… Δηλαδή, κομμουνιστές ανατρέπουν τον σοσιαλδημοκράτη, οπισθοχωρούν και αναλαμβάνει πια τα ηνία με τη συγκατάθεση του δεύτερου ο φιλελεύθερος. Στο σήμερα, τόσες δεκαετίες μετά, είναι δύσκολο για κάποιον οξυδερκή μελετητή να βρεθεί άλλος πιο πρόσφορος τρόπος για την παράδοση της σκυτάλης…
Στα σημερινά δρώμενα, εξάλλου, υπάρχει ένα παράδοξο-«λεπτομέρεια» για το οποίο τα κατά τα άλλα λαλίστατα περί της Ρωσίας διεθνή ΜΜΕ δεν αναφέρουν και τόσα πολλά… Ο Ναβάλνι είναι ένας παλιός εθνικιστής που φαινομενικά έχει αναλάβει την εκπροσώπηση μίας πιο φιλελεύθερης εκδοχής στην άσκηση των εξουσιαστικών καθηκόντων, που όμως στις τελευταίες εκλογές για τη Δούμα προσκάλεσε τους οπαδούς του να ψηφίσουν το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας…
Τελικό δικό μου συμπέρασμα; Με τη Ρωσία δεν μπορείς ποτέ να είσαι σίγουρος. Ακόμα και για τα πιο προφανή, και ειδικά για τα πιο λογικοφανή. Και το δεύτερο: Όσον αφορά στη λειτουργία της ρωσικής οικονομίας και του ρωσικού πολιτικού κατεστημένου, μπορούμε να προβλέψουμε πού θα κάτσει στο άμεσο μέλλον η μπίλια στη ρουλέτα κρατικού-ιδιωτικού; Στο σήμερα είναι σχεδόν απίθανο να έχουμε κάποια βεβαιότητα… Εγώ προσωπικά ξέρω τι θέλω, αλλά ξέρω πως δεν έχει και πολύ νόημα ακόμα και το τι νομίζω πως καταλαβαίνω… Άλλες τεχνοτροπίες, άλλες κουλτούρες, άλλες λογικές, και όσα περισσότερα μαθαίνεις τόσο περισσότερο αποφεύγεις να μιλήσεις…
