Αμφίβολη είναι η επόμενη μέρα για τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καθώς το εκλογικό αποτέλεσμα της Κυριακής ενδέχεται να μην τον αναδείξει νικητή.
Την εικόνα αυτή αντικατοπτρίζουν οι μαρτυρίες διάφορων διαχρονικών ψηφοφόρων του, οι οποίοι έχουν απογοητευτεί από την οικονομική πολιτική του τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, η οποία όχι μόνο δεν έχει καταφέρει να κάμψει τον πληθωρισμό αλλά έχει επιδεινώσει αισθητά την τουρκική οικονομία και τις συνθήκες διαβίωσης για εκατομμύρια Τούρκους που βιώνουν τις τρομακτικές συνέπειες της ακρίβειας εδώ και πολλούς μήνες.
Ο Χακίμ Εκιντζί, κουρέας από την Κωνσταντινούπολη και επί μακρόν υποστηρικτής του Ταγίπ Ερντογάν, δεν θα τον ψηφίσει στις εκλογές της προσεχούς Κυριακής αφού θεωρεί υπεύθυνη την οικονομική πολιτική του προέδρου για την μείωση της αγοραστικής δύναμης στη χώρα και για το γεγονός ότι πολλοί πολίτες δεν έχουν πλέον την δυνατότητα να αγοράσουν ούτε τα βασικά τρόφιμα.
Ο Ερντογάν και το ισλαμοσυντηρητικό του Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) κατάφεραν να διατηρήσουν την εκλογική τους βάση, η οποία αποτελείται κυρίως από μικροεισοδηματίες συντηρητικούς μουσουλμάνους Τούρκους, χάρη στην ισχυρή οικονομική ανάπτυξη κατά την πρώτη δεκαετία του στη διακυβέρνηση της χώρας.
Αλλά η κρίση του κόστους ζωής, την οποία πυροδότησε το ανορθόδοξο οικονομικό πρόγραμμα του Ερντογάν τον τελευταίο έναν και πλέον χρόνο και του γύρισε μπούμερανγκ, έπαιξε -όπως ήταν λογικό- καθοριστικό ρόλο στην πτώση των προεκλογικών ποσοστών του δημοσκοπικά, θέτοντας για πρώτη φορά υπό αμφισβήτηση ένα ευνοϊκό για το κόμμα του εκλογικό αποτέλεσμα.
Ορισμένες δημοσκοπήσεις δείχνουν τον Ερντογάν δεύτερο στις δημοσκοπήσεις, πίσω από τον αντίπαλό του, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου. Βέβαια η ψαλίδα έχει μικρύνει και μένει να φανεί ποιο θα είναι το αποτέλεσμα της ερχόμενης Κυριακής. Πάντως, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, είναι πολύ πιθανό η αντιπολίτευση να εξασφαλίσει αυτή τη φορά οριακή πλειοψηφία στο τουρκικό κοινοβούλιο.
«Κάποτε μπορούσαμε να αγοράσουμε τρεις με τέσσερις σακούλες λαχανικών με 150-200 τουρκικές λίρες (περίπου 7 με 9 ευρώ). Μαζί με τη σύζυγό μου τις σηκώναμε μετά βίας. Τώρα μετά βίας γεμίζουμε δύο σακούλες», λέει ο 63χρονος Εκιντζί κάνοντας μια σύντομη παύση για να κουρέψει έναν πελάτη στο κουρείο του στη συνοικία Μπεσίκτας της Κωνσταντινούπολης.
«Θα έλεγα ότι αυτοί που μας κυβερνάνε ευθύνονται. Νομίζω ότι φταίνε οι λανθασμένες αποφάσεις τους. Κάποτε ήμουν υποστηρικτής του AKP, αλλά τώρα δεν νομίζω να τους ψηφίσω», σημειώνει.
Οι απόψεις του Εκιντσί αντιπροσωπεύουν εκατομμύρια Τούρκους, οι οποίοι επί χρόνια κλήθηκαν να διαχειριστούν τον πληθωρισμό που «έτρεχε» με σπασμένα φρένα.
Χαρακτηριστικά, οι τιμές των τροφίμων τον Απρίλιο κατέγραψαν ετήσια αύξηση 54% με τον ονομαστικό πληθωρισμό να μειώνεται στο 43,7% έπειτα από την κορύφωσή του στο 85,5% τον Οκτώβριο -επίπεδο ρεκόρ επί διακυβέρνησης Ερντογάν.
Ο ετήσιος πληθωρισμός έχει παραμείνει διψήφιος για σχεδόν όλη την πενταετία μετά τις γενικές εκλογές του 2018.
Ξεκίνησε να αυξάνεται μετά την νομισματική κρίση στο τέλος του 2021, που προκλήθηκε από μια σειρά μειώσεων των επιτοκίων, που συμβάδιζαν με το οικονομικό πρόγραμμα του Ερντογάν.
Όπως λέει ο Εκιντζί, εκείνος ξεκίνησε να αμφισβητεί την υποστήριξή του προς τον πρόεδρο και το AKP για οικονομικούς λόγους λίγο μετά τις εκλογές του 2018 και την οριστική του απόφαση να μην τους ξαναψηφίσει την έλαβε μετά την νομισματική κρίση το 2021.
Η τουρκική λίρα έχασε το 44% της αξίας της το 2021 και το 30% το 2022.
