Η μεταξωτή «γέφυρα» που ενώνει χώρες και ιστορίες

Ιστορίες από μετάξι, για το μετάξι, «Σαν μετάξι»… την πολύτιμη αυτή λεπτεπίλεπτη υφαντική ίνα που παράγεται από το κουκούλι του μεταξοσκώληκα και αγαπήθηκε ανά τους αιώνες μέχρι σήμερα. Ιστορίες για τα στάδια παραγωγής, για τη χρήση και την αποθέωση στη μακρινή Ιαπωνία αλλά και το δικό μας Σουφλί παρουσιάζει η ομώνυμη έκθεση.

Συνδιοργανώνεται από το Πολιτιστικό Ιδρυμα του Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) και το Μουσείο Ασιατικής Τέχνης στην Κέρκυρα, που δανείζει για πρώτη φορά πολύτιμα εκθέματα τα οποία ταξιδεύουν στην άκρη της χώρας, στην καρδιά του ακριτικού Εβρου, στο Σουφλί, που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από τον ποταμό. Εκεί όπου τον 19ο αιώνα άκμασε η βιομηχανία του μεταξιού και η ενασχόληση με τη σηροτροφία απέσπασε το ενδιαφέρον των κατοίκων.

Τα εκθέματα της περιοδικής έκθεσης βρίσκονται σε άμεσο διάλογο με τη θεματική του ξεχωριστού Μουσείου Μετάξης του ΠΙΟΠ, που στεγάζεται στο Αρχοντικό Κουρτίδη (1883) και θα φιλοξενήσει την έκθεση «Σαν μετάξι» που μεταξύ άλλων αναζητά κοινά στοιχεία μεταξύ των δύο πολιτισμών, του ιαπωνικού και του ελληνικού.

Η έκθεση είναι ο καρπός συνεργασίας ανάμεσα στο ιδιωτικό Μουσείο και το κρατικό, το Μουσείο Ασιατικής Τέχνης Κέρκυρας, το μοναδικό στην Ελλάδα που είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στον πολιτισμό της Ασίας και χαίρει παγκόσμιας αναγνώρισης καθώς έργα από τις πολύτιμες συλλογές του συχνά παρουσιάζονται σε διεθνείς εκθέσεις.

Εβδομήντα επιλεγμένα αυθεντικά αντικείμενα ταξιδεύουν στο Σουφλί, όπως οι δώδεκα έγχρωμες ξυλογραφίες του Kitagawa Utamaro (π. 1753-1806) από τη σειρά «Η ενασχόληση των γυναικών με τη σηροτροφία». Ο περίφημος Ιάπωνας ζωγράφος και δάσκαλος ήταν από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της παραδοσιακής ξυλογραφίας και στα έργα του απεικόνισε και εξύμνησε την ομορφιά των γυναικών και της φύσης.

Στη συγκεκριμένη σειρά αποδίδει τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας που παραδοσιακά ανήκε στις γυναικείες εργασίες και αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους κλάδους της οικονομίας τού Edo (σημερινό Τόκιο).

Οι επισκέπτες θα θαυμάσουν στην έγχρωμη ξυλογραφία τη σύνθεση με τις τρεις γυναίκες που ντυμένες με τις παραδοσιακές φορεσιές της Ιαπωνίας «Μαζεύουν φύλλα μουριάς». Υπέρκομψες, με μικρό κάλυμμα στο κεφάλι ή καλοχτενισμένη κόμη με τον χαρακτηριστικό κότσο, χωρίς υποδήματα, επιδίδονται με λεπτεπίλεπτες κινήσεις στο μάζεμα των φύλλων ή «Ξετυλίγουν την κλωστή από το κουκούλι», στην έτερη ομώνυμη σύνθεση.

Επίσης παρουσιάζεται η τρίπτυχη ξυλογραφία του Kikukawa Eizan (1787-1867) «Τρεις σύγχρονες καλλονές δροσίζονται στην απογευματινή αύρα» – κιμονό με περίτεχνα κεντήματα από μεταξωτές κλωστές, μεταξωτές ζώνες obi (που καλύπτει το κιμονό), περόνες κόμμωσης κ.ά.

«Σταθερά προσηλωμένοι στις δημιουργικές συμπράξεις και στα οφέλη που αυτές επιφέρουν στο πεδίο ανάδειξης στοιχείων της πολιτισμικής ταυτότητας των περιοχών όπου δραστηριοποιούμαστε, συνεργαζόμαστε με το Μουσείο Ασιατικής Τέχνης Κέρκυρας, το μοναδικό μουσείο στην Ελλάδα που είναι αφιερωμένο στην τέχνη και τις αρχαιότητες της Ασίας», λέει στην «Εφ.Συν.» η Αλεξάνδρα Ράπτη, διευθύντρια του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.

