Ένας απαιτητικός και βίαιος αντίπαλος

«Η φύση δεν παραβαίνει ποτέ τους δικούς της κανόνες»

(Πάμπλο Πικάσο)

O πρόσφατος πολύ μεγάλος σεισμός που βύθισε στο πένθος την Τουρκία και τη Συρία αποτέλεσε ένα από τα συνταρακτικότερα γεγονότα της παγκόσμιας επικαιρότητας. Ευλόγως, για εύρος πολύ σοβαρών λόγων. Και εξαιτίας του μεγέθους του στην κλίμακα Ρίχτερ, και -πρωτίστως…- του αριθμού των ανθρωπίνων απωλειών (που διευρύνεται κάθε μέρα που περνάει…), και εξαιτίας των εικόνων υλικής καταστροφής που μεταδόθηκαν από τα ΜΜΕ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έφτασαν σε χρόνο dt σε κάθε σημείο του πλανήτη. Ένα «κοκτέιλ» τρόμου, που κάνει κάθε άνθρωπο να λυγίζει απέναντι στο δέος που προκαλούν τα φυσικά φαινόμενα σε συνδυασμό με τον ανείπωτο ανθρώπινο πόνο που αυτά γεννοβολούν (δυστυχώς) σε τακτά χρονικά διαστήματα…

Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι δύσκολο όχι μόνο να δημοσιολογήσεις, αλλά και να «εγκαταστήσεις» το νου σε (νοηματοδοτικά) «γειτονικές επικράτειες». Όλοι ενδόμυχα σκεφτόμαστε τι (δεν) θα μπορούσαμε να κάνουμε αν βρισκόμασταν οι ίδιοι σε μία παρεμφερή περίσταση. Αλλά, και το κατά πόσο χρειάζεται μετά να μεταδίδονται όλες οι διαθέσιμες εικόνες. Γιατί όλοι, και ακόμα και τα μικρά παιδιά, πρέπει να γνωρίζουν για τους σεισμούς, αλλά με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι έτοιμοι -στο μέτρο του εφικτού…- να τους αντιμετωπίσουν και όχι να είναι τρομοκρατημένοι και παραδομένοι «στο έλεος του Θεού».

Είναι φυσιολογικό να υπάρχει φόβος, αλίμονο αν δεν υπάρχει…, αλλά οφείλουμε οι πάντες στους εαυτούς μας να τον κατευθύνουμε στα σωστά μετερίζια και με τις δέουσες αναλογίες. Μόνο έτσι μπορούμε να πετύχουμε νίκες απέναντι στους σεισμούς. Ακόμα και το γεγονός πως σήμερα γράφω σε αυτό το σημείωμα για αυτούς, πρέπει να το δω ως μία ευκαιρία για μία άτυπη εξοικείωση (που είναι αναγκαία όσο τίποτα άλλο…). Χωρίς να ξεχνάω πως όσο μεγαλύτερο το μέγεθος ενός σεισμού, τόσο πιο στενά τα περιθώρια των ανθρωπίνων αντιδράσεων…

Ο σεισμός είναι από τα πιο φοβερά και τα πιο επικίνδυνα για τον άνθρωπο φυσικά φαινόμενα. Το τι μπορεί να προκαλέσει, αλλά και τι είδους ανθρώπινα συναισθήματα προκαλεί εδώ και αιώνες, είναι κάτι το γνωστό που μας φέρνει πιο κοντά στα σύνορα των πολύπλευρων εσχατολογιών… Η ανθρωπότητα οφείλει απέναντι σε ένα τόσο σοβαρό φαινόμενο να επιστρατεύσει ότι πιο χρήσιμο (προς την κατεύθυνση της πιο αποδοτικής αντιμετώπισης) μπορεί… Και πέρα από τις απαραίτητες εσωτερικές νοητικές διεργασίες απαιτούνται και διάφορα άλλα στοιχεία. Φερ΄ειπείν, και κοινωνική εγρήγορση, και πολιτική βούληση, και επιστημονική μέριμνα.