Έχασε 76% κατά το δεύτερο μισό της προεδρικής θητείας του Ερντογάν, η οποία σηματοδοτήθηκε από πολλές νομισματικές κρίσεις εξαιτίας της ανορθόδοξης πολιτικής του, των γεωπολιτικών εξελίξεων -όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία- και της διπλωματικής κόντρας διαρκείας ανάμεσα στην Άγκυρα και τη Ουάσινγκτον.
«Η συναλλαγματική ισοτιμία είναι ανεξέλεγκτη. Δεν μπορούμε να αγοράσουμε τίποτα. Δεν τήρησαν τίποτα από όσα είπαν, επομένως δεν μου εμπνέουν εμπιστοσύνη», εξηγεί ο Εκιντζί.
«Είναι η πρώτη φορά που δεν πιάνουν τα μαγικά του Ερντογάν»
Ο Τούρκος κουρέας εργάζεται μόνος του αφού αναγκάστηκε να απολύσει τους δύο υπαλλήλους του. Μάλιστα, όπως λέει ο ίδιος, δεν μπορεί να πάρει δάνειο παρά τη μείωση των επιτοκίων, καθώς οι αρχές έχουν περιορίσει τη χορήγηση καταναλωτικών δανείων για να σταθεροποιήσουν τον πληθωρισμό.
Εξάλλου, τα δάνειά του σε ξένο νόμισμα πολλαπλασιάστηκαν σε όρους λίρας με τη διολίσθηση της τουρκικής λίρας.
Ωστόσο, πολλοί ψηφοφόροι του AKP εξακολουθούν να πιστεύουν ότι μόνο ο Ερντογάν μπορεί να φτιάξει την οικονομία ή αποδίδουν την παρούσα κατάστασή της σε άλλους παράγοντες.
Η Χαλιμά Ντουμάν, που ζει στην Κωνσταντινούπολη, λέει ότι αυτό που ευθύνεται για την αύξηση του κόστους διαβίωσης είναι ότι οι επιχειρηματίες αυξάνουν τις τιμές για να έχουν μεγαλύτερα κέρδη, μεταφέροντας ουσιαστικά το κόστος της κρίσης στις πλάτες των λαϊκών στρωμάτων.
«Ο Ερντογάν μπορεί να το λύσει με μια του κίνηση», εκτιμά κάνοντας διάλειμμα από τα ψώνιά της σε μια λαχαναγορά στο κέντρο της πόλης.
Η αντιπολίτευση, περιλαμβανομένης της αντιπολιτευόμενης συμμαχίας του Κιλιτσντάρογλου, είναι μόνο λόγια, κατά τη γνώμη της. «Δεν κάνουν τίποτα», υποστηρίζει.
Ο Μπιρόλ Μπασκάν, συγγραφέας και πολιτικός αναλυτής που δεν συνδέεται με κανένα κόμμα, λέει ότι ακόμη και οι «σκληροπυρηνικοί» υποστηρικτές του Ερντογάν δεν αρνούνται ότι η οικονομία δεν τα πάει όσο καλά τα πήγαινε στην αρχή της θητείας του.
«Ο λόγος που αυτό το κόμμα συνέχισε να κερδίζει είναι επειδή μοίραζε στους ψηφοφόρους του συγκεκριμένες παροχές. Αυτή είναι η πρώτη φορά που φαίνεται να μην πιάνουν τα μαγικά εξαιτίας της οικονομίας, εξαιτίας του υψηλού πληθωρισμού (και) του αυξανόμενου κόστους ζωής. Έπληξε βαριά το πορτοφόλι του λαού και αυτός είναι φαντάζομαι και ο λόγος που πλέον δεν είναι εξασφαλισμένη η νίκη σε αυτές τις εκλογές», εκτιμά.
«Ο Ερντογάν έχει δημιουργήσει μία Τουρκία που δεν μπορεί να αλλάξει»
Κάποιοι ψηφοφόροι δεν είναι πεπεισμένοι ότι η αντιπολίτευση θα μπορέσει κι εκείνη να καθησυχάσει τις οικονομικές ανησυχίες άμεσα.
Ο Ταλάτ Γκιούλ, ένας μαρμαροτεχνίτης, δεν έχει ψηφίσει ποτέ το AKP ή τους συμμάχους του.
Η κατάσταση που βιώνει και βλέπει γύρω του τους τελευταίους μήνες είναι «πείνα και μόνο πείνα», αλλά δεν είναι αισιόδοξος για μία πραγματική αλλαγή σε περίπτωση νίκης του Κιλιντσάρογλου
«Τα τελευταία 21 χρόνια έχουν δημιουργήσει μια Τουρκία που δεν μπορεί να αλλάξει. Θα χρειαστούν 20 χρόνια για να ανακάμψει, όποιος κι αν έρθει στην εξουσία. Θέλω όμως να φύγει ο Ερντογάν», λέει.
Ο Εκιντζί δεν έχει ακόμη αποφασίσει ποιόν από τους τρεις υποψήφιους αντίπαλους του Ερντογάν θα ψηφίσει.
«Ο (Κιλιτσντάρογλου) μπορεί να είναι έντιμος…αλλά δεν έχουν ανακοινώσει τίποτα που να με πείθει. Θέλω την ισοτιμία με το δολάριο να πέσει μετά τις εκλογές. Θέλω την τιμή της βενζίνης να πέσει. Θέλω τον πληθωρισμό να πέσει. Θέλω πίσω τη ζωή που είχα πριν από πέντε ή έξι χρόνια. Θέλω να μπορεί να πάω για πικ-νικ, να ταξιδέψω στο εξωτερικό», λέει.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
