Σε νέο πολιτικό δίλημμα υπαρξιακού χαρακτήρα μπαίνει η Τουρκία μετά τους φοβερούς σεισμούς της 6ης Φεβρουαρίου και η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αγωνία τις εξελίξεις και τη μετωπική σύγκρουση του προέδρου Τ. Ερντογάν με την αντιπολίτευση. Το θέμα δεν είναι πλέον ο «νέος τουρκικός αιώνας» που πρόβαλε η κυβέρνηση για να υπερκεράσει την «εκσυγχρονιστική διακήρυξη» της πλατφόρμας των έξι της αντιπολίτευσης, αλλά το μέγεθος της καταστροφής.
Το ερώτημα για τη Δύση και την Ελλάδα είναι πώς θα πορευτεί τώρα ο Τ. Ερντογάν και από την άλλη για τη Ρωσία πώς θα διατηρήσει τη σχέση που έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια με την Αγκυρα, ιδιάζουσα μεν, αλλά αποδοτική στους σχεδιασμούς των δύο χωρών για την ευρύτερη περιοχή. Η επίσκεψη Μπλίνκεν στις 19-20 στο Ιντσιρλίκ και την Αγκυρα και αμέσως μετά στην Αθήνα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας θα έχει συνομιλίες με τον Μ. Τσαβούσογλου και άλλους αξιωματούχους, χωρίς να έχει διευκρινιστεί εάν θα γίνει δεκτός από τον πρόεδρο της Τουρκίας. Αγνωστο είναι επίσης εάν θα συναντηθεί με την αντιπολίτευση, κάτι που η αμερικανική πλευρά φέρεται να επιθυμεί, αν και δεν φαίνεται να ευνοεί η τουρκική κυβέρνηση.
Η αμερικανική ατζέντα
Στην κορυφή της αμερικανικής ατζέντας βρίσκεται η ανασυγκρότηση της Τουρκίας και αυτό έγινε σαφές στην ανακοίνωση του State Department για το ταξίδι Μπλίνκεν. Ακολουθεί το Ουκρανικό και η πολιτική της Αγκυρας έναντι της Μόσχας, το θέμα του ΝΑΤΟ (με τις τουρκικές αντιρρήσεις στην ένταξη της Σουηδίας) και στη συνέχεια το ζήτημα με τα F-16 και τα θέματα περιφερειακής ασφάλειας (Ανατολική Μεσόγειος, Μ. Ανατολή, Καύκασος). Κατά πόσο η τουρκική ατζέντα έχει επαναπροσδιοριστεί μετά τους σεισμούς θα φανεί σε εύθετο χρόνο. Η αντιδυτική ρητορική έχει εκλείψει στις επίσημες δηλώσεις, όχι όμως στην εκλογική βάση των κυβερνώντων κομμάτων, ΑΚΡ και ΝΗΡ, οι φανατικοί οπαδοί των οποίων απαντούν στις επικρίσεις κατά του Τ. Ερντογάν με θεωρίες συνωμοσίας για το χτύπημα του Εγκέλαδου.
Το κλίμα πόλωσης που επικρατούσε πριν από τον σεισμό δεν έχει αλλάξει, αντιθέτως οξύνεται όσο περνούν οι μέρες και τα ερωτήματα για την έκταση της καταστροφής παίρνουν πολιτική διάσταση. Και μέχρις ότου αποσαφηνιστούν οι προθέσεις του Τ. Ερντογάν για τον χρόνο των εκλογών, η πίεση εντείνεται προς το πρόσωπό του με κατηγορίες για εγκληματική αμέλεια, διαπλοκή και διαφθορά. Η Δύση διατηρεί αποστάσεις ασφαλείας από την προεκλογική διαδικασία στην Τουρκία, όμως η διεθνής αρωγή (με τη δημιουργία Ταμείου της Ε.Ε., χρηματοδοτήσεις από τις ΗΠΑ και την Παγκόσμια Τράπεζα και αν προκύψει περαιτέρω ανάγκη από το ΔΝΤ) δημιουργεί εξ ανάγκης πεδίο συνεργασίας.
Θολά μηνύματα
Οι πρώτες συνομιλίες οικονομικής υφής που είχε ο Τ. Ερντογάν κινήθηκαν στον κύκλο των χωρών που θεωρεί φίλα προσκείμενες (Κατάρ, Οργανισμός Τουρκογενών Κρατών, Διάσκεψη Ισλαμικών Χωρών, Μαλαισία κ.ά.) χωρίς να έχουν καταλήξει σε χρηματοδοτικά πρωτόκολλα. Οπως και αν εξελιχθούν οι συνομιλίες, η διαδικασία της ανασυγκρότησης θα είναι μακρά και το ποσό της οικονομικής βοήθειας υπολογίζεται από 10 δισ. δολ. έως και 80 δισ. δολ. σε βάθος χρόνου, ποσό που αντιστοιχεί στο 1/10 του ΑΕΠ.
