Η Ανί Ερνό τού εμείς…

Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας κι εφέτος η 8η του Μάρτη, ημέρα που γιορτάζεται από γυναίκες στον κόσμο όλο. Από το 1909, σε ανάμνηση της μεγάλης πορείας που έκαναν στη Νέα Υόρκη το 1858 εξεγερμένες εργάτριες κλωστοϋφαντουργίας. Διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας.

Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας και ευκαιρία να μιλήσουμε για τη γυναίκα που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2022. Την Ανί Ερνό, η βράβευση της οποίας ξάφνιασε, μέχρι αγανάκτησε πολλούς. Μα, είναι τόσο σημαντική αυτή η Γαλλίδα –αναρωτήθηκαν– ώστε να υποσκελίσει τα μεγάλα ονόματα, τα φαβορί;

Είναι, λοιπόν, πολύ σημαντική η ογδοντάχρονη Ανί Ερνό, λογοτέχνις, καθηγήτρια λογοτεχνίας, διαζευγμένη, με δύο πολυαγαπημένους γιους, συγγραφέας πολλών βιβλίων τα οποία «δεν διαβάζονται μόνον ως λογοτεχνία αλλά και ως μαρτυρία της κοινωνικής πραγματικότητας και των κινημάτων». Εστιασμένα σε αυτοβιογραφικά γεγονότα από τα πρώτα παιδικά της χρόνια μέχρι σήμερα. Πάνω σε σελίδες που η ίδια αποκαλεί «απρόσωπες αυτοβιογραφίες» και όπου σύμφωνα με την κριτική, «το εγώ πετάει και διαχέεται μέσα στο εμείς».

Τη συναντάμε αυτές τις μέρες, μαχητική και παρεμβατική, μ’ ένα άρθρο της στην έγκυρη Le Monde Diplomatique.

Απ’ όπου, με τον τίτλο «Μη σκύβουμε το κεφάλι!», στέλνει αγωνιστικό μήνυμα στους εκατοντάδες χιλιάδες εξεγερμένους που βγήκαν σε δρόμους και πλατείες εναντίον του Μακρόν, ο οποίος επιμένει για μια απαράδεκτη «μεταρρύθμιση» στο συνταξιοδοτικό σύστημα της Γαλλίας.

Στις πορείες διαμαρτυρίας, η Ανί Ερνό είναι παρούσα. Τη βλέπουμε στις φωτογραφίες, στην πρώτη γραμμή, να διαδηλώνει εναντίον του Μακρόν.

Επιστρέφοντάς του έτσι τη δήλωση που εκείνος «με γαλλική υπερηφάνεια» είχε κάνει όταν της απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ: «Η Ανί Ερνό είναι η φωνή της ελευθερίας των γυναικών και των ξεχασμένων».

Γράφει με έντονα στη μνήμη τα παιδικά της τραύματα, όπως τα έζησε στο μικρό νορμανδικό χωριό της, «σε μια κοινωνία αγροτική και εργατική, μια κοινωνία των προλήψεων και προκαταλήψεων, του καθολικισμού και των ταξικών αποκλεισμών». Με δύσκολη ζωή δίπλα σε δύο κουρασμένους μεροκαματιάρηδες γονείς που η σκληρή δουλειά τούς οδήγησε νωρίς στον θάνατο.

Γράφοντας τώρα τα βιβλία της «κάνει το πέρασμα του χρόνου χειροπιαστό» και τη στιγμή που πήρε στα χέρια της το βραβείο Νόμπελ, μίλησε για την υπόσχεση την οποία είχε δώσει στον εαυτό της όταν ήταν είκοσι χρόνων: «Θα γράψω βιβλία για να πάρω εκδίκηση για τη ράτσα μου», είπε. Κι ακόμη, «για να εγγράψω τη φωνή μου ως γυναίκα και ως κοινωνική αποστάτρια μέσα απ’ αυτό που ανέκαθεν υπήρξε χώρος χειραφέτησης, τη λογοτεχνία».

Ενώ, σε άλλο σημείο της πολυσήμαντης ομιλίας της, είπε ότι «η αποκάλυψη του άφατου είναι πολιτική πράξη. Το βλέπουμε στην εξέγερση των γυναικών, οι οποίες βρήκαν τα λόγια για να διαταράξουν την αρσενική εξουσία και ξεσηκώθηκαν.

Οπως εκείνες στο Ιράν». Γράφοντας, ωστόσο, σε μια δημοκρατική χώρα, αναρωτιέται για τη θέση που κατέχουν οι γυναίκες στο λογοτεχνικό πεδίο: «Δεν έχουν αποκτήσει νομιμοποίηση ως παραγωγοί έργων γραπτού λόγου. Βλέπουμε άνδρες για τους οποίους βιβλία γραμμένα από γυναίκες, απλούστατα, δεν υπάρχουν. Και η αναγνώριση του έργου μου από τη Σουηδική Ακαδημία είναι ένα νεύμα ελπίδας για τις γυναίκες συγγραφείς».

Το δικό της έργο, ως «νομιμοποιημένης παραγωγού», είναι τα πολλά, περισσότερα από τριάντα, πολυδιαβασμένα βιβλία της που σύμφωνα με τους New York Times «παρά το μικρό τους μέγεθος είναι δυνατή γροθιά». Και σύμφωνα με την επιτροπή που έκρινε τη βράβευσή της, «είναι βιβλία τα οποία διερευνούν την προσωπική μνήμη και την κοινωνική ανισότητα», «βιβλία τα οποία γεφυρώνουν τη μυθιστορηματοποίηση της μνήμης με τη μεγάλη λογοτεχνία».

Απευθυνόμενη στην Ακαδημία που τη βράβευσε η Ανί Ερνό είπε πως η νίκη της δεν είναι προσωπική. «Δεν είναι ούτε από έπαρση ούτε από μετριοφροσύνη καθώς θεωρώ πως είναι νίκη συλλογική. Μοιράζομαι την περηφάνια μου με εκείνους και εκείνες που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, θέλουν περισσότερη ελευθερία, ισότητα και αξιοπρέπεια, ανεξαρτήτως βιολογικού και κοινωνικού φύλου, χρώματος, κουλτούρας…».

? Τα βιβλία της Ανί Ερνό, εξαιρετικά μεταφρασμένα από τη Ρίτα Κολαΐτη, κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Στην ίδια μεταφράστρια ανήκουν και τα αποσπάσματα που δημοσιεύονται στο ανωτέρω κείμενο από την ομιλία της Ερνό κατά την παραλαβή του βραβείου Νόμπελ.