Γιατί αντιδρούν οι Γάλλοι στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση;

Πολλοί λένε πως μια κοινωνία με γηράσκοντα πληθυσμό και αυξανόμενο προσδόκιμο ζωής χρειάζεται συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση. Πως όσοι το αρνούνται, πετάνε το μπαλάκι στον επόμενο, δημαγωγικά διογκώνοντας το πρόβλημα. Πως η Γαλλία, με κατώτατο όριο συνταξιοδότησης τα 62 χρόνια, είναι το μαύρο πρόβατο και οφείλει να εκσυγχρονιστεί. Ας τα πάρουμε ένα-ένα. Υπάρχει πράγματι σημαντικό έλλειμμα στο γαλλικό συνταξιοδοτικό; Είναι η Γαλλία τόσο μοναδική; Η απάντηση δεν είναι τόσο ξεκάθαρη.

Μπορεί η συνταξιοδότηση στα 62 να ακούγεται νωρίς, ιδίως στη χώρα μας πλέον, αλλά o αριθμός είναι παραπλανητικός. Δύο προηγούμενες συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις (2010, 2014), οι οποίες μάλιστα δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη, έχουν θέσει μια σειρά άλλων περιορισμών σχετικά με την ηλικία συνταξιοδότησης, όπως τα 42 (σύντομα 43) χρόνια εργασίας. Με αποτέλεσμα, η μέση πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης να βρίσκεται στα 63, μόλις έναν χρόνο κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Κρίση στο σύστημα δεν υπάρχει, καθώς οι εισφορές που πληρώνουν οι Γάλλοι είναι ψηλές, αλλά το έλλειμμα εξαρτάται από τον ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας. Σύμφωνα με προβλέψεις, θα υπάρξει ένα έλλειμμα ύψους 12 δισεκατομμυρίων ευρώ σε περίπου 10-15 χρόνια. Οι ετήσιες εισροές, όμως, είναι πάνω από 300 δισεκατομμύρια ευρώ. Συνεπώς, σοβαρό πρόβλημα δεν υπάρχει, ούτε και ζήτημα γαλλικής ιδιαιτερότητας.

Εξ ου και οι αντιδράσεις, απεργίες και κινητοποιήσεις στη Γαλλία, στη χώρα όπου ζω και φοιτώ τα τελευταία χρόνια. Πολλοί από τους σημαντικότερους οικονομολόγους της χώρας, ίσως και ευρύτερα, έχουν ταχθεί εναντίον της μεταρρύθμισης. Οπως, για παράδειγμα, ο επιβλέπων καθηγητής μου, Thomas Piketty, αρθρογραφώντας συστηματικά στην εφημερίδα Le Monde. Το ίδιο το Συμβούλιο των Συντάξεων της Γαλλίας έκρινε πως η μεταρρύθμιση δεν είναι αναγκαία, αλλά πολιτική απόφαση της κυβέρνησης Μακρόν.

Αν πιστεύει κάποιος πως οι γαλλικές συντάξεις χρειάζονται μεγαλύτερη φειδώ, ίσως για να αυξηθεί το εργατικό δυναμικό και να μειωθούν οι εισφορές, τότε μήπως η μεταρρύθμιση έχει κάποια λογική; Ενα βασικό χαρακτηριστικό της μεταρρύθμισης είναι πως καλεί τις γυναίκες και τους εργαζόμενους χωρίς πτυχίο πανεπιστημίου να καλύψουν το έλλειμμα. Οποιος τελειώσει πανεπιστήμιο, ξεκινά την εργασία του στα 22-23 έτη, οπότε μετά από 43 χρόνια εργασίας είναι 65-66 ετών και ποσώς τον αφορά η μεταρρύθμιση. Αντιθέτως, αυτοί που ξεκινούν εργασία στα 18, καλούνται να εργαστούν περισσότερο, ενώ ήδη το προσδόκιμο ζωής τους είναι πολύ χαμηλότερο από τους προηγούμενους. Αντιστοίχως, το σύνθετο πλαίσιο του νομοσχεδίου οδηγεί στην περιορισμένη αναγνώριση της απουσίας των γυναικών από την εργασία λόγω εγκυμοσύνης και μητρότητας, με αποτέλεσμα να πρέπει να καλύψουν το κενό με περισσότερα χρόνια δουλειάς.

Υπάρχει και άλλη μια διάσταση του ζητήματος όμως. Γιατί πρέπει ένα συνταξιοδοτικό σύστημα να είναι αναγκαστικά αύταρκες; Το δημογραφικό είναι ένα βαθύ και σύνθετο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα περισσότερα κράτη της Ευρώπης, όπως και η χώρα μας. Γιατί ένα πλούσιο κράτος, όπως το γαλλικό, από τα χέρια του οποίου περνά το 60% του ΑΕΠ μιας από τις πιο παραγωγικές οικονομίες της Ευρώπης, να μην μπορεί να καλύψει ένα μικρό έλλειμμα, επιδοτώντας τους ηλικιωμένους πολίτες του; Σε καιρούς που χώρες πειραματίζονται με πολιτικές όπως το καθολικό βασικό εισόδημα (UBI) και την τετραήμερη εργασία, είναι αυτό πράγματι τόσο ριζοσπαστικό;

Θα μπορούσαμε ίσως να συζητήσουμε αν πράγματι θα ήταν σωστότερο η κοινωνία να επιδοτεί τους ηλικιωμένους, αντί για τους νέους. Αυτό το ερώτημα θέτει ο καθηγητής Grégory Ponthière, προτείνοντας την αντίστροφη συνταξιοδότηση, δηλαδή μια ετήσια επιδότηση των νέων προτού ενταχθούν στην αγορά εργασίας. Πάντως, το ότι πάση θυσία ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης πρέπει να είναι πλεονασματικό, ακούγεται περισσότερο δογματικό παρά οικονομικά και ηθικά στερεωμένο.

Το γεγονός ότι η μεταρρύθμιση ούτε είναι αναγκαία αλλά και αποτελεί αναδιανομή από τους αδύναμους προς τους πλουσίους, έχει οδηγήσει το 70% και πάνω του γαλλικού πληθυσμού να διαφωνεί με την υλοποίησή της. Εντούτοις, η κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε το παραθυράκι που της προσφέρει το άρθρο 49.3 του Συντάγματος και πέρασε το νομοσχέδιο χωρίς την ψήφο της Εθνοσυνέλευσης. Η αντίδραση του κόσμου ήταν δικαιολογημένα σφοδρή και αντιμετωπίστηκε με αστυνομική βία και καταστολή. Την επιθετικότητα της αστυνομίας τη βίωσα κι εγώ ο ίδιος, μετά από συστηματική και απρόκλητη ρίψη δακρυγόνων και την αστυνομία να έχει μπλοκάρει όλες τις εξόδους της πλατείας στην οποία βρισκόμουν μαζί με χιλιάδες διαδηλωτές. Μαζί με την κοινωνική δικαιοσύνη, η δημοκρατία και ο υποτιθέμενος φιλελευθερισμός του προέδρου Μακρόν έχουν υποστεί μεγάλα πλήγματα τις τελευταίες μέρες στη Γαλλία.

*Μεταπτυχιακός φοιτητής Οικονομικών, Paris School of Economics