Ο ρυθμός ανασυγκρότησης της Τουρκίας για τους εμπειρογνώμονες της Δύσης είναι εντελώς διαφορετικός από τις υποσχέσεις της κυβέρνησης Ερντογάν, με συμβάσεις, πρωτόκολλα και διαδικασίες εποπτείας. Είναι άγνωστο εάν ο Τ. Ερντογάν θα επιλέξει αυτή την οδό ή θα προτιμήσει το δικό του αφήγημα κρατώντας τη Δύση μακριά. Οι αποφάσεις Ερντογάν ως προς τη διαδικασία ανασυγκρότησης θα κρίνουν εν πολλοίς και την περαιτέρω πορεία της Τουρκίας στα διεθνή πράγματα. Για την τουρκική αντιπολίτευση είναι ξεκάθαρο ότι η χώρα έχει την ανάγκη της διεθνούς κοινότητας και η προσεχής περίοδος δίνει την ευκαιρία αναθέρμανσης των σχέσεων με την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ, όπως και τις γειτονικές χώρες.
Πέραν των οικονομικών παραμέτρων, κρίσιμο θεωρείται για τις εσωτερικές ισορροπίες αλλά και τις σχέσεις με την Ε.Ε. το μεταναστευτικό. Η τουρκική κυβέρνηση δεν έχει θέσει επισήμως το θέμα των προσφύγων της Συρίας, πάντως οι Βρυξέλλες ετοιμάζονται για νέο γύρο διαπραγματεύσεων προκειμένου να αποφευχθεί το φαινόμενο προωθήσεων όπως το 2020.
Ελληνοτουρκικές σχέσεις
Για την Αθήνα ο χρόνος μέχρι τις τουρκικές εκλογές θεωρείται περίοδος εκτόνωσης της έντασης που συσσωρεύτηκε τα προηγούμενα δύο χρόνια. Ανάλογες είναι οι εκτιμήσεις -και οι κινήσεις- των άλλων γειτονικών χωρών, όπως φάνηκε στις επαφές της Αγκυρας με Ισραήλ, Αίγυπτο και Αρμενία. Ουσιαστικά διαμορφώνονται συνθήκες moratorium μέχρις ότου η Τουρκία αντιμετωπίσει την ανθρωπιστική κρίση και μετά να επανατοποθετηθούν σε διπλωματική βάση τα διμερή και πολυμερή θέματα που είχε ανοίξει τα προηγούμενα χρόνια προς όλες τις πλευρές.
Η ελληνική διπλωματία έχει αποσυνδέσει, όπως και όλες οι άλλες χώρες, το ζήτημα της ανθρωπιστικής βοήθειας από τις αξιώσεις που εγείρει η Αγκυρα και περιμένει την πρώτη κίνηση επανέναρξης των επαφών από την τουρκική κυβέρνηση. H τουρκική αναθεωρητική στρατηγική δεν θα αλλάξει, ωστόσο η ατζέντα των τουρκικών εκλογών εκτιμάται ότι θα κρίνει τον προσανατολισμό της Αγκυρας μετά τις εκλογές. Ως προς τον χρόνο των εκλογών οι εκτιμήσεις στις Βρυξέλλες είναι ότι θα γίνουν όπως έχει προαναγγείλει ο Τ. Ερντογάν 14 Μαΐου ή 18 Ιουνίου στη λήξη της θητείας του. Διαφορετικά θα πρέπει να παρακάμψει όλες τις συνταγματικές προβλέψεις, κάτι που ο αρχηγός της αντιπολίτευσης, Κ. Κιλιτσντάρογλου, έχει ήδη αποκαλέσει πραξικόπημα.
Το ενδεχόμενο αυτό είναι απευκταίο για την Ελλάδα και όλη την Ε.Ε., καθώς θα ανοίξει νέος κύκλος πολιτικής ανωμαλίας επάνω στα συντρίμμια του σεισμού με απρόβλεπτες συνέπειες για το μέλλον των σχέσεων Τουρκίας – Δύσης. Υπ’ αυτό το πρίσμα η επίσκεψη Μπλίνκεν έχει διερευνητικό πολιτικό χαρακτήρα. Το επόμενο διάστημα θα ακολουθήσουν επισκέψεις υπουργών Εξωτερικών από την Ε.Ε. γύρω από το χρηματοδοτικό πλαίσιο βοήθειας.
