Η είδηση πως το ιστορικό μέγαρο που στεγάζει το Ιντεάλ ξεπουλήθηκε για 45 χρόνια από τον ΕΦΚΑ στον επιχειρηματία Κωνσταντίνο Μήτση με στόχο τη μετατροπή του σε ξενοδοχειακή μονάδα πέντε αστέρων επαναφέρει στο προσκήνιο όλες τις προσπάθειες ανάπλασης του αθηναϊκού κέντρου με βασική επιδίωξη την αλλαγή του πολιτικού χαρακτήρα της πόλης.
Γιατί η πολιτεία δεν μεριμνά για την προστασία των κορυφαίων πολιτιστικών και ιστορικών τοπόσημων του αθηναϊκού κέντρου, για την προστασία των γειτονιών μας;
Η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου προειδοποίησε ότι μια πόλη χωρίς σινεμά είναι μια πόλη σε κρίση. Και έχει δίκιο. Το Απόλλων και το Αττικόν δεν έχουν ανοίξει ακόμα. Το Petit Palais(Πτι Παλαί) παραμένει κλειστό. Η συζήτηση όμως είναι πέρα από τους κινηματογράφους. Η πολιτιστική κληρονομιά της πόλης απειλείται. Το ίδιο και οι συνοικίες μιας πόλης που μοιάζει να «αναδιοργανώνεται» πλέον για τους πλούσιους και τους ξένους, απομακρύνοντας τους φτωχούς. Οι δημόσιοι χώροι ιδιαίτερης συμβολικής και ιστορικής σημασίας εκχωρούνται αδιάκοπα σε οικονομικά συμφέροντα μέσα από την προώθηση ενός υπερτουρισμού, που μετατρέπει το ταυτοτικό παρελθόν της ελληνικής πρωτεύουσας σε υπηρεσίες ξενοδοχείων.
Οι αντιδράσεις που ακολούθησαν και η έναρξη συγκέντρωσης υπογραφών για τη διάσωση τόσο του Ιντεάλ όσο και του Αστορ ώθησαν τον Ομιλο Mitsis να προχωρήσει σε ανακοίνωση, που υποστηρίζει πως το σινεμά θα λειτουργεί μέσα στο πολυτελές ξενοδοχείο. Τι σημαίνει αυτό; Το Ιντεάλ, το οποίο ανήκει στο σύμπλεγμα των τεσσάρων κατοικιών που ανήγειρε ο Ερρίκος Σλήμαν στην οδό Πανεπιστημίου τη δεκαετία 1880-1890, θα ενταχθεί σ’ έναν ευρύτερο χώρο όπου θα γίνονται και κάποιες προβολές, οι οποίες θα καταλήξουν να απευθύνονται κυρίως στον συνεδριακό τουρισμό. Και αυτά γίνονται παρ’ όλο που το δημοτικό συμβούλιο της Αθήνας στο ψήφισμα που είχε καταθέσει πέρσι η παράταξη «Ανοιχτή Πόλη» ψήφισε ομόφωνα, τον Νοέμβριο του 2022, να κηρυχθούν διατηρητέες οι χρήσεις των Ιντεάλ και Αστορ.
Η μετατροπή της πόλης μας σε ένα απέραντο Airbnb σβήνει σιγά σιγά τις μνήμες που σχετίζονται με τους χώρους πολιτισμού, ενώ συμβάλλει στον εκτοπισμό των μόνιμων κατοίκων εξαιτίας της δυσκολίας εξεύρεσης στέγης.
Γιατί δεν τηρείται η θεσμική προστασία ιστορικών κινηματογράφων ως χώρων πολιτισμού στα πρότυπα της προστασίας που έχει εξασφαλιστεί με υπουργική απόφαση του 1997 για τους θερινούς κινηματογράφους της πόλης; Τι είδους ρόλους επιτελεί η Αθήνα μας ως κέντρο εξουσίας και πολιτισμού, ως χώρος ανάδυσης και υλοποίησης νέων ταυτοτήτων και κοινωνικοτήτων;
Ολα δείχνουν πως υπηρετείται η πρόθεση μιας ελεγχόμενης ατμόσφαιρας της πόλης μέσα από τη δημιουργία περιοχών κατανάλωσης για ανώτερα-μεσαία στρώματα και πάνω. Εξευγενισμός σημαίνει εξάλλου διώχνουμε τα ανεπιθύμητα στρώματα, γιατί, ως γνωστόν μέσω του χώρου συγκροτούνται σχέσεις εξουσίας αλλά και αντίστασης. Σε ελεύθερη μετάφραση; Αλλάζει αναπόδραστα ο πολιτικός χαρακτήρας της πόλης μας. Σε μια πόλη τουριστών δεν θα υπάρχει χώρος για συλλογικές διεκδικήσεις και διαμαρτυρίες. Οπως είχε σημειώσει και ο μαρξιστής ανθρωπογεωγράφος Ντέιβιντ Χάρβεϊ στο βιβλίο του «Χώροι Νεοφιλελευθερισμού», οι πόλεις αποτελούν βασικές εστίες πολιτικών επαναστάσεων όπου αναπτύσσονται βαθύτερα ρεύματα κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής.
Αυτό δεν σημαίνει πως οι αλλαγές δεν είναι επιθυμητές ή αναγκαίες σε έναν τόπο. Αλλωστε το αστικό τοπίο μετασχηματίζεται αδιάκοπα μέσα στον χρόνο και μαζί του μετασχηματιζόμαστε και εμείς. Αλλά τι είδους αλλαγές είναι ευεργετικές για τον αστικό ιστό; Ο Ζορζ Ουσμάν έμεινε για παράδειγμα στην ιστορία για τη μεταμόρφωση του Παρισιού γιατί κατεδάφισε και ξανάχτισε το 60% των κτιρίων της γαλλικής πρωτεύουσας, εξαφανίζοντας μεν ολόκληρες γειτονιές αλλά δημιουργώντας ταυτόχρονα στη θέση τους τα μεγάλα βουλεβάρτα, ζωτικά ανοίγματα στα στενά παριζιάνικα σοκάκια, ένα νέο σύστημα ύδρευσης και ένα γιγαντιαίο αποχετευτικό δίκτυο. Αντίστοιχα ο Λε Κορμπιζιέ υπηρέτησε την αρχή πως «η αρχιτεκτονική είναι πρώτα απ’ όλα μια κοινωνική πράξη», προσπαθώντας να εξασφαλίσει ήλιο, αέρα και συνθήκες υγιεινής για όλους τους κατοίκους και λαμβάνοντας υπόψη πως ο χώρος αλληλοεπιδρά με τον ανθρώπινο ψυχισμό και πως οι πόλεις συμβάλλουν καταλυτικά σε αυτό που είμαστε.
Τι είδους αλλαγές προωθούν οι πολεοδόμοι και οι αρχιτέκτονες της Ελλάδας και ποια πολιτική στρατηγική υπηρετούν; Κατά πόσο οι αλλαγές που επιφέρουν είναι ωφέλιμες για τους πληθυσμούς; Ας κλείσουμε αυτή τη φορά με ερωτήματα και ας περιμένουμε την απάντηση σε πράξεις.
