Ζούμε στην εποχή της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης. Η πρώτη έφερε ατμομηχανές, ατμόπλοια και την εκβιομηχάνιση της ύφανσης και της εξόρυξης. Η δεύτερη εξηλέκτρισε μεγάλο μέρος του κόσμου, εισήγαγε τη σύγχρονη γραμμή συναρμολόγησης και έφερε το αυτοκίνητο και το αεροπλάνο.
Η τρίτη επικεντρώθηκε γύρω από τον υπολογιστή και την αρχική ψηφιοποίηση. Αυτό που καθιστά την τέταρτη μοναδική είναι ότι επικεντρώνεται στην ανθρώπινη σκέψη, καθώς -κυρίως- με την τεχνητή νοημοσύνη την ελέγχει, την καθοδηγεί, την υποκαθιστά και ενίοτε την επιβάλλει. Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης έχει μεταφερθεί από τις αίθουσες των πανεπιστημίων και των ινστιτούτων στα ΜΜΕ, τα οποία έχουν διαπιστώσει ότι εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο φοβούνται τον γκρίζο κόσμο τού αύριο.
Σήμερα, η δημόσια συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη επικεντρώνεται σε τρία θέματα: Το πρώτο αφορά τον φόβο ενός περιστατικού στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη θα ξεφεύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο, με πιθανώς καταστροφικές συνέπειες.
Το δεύτερο, τις επιπτώσεις που θα έχει η αντικατάσταση των ανθρώπων από μηχανές όχι μόνο στην αγορά εργασίας αλλά στον πολιτισμό, στην πολιτική, στη γνώση, στην…
Το τρίτο σχετίζεται με τη συρρίκνωση του «ιδιωτικού», αφού στον κόσμο τού αύριο οι κυβερνήσεις θα παρακολουθούν, θα κατανοούν και θα ελέγχουν τη σκέψη των πολιτών τους πολύ πιο στενά από ποτέ άλλοτε.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το καθένα από τα θέματα αυτά θα επιφέρουν κοσμογονικές και αμετάκλητες αλλαγές στην καθημερινότητα, τις οποίες ακόμα και εξειδικευμένοι επιστήμονες δεν μπορούν ούτε να προσδιορίσουν με ακρίβεια ούτε και να τις φανταστούν, αφού στο νέο περιβάλλον η εξέλιξη της γνώσης και της τεχνολογίας θα γίνεται με πρωτόγνωρη ταχύτητα και σφοδρότητα.
Η μόνη δυνατότητα που έχουν σήμερα οι άνθρωποι είναι να προσπαθήσουν να εξασφαλίσουν ότι το νέο πλαίσιο διακυβέρνησης δεν θα υποχρεώσει τις κοινωνίες να ζήσουν σε συνθήκες ψηφιακού φεουδαρχισμού. Αλλά και αυτό φαντάζει ακατόρθωτο, αφού κανείς δεν ασχολείται με τη μορφή που θα πρέπει να έχει ο ψηφιακός κόσμος:
Θα εστιάζεται στην προστασία των «χαμένων» με αποτελεσματικά δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας, ενεργητικές πολιτικές αγοράς εργασίας και αποτελεσματικά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης;
Θα αφεθεί στις νεοκλασικές οικονομικές πολιτικές του laissez-faire, με την ελπίδα ότι ο πλούτος που θα προκύψει θα ωφελήσει όλους τους τομείς της κοινωνίας;
Θα αποδεχτεί ένα αυταρχικό ψηφιακό μοντέλο διακυβέρνησης που θα καθορίζει το αποδεκτό, θα ελέγχει τις αποκλίσεις και θα τιμωρεί τους «ανυπάκουους» ή θα απαιτήσει ευρύτερες συναινέσεις, ώστε να εξασφαλίσει τη δίκαιη μοιρασιά των κερδών της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης;
Εύλογα κάποιοι θα αναρωτηθούν: Λίγα εικοσιτετράωρα πριν από τις εκλογές, ασχολείσαι με καταστάσεις που παραπέμπουν σε επιστημονική φαντασία; Για το «επιστημονική» θα συμφωνήσω αλλά για το «φαντασία» έχω πολλές ενστάσεις, που έγιναν ακόμα περισσότερες, όταν βίωσα την εισβολή της «τεχνητής νοημοσύνης» στο σαλόνι μου.
Υπερβολές; Καθόλου. Αξίζει τον κόπο να αναζητήσετε την τηλεοπτική διαφήμιση για το κλιματιστικό που αξιοποιεί την «τεχνητή νοημοσύνη», για να εξασφαλίσει στον χρήστη το ιδανικό περιβάλλον για να ζει! Η οξυδέρκεια και -κυρίως- η επινοητικότητα του διαφημιστή προκαλεί έκπληξη και θαυμασμό, όχι τόσο για το περιεχόμενο όσο για την ικανότητα της αγοράς να αντλεί επιχειρήματα ακόμα και από τους αχαρτογράφητους χώρους της επιστήμης.
Μερικά δευτερόλεπτα αργότερα, όταν μια πολιτική διαφήμιση προς άγραν ψηφοφόρων διαδέχθηκε αυτή που προσπαθούσε να προσελκύσει πελάτες προβάλλοντας τα επιτεύγματα του κλιματιστικού με «τεχνητή νοημοσύνη», η έκπληξη μετατράπηκε σε οργή.
Μηνύματα με ημερομηνία λήξης. Γηραλέες σκέψεις που φτιασιδώθηκαν, για να μοιάζουν νέες. Κατεψυγμένες υποσχέσεις, υποταγμένες στις προτεραιότητες που υποδεικνύουν οι έρευνες αγοράς. Κραυγές πανηγυρτζήδων που προσπαθούν να πουλήσουν τη μιας χρήσης πραμάτεια τους. Το μέλλον να πλακώνεται από τα πιο επώδυνα φορτία του γκρίζου παρόντος.
Λέξη για το ψηφιακό μέλλον που απειλεί θέσεις εργασίας, την ελευθερία έκφρασης (σ.σ. τα κινεζικά λογισμικά που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη και τα οποία ήδη έχουν εξαχθεί σε τουλάχιστον δέκα χώρες, παρακολουθούν την έκφραση για να καταστείλουν τη σκέψη) και επιβάλλει την… πρόγνωση. Τσιμουδιά για το ψηφιακό αυταρχικό κράτος που θα κάνει τις ιστορίες του Οργουελ να μοιάζουν με παραμύθια του Αντερσεν.
Αν το κριτήριο για την αξιολόγηση του πολιτικού συστήματος είναι η προετοιμασία της κοινωνίας για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις προκλήσεις τού αύριο, τότε θα πρέπει να ανησυχούμε από σήμερα, καθώς τα σημάδια για το τσουνάμι των αμετάκλητα τετελεσμένων της ψηφιακής εποχής όλο και πυκνώνουν.
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