Ως προς την επιστήμη της σεισμολογίας, ένα από τα κρισιμότερα και σημαντικότερα ερωτήματα που ταλανίζουν την παγκόσμια κοινότητα εδώ και αρκετά χρόνια είναι το «αν μπορούν να προβλεφθούν οι σεισμοί ή όχι;»… Κατά την προσωπική μου άποψη, αλλά το ξεκαθαρίζω αυτό είναι μία υποκειμενική εκτίμηση που (με) προσκαλεί σε προσεκτική δημόσια διατύπωση, ίσως είναι εφικτό ο συνδυασμός των στατιστικών του παρελθόντος (π.χ. περιοδικότητα σεισμικών επεισοδίων) με σύγχρονες επιστημονικές παρατηρήσεις-μετρήσεις κάθε είδους σε εύρος παραμέτρων να δίνει σε κρίσιμο βαθμό τη δυνατότητα για τη συγκρότηση μίας (πιθανολογικής υφής) λίστας εκτίμησης σεισμικού κινδύνου για διάφορες περιοχές.

Όμως, η θεωρητική προσέγγιση-«γνώση» μίας τέτοιας υποθετικής εξέλιξης, π.χ. πως σε μία συγκεκριμένη περιοχή επίκειται σε ένα δεδομένο χρονικό εύρος ένας μεγάλος σεισμός πάνω από 6 Ρίχτερ, ΑΠΑΙΤΕΙ ειδικές διαχειρίσεις και από την εκάστοτε Πολιτεία και από την αρμόδια επιστημονική κοινότητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, πρέπει και να αποφευχθεί ο ευρύτερος πανικός στο κοινωνικό-λαϊκό σώμα, και να συντελεστεί «στα βουβά» η μέγιστη δυνατή προετοιμασία αντιμετώπισης των συνεπειών που θα προκληθούν.

Σε κάθε περίπτωση, τα τελευταία χρόνια έχουμε δει πως ακόμα και οι αρμόδιοι χάνουν τον έλεγχο των διαχειρίσεων και φθείρουν τη δημόσιά τους εικόνα γιατί βάζουν πιο πάνω προσωπικά συμφέροντα και σκληρές διαμάχες με συναδέλφους τους (που ενίοτε λαμβάνουν και χυδαίες πτυχές)… Και εκεί στο άμεσο μέλλον θα χρειαστεί αυτοσυγκράτηση και αλλαγή ρότας από πολλούς. Πριν να είναι αργά. Γιατί με αφορμή και την πρόσφατη πανδημία είδαμε πως κάποιοι, ουκ ολίγοι είναι η αλήθεια…, συνειδητά σαμποτάρουν την επιστημοσύνη για τους δικούς τους ανορθολογικούς λόγους…

Η ζωή συνεχίζεται, πάντως, ακόμα και όταν λαμβάνουν χώρα τραγωδίες και μεγάλες φυσικές καταστροφές. Αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Τα παραδείγματα στους αιώνες της ανθρώπινης ιστορίας είναι συνεχή. Μέσα από τις διάφορες επισκέψεις του Εγκέλαδου πολλές φορές προκύπτουν και θετικές παράμετροι, όπως η συγκλονιστική και ΠΟΛΥΜΟΡΦΗ ανθρώπινη αλληλεγγύη που παίρνει την απαραίτητη διεθνιστική χροιά, αλλά και η ουσιαστική παρότρυνση για την καλύτερη δυνατή μελλοντική προετοιμασία. Όποιος υποτιμήσει ή αδιαφορήσει για τους σεισμούς στον «επιτρεπτό» χρόνο, θα το πληρώσει ακριβά. Όποιος μεριμνήσει από πριν, όταν γίνει ο σεισμός θα (μπορεί να) τον αντιληφθεί ως μία αφορμή-κίνητρο για μία καινούρια απαραίτητη (αν και επώδυνη) αρχή…

Ο ελλαδικός χώρος είναι από τους πιο σεισμογενείς στην Ευρώπη, αλλά και συνολικά στον πλανήτη. Υπάρχουν κάποιες σταθερές, λοιπόν, για όλους εμάς που βρισκόμαστε σε αυτόν. Πως υπάρχουν πολλά ρήγματα, σχεδόν παντού, και έχουν πάνω κάτω το καθένα συγκεκριμένη δυναμική για το μέγεθος που μπορούν να δώσουν. Ο φόβος δεν μπορεί να εξοριστεί, οι απώλειες δεν μπορούν να εκμηδενιστούν, οι σεισμοί δεν θα πάψουν ποτέ να συμβαίνουν και να θέτουν τους δικούς τους όρους. Όμως, ο σεισμός παραμένει ένας απαιτητικός και βίαιος αντίπαλος, που καλεί τους ανθρώπους σε πολλαπλή ενεργοποίηση.

Σε τέτοια φαινόμενα δεν υπάρχει χώρος ούτε καν για τα μικρότερα ποσοτικά ψήγματα του ανθρώπινου κρετινισμού και της ανθρώπινης παθητικότητας…