«Με αφετηρία το μετάξι και τη σηροτροφία, οι επισκέπτες της περιοδικής έκθεσης θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν πτυχές της ιστορίας, της παραγωγής και της χρήσης του μεταξιού στην Ιαπωνία καθώς επίσης να “μυηθούν” στον γοητευτικό και, εν πολλοίς, παρεξηγημένο κόσμο της γκέισας. Εβδομήντα έργα σπάνιας ομορφιάς και ιστορικής αξίας λειτουργούν ως νοητοί δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των γυναικών που ασχολήθηκαν με τη σηροτροφία στην Ιαπωνία και στο Σουφλί, κατά τη νεότερη περίοδο.

»Με την επιστημονική τεκμηρίωση της διευθύντριας του Μουσείου Ασιατικής Τέχνης, Δέσποινας Ζερνιώτη, και την πολύτιμη συνδρομή της Υπηρεσίας Μουσείων του ΠΙΟΠ, διαμορφώθηκε ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εκθεσιακό αφήγημα που αναπτύσσει “διαλόγους” μεταξύ των έργων της περιοδικής και της μόνιμης έκθεσης του Μουσείου Μετάξης», καταλήγει.

Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα της πρεσβείας της Ιαπωνίας στην Ελλάδα και μεταξύ άλλων παρουσιάζει επιλεγμένα εκθέματα που αναδεικνύουν την τέχνη των πολύτιμων μεταξωτών υφασμάτων, καθώς η κλωστοϋφαντουργία υπήρξε μία από τις κορυφαίες μορφές έκφρασης του ιαπωνικού πολιτισμού, για να καταλήξει στο εμβληματικό κιμονό: κύριο ένδυμα για άνδρες και γυναίκες όλων των τάξεων της ιαπωνικής κοινωνίας, από τον 16ο αιώνα.

«…Αυτό που καθορίζει ένα μεταξωτό κιμονό δεν είναι το σχήμα του, αλλά τα μοτίβα στην επιφάνειά του και το χρώμα του, που αφενός αποτελούν σύμβολα της προσωπικότητας και αφετέρου αντανακλούν το φύλο, την ηλικία και την κοινωνική θέση του προσώπου που το φορά. Οι διαφορές μεταξύ γυναικείων και ανδρικών κιμονό γίνονται πιο αισθητές από τον 17ο αιώνα και έπειτα, οπότε τα σχέδια των γυναικείων κιμονό γίνονται μεγαλύτερα και πιο φωτεινά», αναφέρουν οι διοργανωτές.

Παράλληλα η έκθεση φωτίζει τον κόσμο της γκέισας, λέξη που κυριολεκτικά σημαίνει «πρόσωπο της τέχνης» («gei» τέχνη και «sha» πρόσωπο). «Η θέση της γυναίκας στην ιαπωνική κοινωνία ήταν υποβαθμισμένη.

Εντούτοις, όταν μια γυναίκα εισερχόταν στον «κόσμο των λουλουδιών και των ιτιών»(karyūkai), γινόταν δηλαδή γκέισα, αποκτούσε μόρφωση, καλλιέργεια, κοινωνική αναγνώριση.

Ανήκε πλέον σε άλλη κοινωνική τάξη, όπου συναναστρεφόταν υψηλούς αξιωματούχους, απολαμβάνοντας οικονομική ανεξαρτησία και ιδιαίτερη εκτίμηση», σύμφωνα με εισαγωγικό σημείωμα της έκθεσης που επίσης αναφέρει: «Καλλιγράφος, ποιήτρια, μουσικός και χορεύτρια συγχρόνως, είναι προορισμένη για την ψυχαγωγία πλούσιων και ισχυρών ανδρών, που επιθυμούν ομορφιά, χάρη, κομψότητα, καλλιέργεια, και όχι απλώς σωματική ικανοποίηση.

Οι πρώτες γκέισες εμφανίστηκαν στις αρχές του 17ου αιώνα στις “συνοικίες των απολαύσεων” της Simambara (στο Κιότο), της Simansi (στην Οσάκα) και της πιο γνωστής, της Yoshiwara (στο Εντο, σημερινό Τόκιο). Οι γκέισες έφτασαν στο απόγειο της ακμής τους κατά το δεύτερο μισό του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα».

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: «Σαν μετάξι», Μουσείο Μετάξης. Διάρκεια: 10/6-13/11/2023