Κάτι λιγότερο από έναν αιώνα από τον θάνατό του και ύστερα από κολοσσιαίες ανακατατάξεις στον χώρο της Αριστεράς, ο Αντόνιο Γκράμσι εξακολουθεί να είναι επίκαιρος και ο στοχασμός του να είναι σε θέση να μας ανοίξει άλλες ατραπούς στην αέναη προσπάθεια διεύρυνσης και εμβάθυνσης της δημοκρατίας και υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Οποιος διαβάζει αυτά τα λόγια με δυσπιστία θα έπρεπε να αφιερώσει ένα μέρος από τον χρόνο του στην ανάγνωση της αποκαλυπτικής μελέτης του δημοσιογράφου και συγγραφέα Δημήτρη Δεληολάνη, «Ποιος σκότωσε τον Γκράμσι», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Στοχαστής. Πρόκειται για ένα βιβλίο-καρπό πολύχρονης συστηματικής έρευνας στις πηγές με σκοπό να κάνει γνωστό στον Ελληνα αναγνώστη έναν άλλο Γκράμσι. Οχι μόνον τον λαμπρό στοχαστή, αλλά και έναν ικανότατο και οξυδερκή πολιτικό ηγέτη που ανέλαβε την ηγεσία του Κ.Κ. Ιταλίας στην πιο κρίσιμη περίοδο της ιστορίας του. Οταν δηλαδή ο φασισμός γιγαντώθηκε τόσο που κατέλαβε την εξουσία. Οι Ιταλοί κομμουνιστές υπό την ηγεσία του δογματικού Αμαντέο Μπορντίγκα αδυνατούσαν να κατανοήσουν το νέο αυτό πολιτικό κίνημα, αλλά το ίδιο ίσχυε τότε και για την Κομμουνιστική Διεθνή, η οποία έκανε λόγο για «σοσιαλφασισμό». Με ντοκουμέντα και μαρτυρίες -άγνωστα στην Ελλάδα- το βιβλίο περιγράφει τη δύσκολη μάχη του Γκράμσι να καθοδηγήσει, στους λίγους μήνες που υπήρξε γραμματέας του Κ.Κ. Ιταλίας αλλά και από τις φυλακές του Μουσολίνι, την πάλη εναντίον του φασισμού.
Η κριτική του Γκράμσι όμως διευρύνθηκε και έβαλε στο στόχαστρο και τη Σοβιετική Ενωση. Λίγες ημέρες πριν τον φυλακίσει ο Μουσολίνι, ο Γκράμσι είχε φροντίσει εν ονόματι του Κ.Κ. Ιταλίας να ασκήσει κριτική στη σταλινική πλειοψηφία του μπολσεβικικού κόμματος για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε την εσωκομματική αντιπολίτευση: «Είμαστε μαζί σας», έγραψε ο Γκράμσι στον Στάλιν, «αλλά δεν συμφωνούμε να λαμβάνονται κατασταλτικά μέτρα εναντίον της μειοψηφίας. Ιδιαίτερα όταν ο Τρότσκι και οι άλλοι συνεισέφεραν σημαντικά στην επαναστατική μας διαπαιδαγώγηση».
Αγνωστα μέχρι χθες ντοκουμέντα του ΚΚΙ και της Διεθνούς αποκαλύπτουν τις υποψίες που έτρεφε η σοβιετική ηγεσία για τον υποτιθέμενο «τροτσκισμό» του φυλακισμένου ηγέτη. Αυτές οι κατηγορίες και οι διαφωνίες του με την ηγεσία του Κ.Κ. Ιταλίας κατέστησαν πολύ δύσκολη τη συμβίωση του Γκράμσι με τους άλλους κομμουνιστές κρατούμενους.
Ανέκδοτες επιστολές του μας περιγράφουν τις απεγνωσμένες προσπάθειες να αποφυλακιστεί, γνωρίζοντας καλά πως η κατάσταση της υγείας του δεν θα του επέτρεπε να βγει ζωντανός από τη φασιστική φυλακή.
Το βιβλίο παραθέτει επίσης ντοκουμέντα και γεγονότα που αφορούν τα λογοκριμένα κείμενα στα Τετράδια της Φυλακής, όπου αποκαλύπτεται ένας Γκράμσι που παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις στις χώρες προηγμένου καπιταλισμού της Δύσης και θέτει το ζήτημα της επεξεργασίας μιας νέας επαναστατικής θεωρίας, τη στιγμή που καταδικάζει το αυταρχικό καθεστώς που οικοδομείται στη Σοβιετική Ενωση. Ενας πολιτικός στοχασμός που, αν γινόταν γνωστός όσο ο Σαρδηνός κομμουνιστής ήταν ζωντανός, ίσως η ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος να μην ήταν η ίδια.
-320x213.jpg)
