Γιά κοίτα με στα μάτια

Ας ξεκινήσουμε ορίζοντας το phubbing. Πόσο συχνά σας συμβαίνει ενώ βρίσκεστε σε μια οικογενειακή ή φιλική συγκέντρωση να αποσπάστε από τη σύνδεσή σας με τους ανθρώπους και να βυθίζεστε μέσα στην οθόνη του smartphone σας; Πόσες φορές σας το έχουν επισημάνει και εσείς έχετε υποεκτιμήσει αυτή την παρατήρηση; Πόσο συχνά σας έχει συμβεί να νιώσετε εσείς ενοχλημένοι όταν κάποιος άλλος ασχολείται με το κινητό του ενώ «κάνετε παρέα»;

Τo φαινόμενο phubbing, που προέρχεται από την ένωση 2 λέξεων (phone + snubbing), δεν είναι κάτι καινούργιο. Ναι, σε όλους μας έχει συμβεί να μη δίνουμε σημασία στον Αλλο –ρομαντικό Αλλο, φιλικό Αλλο, οικογενειακό Αλλο, επαγγελματικό Αλλο– που έχουμε μπροστά μας γιατί ασχολούμαστε με το κινητό μας. Πόσες φορές σας τυχαίνει να σκρολάρετε ενώ περνάτε χρόνο με τον σύντροφό σας ή έναν αγαπημένο φίλο; Πόσες φορές δεν θα το αντιλαμβανόσασταν εάν εκείνος/εκείνη δεν είχε εκφράσει κάποια δυσαρέσκεια; Πόσες φορές έχετε εσείς ενοχληθεί, ανεξάρτητα από το εάν το έχετε εκφράσει;

Η απάντηση σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα είναι –βάσει μελετών– θετική. Το ενδιαφέρον ωστόσο είναι πως το phubbing είναι ύπουλο διότι δεν γίνεται αντιληπτό όταν το κάνουμε οι ίδιοι, αλλά μόνο όταν το δεχόμαστε! Ετσι υποσκάπτει όλες τις σχέσεις μας ως μια νέα κανονικότητα που μας ωθεί… να περιφρονούμε τον ζωντανό Αλλο, που βρίσκεται μπροστά μας και μας χαμογελά, μας κοιτάζει, μας θυμώνει, μας μαλώνει, μας αγγίζει, μας μιλά. Με άλλα λόγια, η εμπειρία του εικονικού καταλύει τα όρια μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου.

Στο βιβλίο «Η ψυχολογία του phubbing», ο Yeslam Al-Saggaf θίγει τις επιπτώσεις του phubbing από τους γονείς στα παιδιά τους, από τους συντρόφους στους συντρόφους τους, από τα αφεντικά στους υπαλλήλους τους, από τους φίλους στους φίλους τους και από τα μέλη της οικογένειας στα άλλα μέλη της οικογένειας. Ο συγγραφέας και καθηγητής στο Charles Sturt University της Αυστραλίας συνθέτει τα ευρήματα των δημοσιευμένων ερευνών σχετικά με τις συγκεκριμένες επιπτώσεις και εν συνεχεία παρουσιάζει τις ψυχολογικές επιπτώσεις της συμπεριφοράς του phubbing.

Οταν αγαπάμε κάποιον –γράφει ο Αλέν Μπαντιού– εξαρτιόμαστε από αυτόν, εξαρτιόμαστε από την απάντησή του. Μόνο που βάσει της λακανικής σκέψης, ο έρωτας είναι ένας λαβύρινθος από παρεξηγήσεις, όπου οι άνθρωποι που ερωτεύτηκαν προσπαθούν να μάθουν ο ένας τη γλώσσα του άλλου. Αν σε αυτή την αναπόδραστη ερωτική παρανόηση προσθέσουμε το phubbing, ως νέα κανονικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις, τότε ναι, στην εποχή του ύστερου καπιταλισμού η διαπλοκή της πραγματικότητας, του εικονικού και της φαντασίας δημιουργεί πολύπλοκες ψυχολογικές και διαπροσωπικές καταστάσεις.

Ο ερωτικός λόγος και οι πρακτικές συντροφικότητας μετασχηματίζονται μέσα στον χρόνο. Γίνεται κάποιος συστηματικά phubbed όταν νιώθει συστηματικά περιφρονημένος; Σε πρώτο επίπεδο δεν μοιάζει επικίνδυνο για τις διαπροσωπικές σχέσεις. Το αίσθημα απόρριψης, ωστόσο, μεγαλώνει φορά με τη φορά, ιδίως στην ερωτική αγάπη, όπου αυτό που ζητάμε και που προσφέρουμε ο ένας στον άλλο πάντα είναι κάτι διαφορετικό από εκείνο που αναμένει ο καθένας μας. Και αυτό συμβαίνει γιατί είμαστε φορείς όψεων ετερότητας, ελλειμάτων και τραυμάτων. Συνεπώς, όσο κι αν η ηλεκτρονική επικοινωνία μάς καθιστά με ελάχιστη προσπάθεια πιο δημοφιλείς και επικοινωνιακούς, άλλο τόσο το phubbing καταστρέφει σταδιακά τις ενσώματες σχέσεις που χτίζουμε, ευνοώντας κυρίως τις ανέπαφες σχέσεις.

Βάσει της έρευνας του Baylor University του Τέξας, ο αυξανόμενος αριθμός των ανθρώπων που ασχολούνται με τα κινητά τους παρ’ όλο που είναι μαζί με τους συντρόφους, την οικογένεια ή τους φίλους τους έχει εγείρει έντονες ανησυχίες για την εξέλιξη της ανθρώπινης συμπεριφοράς, καθώς η απόσπαση της προσοχής από τη φυσική παρουσία των ανθρώπων οδηγεί στην απώλεια της ενσυναίσθησης, βασική προϋπόθεση για μια ουσιαστική σχέση.

Αυτό συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι που απασχολούν στο κινητό τους κάποιες από τις αισθήσεις τους, όπως για παράδειγμα την όραση, ενίοτε και την ακοή, δεν είναι σε θέση να παρακολουθήσουν τις μεταβολές στην έκφραση στο πρόσωπο του συνομιλητή τους ή να αντιληφθούν τις αποχρώσεις στη φωνή του. Ετσι, η ανεξέλεγκτη διείσδυση της ψηφιακής πραγματικότητας μέσα στη ζωή μας όσο και να διευκολύνει την έκφραση διαφορετικών ταυτοτήτων και εναλλακτικών τρόπων ύπαρξης, άλλο τόσο σαμποτάρει τις ενσώματες επαφές επιδρώντας αρνητικά σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις.